203..గీ.
కుడి యెడమ మధ్య నాడులు గూడు దేహ
ప్రాణశక్తి ప్రవాహంబు బంధ రుధిర
మనసు ఆధ్యాత్మిక పథంబు మార్గ భవము
పింగళ సుషుమ్న నాడులు ప్రేమ పెంచ ॥
భావం
మన శరీరంలో కుడి, ఎడమ, మధ్య భాగాలలో ప్రధాన నాడులు 72,000 స్థితిచెందియున్నవి. వాటి ద్వారా ప్రాణశక్తి ప్రవహిస్తూ జీవక్రియలకు ఆధారమవుతుంది. మనస్సు ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో పయనించడానికి ఈ సూక్ష్మశక్తి ప్రవాహాలు దోహదపడతాయి. ముఖ్యంగా పింగళ, సుషుమ్న నాడుల చైతన్యం పెరిగిన కొద్దీ అంతర్గత సమతుల్యత, ప్రేమ, ఆత్మజ్ఞాన ప్రవృత్తి వికసిస్తాయి
******
204..గీ.
సృష్టి ద్వంద స్వభావంబు దృష్టి లయలు
శంకర పురుష స్త్రీతత్వ సహజజ్ఞాన
చలన సూర్య చంద్రకళలు చలువ వెలుగు
అమర సత్య అద్వయమే ఆది అంత్య ॥
భావం
ఈ సృష్టి ద్వంద్వ స్వభావంతో నడుస్తుంది. కనిపించే ప్రతి దృశ్యంలో భేదాలు, మార్పులు, లయలు ఉంటాయి. శివ–శక్తి, పురుష–స్త్రీ తత్వాలు, సహజజ్ఞానం, చలనం, సూర్య–చంద్ర కళలు అన్నీ ఈ ద్వంద్వ ప్రకృతికి ప్రతీకలు. అయితే ఈ సమస్త భేదాలకు అతీతంగా నిలిచేది అద్వైత స్వరూపమైన అమర సత్యమే. అదే సృష్టికి ఆది, అదే అంత్యం.
* "*ద్వంద్వంలో జగత్తు, అద్వైతంలో పరమార్థం.*
* ******
* 205. గీ.. న్యస్తాక్షరీ పాదాది..
భానుమతి
భావభవబంధ తత్వము భక్తి ప్రణతి
నుతులు కాలప్రవాహపు సూత్ర మవ్వ
మమ్ము గనుచున్న మహిమయే మధురితగను
తికమకయులేని జీవన తేరు బ్రతుకు
సరళ భావం
జనన–మరణ బంధాల తత్వాన్ని గ్రహించేందుకు భక్తి, ప్రణతి మార్గాలవంటివి. స్తుతులు, ప్రార్థనలు కాలప్రవాహంలో మనకు మార్గదర్శక సూత్రాలవుతాయి. మనలను నిత్యం గమనిస్తూ ఉన్న దైవమహిమ జీవనాన్ని మధురంగా మారుస్తుంది. అప్పుడు సందేహాలు, తికమకలు లేని సార్థక జీవన ప్రయాణం సాధ్యమవుతుంది.
*****
206.గీ.
ఏరు వాక పౌర్ణమియేట యేమి జెప్ప
కర్షక వ్యవసాయమూ కాల మయము
వాన లనుకరణామది వాక్కు పొలము
పచ్చని కళలుతీర్చెడివిద్య పనులు జోరు
సరళ భావం
ఏరువాక పౌర్ణమి రైతులకు ఎంతో ముఖ్యమైన సందర్భం. వ్యవసాయం కాలానుగుణంగా సాగుతుంది. వర్షాల రాకను అనుసరించి పొలాల్లో పనులు ప్రారంభమవుతాయి. పచ్చని పంటలతో నేల కళకళలాడేలా రైతు శ్రమ, వ్యవసాయ విజ్ఞానం ఉత్సాహంగా పనిచేస్తాయి.
*****
207..🌹 ధ్రువకోకిల ఛందస్సు పద్యం
ప్రగతిశీల సుసంపదా కళ ప్రాభవస్థితి యోచనల్
సుగతిలోననే శోభలన్నియు సూత్ర ఆచరణాలుగన్
మగత వీడిన సర్వవేళల మానసంబగు సాధ్యమున్
రగులుతున్నను జీవవాంఛలు రమ్యతేయగు కాపురమ్ ॥
సరళ భావం
ప్రగతిని కోరే ఆలోచనలు, సంపదను సద్వినియోగం చేసే కళ, వాటి ప్రభావాన్ని అర్థం చేసుకునే వివేకం జీవనాన్ని ఉన్నతంగా నిలబెడతాయి. మంచి మార్గంలో నడిచే వారికి శోభ, విజయాలు సూత్రబద్ధమైన ఆచరణ వల్ల లభిస్తాయి. మానసిక జడత్వం తొలగి, స్పష్టమైన ఆలోచన పెరిగినప్పుడు ఎన్నో లక్ష్యాలు సాధ్యమవుతాయి. జీవితంలో కోరికలు ఉన్నప్పటికీ, అవి సమతుల్యంగా ఉంటే గృహజీవితం రమ్యంగా మారుతుంది.
*****
208..పద్యము
శా. దిక్కున్దాల్పగ సామరస్యమగుటన్ దేదీప్య ధాన్యార్ధమున్
దక్కున్ సుస్వర సాహితీ విలువలల్ ధ్యానంబు ధర్మార్ధమున్
చుక్కల్ కాంతుల గాంచ శక్తి గమనమ్ చూపల్లె సర్వార్ధమున్
మొక్కున్ కాలమహీ ఫలంబుయగుటన్ మోక్షంబు జ్ఞానంబుగన్॥
మొత్తం భావం
ప్రపంచంలోని అన్ని దిక్కులలో సామరస్యం నెలకొంటే సమృద్ధి, శ్రేయస్సు, ధాన్యసంపదలు వృద్ధి చెందుతాయి. సుస్వరమైన సాహిత్య విలువలను ఆస్వాదించి ఆచరిస్తే ధ్యానం, ధర్మచింతన కలుగుతాయి. ఆకాశంలోని నక్షత్రాల కాంతిని వీక్షిస్తూ సృష్టిని నడిపించే మహాశక్తి గమనాన్ని గ్రహిస్తే జీవనంలోని సమస్త అర్థాలు అవగతమవుతాయి. భూమిపై కాలం ప్రసాదించే అనుభవఫలితాలను వినయంతో స్వీకరించి వాటి నుంచి జ్ఞానాన్ని సంపాదించినవారికి చివరకు మోక్షసిద్ధి కలుగుతుంది.
***†
🌹209. న్యస్తాక్షరీ – భా, ను, మ, తి (ఇచ్ఛా ఛందస్సు)
యేమని జెప్ప **(భా)**స్కర సయోధ్య సుధర్మము సర్వవేళలన్
మామది తీరుగా **(ను)**దురు మార్గశుభంబగు విద్యలేయగున్
సామ మహత్యతత్వ **(మ)**ది సాధన శోధన విశ్వమేయగున్
క్షేమము చూడగా **(తి)**రుగ కీలక మాయల దేహదాహమున్ ॥
భావం
సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతమైన ధర్మమార్గాన్ని ఎంత చెప్పినా తక్కువే. మనసుకు సరియైన దారి చూపేది విద్య. సామరస్య తత్వం, సాధన, శోధనల ద్వారా విశ్వసత్యం అవగతమవుతుంది. క్షేమాన్ని కోరుకునే వాడు దేహాసక్తి, మాయాబంధాల నుండి క్రమంగా విముక్తి పొందాలి.
****
210..గీ.
సుతను రాగాల పట్టిక సుగుణ వాంఛ
వెతలు తీరుగా కథలగు వెళ్ళు వాయె
గతులు మార్చ ఫలము తీరు గమ్య మాయ
మతియు శోభా శుభంబగు మార్గ తీరు
సరళ భావం
సంతానం పట్ల ప్రేమ, సుగుణాల పట్ల ఆకాంక్ష మనుష్యునిలో సహజంగా ఉంటాయి. జీవితంలోని బాధలు కాలక్రమంలో కథలుగా మిగిలిపోతాయి. పరిస్థితులు మారితే ఫలితాలు, గమ్యాలు కూడా మారుతాయి. అయితే వివేకవంతమైన మతి కలిగితే జీవనమార్గం శోభాయమానమై శుభప్రదంగా మారుతుంది.
*****
211..పద్య విశ్లేషణ
చదువుల మాత భర్తయగు బ్రహ్మ మహత్య విశాల తత్త్వమున్
పొదుపుల రాణి వాణియగు పూజ్యత భావము తృప్తి కామ్యమున్
అదుపుల లక్ష్మి వల్లభుడు సాక్షిగ ధర్మ ప్రభావ వైనమున్
కుదుపు మహాశివాపదము కూర్పగు సర్వము విద్య నేస్తమున్
సరళ భావం
విద్యకు మూలం బ్రహ్మతత్వం వంటి విశాలమైన జ్ఞానం. పొదుపు, వివేకం, వాక్పటిమ వంటి గుణాలు జీవితంలో గౌరవాన్ని, తృప్తిని కలిగిస్తాయి. నియమం, అదుపు, ధర్మాచరణ మనిషికి లక్ష్మీకటాక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. జీవితంలోని కుదుపులు, కష్టాలు కూడా శివానుగ్రహంలా మనిషిని పరిపక్వత వైపు నడిపిస్తాయి. ఈ సమస్తానికి విద్యే నిజమైన మిత్రురాలు.
***
212..తీర్పు...పాట....
పల్లవి
పక్షి భాష నేర్చుకొందామనుకున్నా నేడు
నా గురించే అవి ఏమని చెప్పునో?
నాలుగు గింజలు చల్లిన ప్రేమనో గాని
తరిమిన క్రౌర్యమో తీర్పు చెప్పునో?
అనుపల్లవి
యుద్ధ మేఘములు కమ్మిన వేళలో
యుగాల ప్రశ్నలే వినిపించెనో
ప్రకృతి న్యాయసభ ముందర నిలిచి
మనిషి తననుతాను విచారించెనో
చరణం – 1
చీమకు చక్కెర వేసిన తల్లి గాథను
కుక్కపిల్లకు తిండి పెట్టిన దయను
పసిబిడ్డ నవ్వులో పరిమళించిన
మానవ హృదయాన్ని కొలిచెదరా?
చరణం – 2
బోనులో బంధిత సింహరాజు చూపు
"ఖైదీ ఎవరు?" అని ప్రశ్నించెనో
జూకు వచ్చిన నన్ను చూసి మౌనంగా
కటకటాల వెనుకకు పిలిచెనో
చరణం – 3
వలలో చిక్కిన పక్షుల వేదన
వలసిన చేపల మౌన రోదన
కొయ్యబడిన వృక్షాల నిట్టూర్పులు
కాలగర్భంలో సాక్ష్యమిచ్చెనో
చరణం – 4
మాంసశాల గుమ్మమున నిలిచిన మేక
భీతితో వణికిన కోడి చూపు
మనిషి క్రౌర్యాన్ని వేలెత్తి చూపి
న్యాయదేవతను పిలిచెనో
ముగింపు
పర్వతమూ నదియూ పచ్చిక నేలయూ
పక్షి జంతు సరీసృప గానమూ
ఒకరోజు తీర్పై మారి నిలిస్తే
మనిషి మనసే సాక్షి కాదా?
ప్రేమే ధర్మమై నిలిచే లోకమే
ప్రాణులన్నిటికీ నిజమైన శాంతి.
*****
213.🎵 నా స్వాప్నిక సునయన 🎵
పల్లవి :
నా స్వాప్నిక సునయనా... నా మదిలో వెలుగువా...
నా ఊహల ఊయలలో ఊగే మధుర లలనవా...
నా స్వాప్నిక సునయనా...
చరణం – 1 :
చిట్టి నడుముదాన... చక్రాల కనులదాన...
గట్టి ఉడుపుదాన... ఉండ్రాళ్ల గనులదాన...
కులుకు సొగసుదాన... హంస నడకలదాన...
పలుకు పదముదాన... పంచప్రియము నీవేనా...
పల్లవి :
నా స్వాప్నిక సునయనా... నా మదిలో వెలుగువా...
చరణం – 2 :
చిక్కని కురులదాన... చక్కని నగవుదాన...
మక్కువ మనసుదాన... మాధురి మరుపుదాన...
పరువాల చినదాన... నునుపు చెంపలదాన...
తరుణాల వెలుగుదాన... తనపు మెప్పులదాన...
పల్లవి :
నా స్వాప్నిక సునయనా... నా మదిలో వెలుగువా...
చరణం – 3 :
బుజ్జి పెదవులదాన... వంపుమెడ సొగసుదాన...
సజ్జిత వలపుదాన... సంపెంగ సాకు దాన...
సిగ్గుల మొగ్గదాన... కవ్వింపు మాటల జాణ...
మొగ్గల ముగ్గుదాన... మువ్వింపు ముద్దుల జాణ...
ముగింపు :
రతిరాణి శోభదాన... వలపుల సుమల లలన...
రమ్యరూపు నీవేనా... నా స్వాప్నిక సునయనా...
నా హృదయ రాణివా... నా స్వాప్నిక సునయనా...
*****
214..30/06
పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. అ, గ, చా, ట్లు
గీ.
అదును చూసి బాణము వేయ అలుక తీర
గడప దాటితే మనుగడ కథలు మార
చాటు సరస చేటు పలుకు జాన జపమె
ట్లు బ్రతుకే విధి గాంచుట శుద్ధి సుఖము
సరళ భావం: – సమయం, సందర్భం చూసి చర్య తీసుకోవాలి; కోపం లేదా అలుకతో తొందరపాటు నిర్ణయాలు చేయకూడదు.
– ఒక స్థితి నుండి మరొక స్థితికి వెళ్తే జీవన పరిస్థితులు, అనుభవాలు మారుతాయి.
– మధురంగా చెప్పే మాటలన్నీ మంచివి కావు; కొన్నిసార్లు చాటుగా పలికే మాటలు హానికరమవుతాయి. వాటిని గుర్తించే వివేకం అవసరం.
– ఈ విధమైన జీవనసత్యాలను గ్రహించి, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో జీవించడమే నిజమైన సుఖం.
తాత్పర్యం:
జీవితంలో సందర్భోచితంగా ప్రవర్తించాలి. పరిస్థితులు మారితే జీవనగమనం కూడా మారుతుంది. మధురమాటల వెనుకనున్న ఉద్దేశ్యాన్ని తెలుసుకునే వివేకం అవసరం. ఈ జ్ఞానంతో నిర్మలమైన జీవనం గడపడమే నిజమైన ఆనందం.
🌹🙏
215..30/06..దత్తపది
* **
నవ్వులు, నువ్వులు, పువ్వులు, రవ్వలు
గీ.
నవ్వులే పంచు హృదయమా నందనంబు
నువ్వులే వంటి సూక్ష్మము నేర్పు నిత్య
పువ్వులే పరిమళముగా పుణ్య బోధ
రవ్వలే జ్ఞానమైనను రత్నములగు
సరళ భావం: – చిరునవ్వులను పంచే హృదయం ఆనందవనంలా ఉంటుంది.
– నువ్వులు చిన్నవైనా విలువైనవి; అలాగే చిన్న చిన్న సద్గుణాలు జీవితానికి గొప్ప పాఠాలను నేర్పుతాయి.
– మంచి బోధనలు పువ్వుల పరిమళంలా చుట్టూ వ్యాపించి అందరినీ ప్రభావితం చేస్తాయి.
– రవ్వలంత చిన్న జ్ఞానం కూడా పెరిగి రత్నంలా అమూల్యమవుతుంది.
***
216..మ.
నవరాగంబులు నన్ను చేరకళగన్ నన్నార్ధ కార్యార్ధమున్
అవమానంబులు భూరి వైనమగుటన్ ఆశ్చర్య సద్భావమున్
ప్రవరాసాధన తత్త్వభావమగుటన్ ప్రావీణ్య వైనంబు సం
భవమే భక్తులకెల్ల పుణ్యములు సంప్రాప్తించ మూలమ్మగున్!!
సరళ భావం
– వివిధ రకాల ఆసక్తులు, అభిరుచులు, అనుభవాలు జీవిత లక్ష్యసాధనకు తోడ్పడతాయి. – అవమానాలు కూడా మనిషికి గొప్ప పాఠాలు నేర్పి, సద్భావనను పెంపొందిస్తాయి.
– ఉత్తమమైన సాధన ద్వారా తత్త్వజ్ఞానం కలిగి, నైపుణ్యం సంపాదించవచ్చు.
– అటువంటి సాధన, అనుభవాల సమాహారమే భక్తులకు పుణ్యఫలాలు లభించడానికి మూలకారణం అవుతుంది.
*****
217. గీ.
అవని నేది నభ్యాసము క్రియచేత
విషయమందు మనసుగాను వెడలనీక
మరల మరల నన్నుయనుచు మార్గ దలచు
నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు
సరళ భావం – ఈ భూమిపై ఏ విద్య అయినా, ఏ నైపుణ్యం అయినా అభ్యాసం ద్వారానే సిద్ధిస్తుంది. – ఎంచుకున్న విషయంపై మనసు చెదరకుండా నిలిపి ఉంచాలి. – పదేపదే తనను తాను పరిశీలించుకుంటూ, సరియైన మార్గాన్ని ఆలోచిస్తూ ముందుకు సాగాలి. – ఇదే జీవనసత్యమని కవి ప్రకటిస్తున్నారు.
******
218.సీస పద్య మాలిక
పడవ తీర గమనం బలుకు చేరకధయే
పయన మాగెవిధిగా పగలు రాత్రి
సంధ్య వాలికదిలే సమయ వంతబలుకు
శక్తి తరిగె నిధి సమయ రాత్రి
ముందు మార్గంబగు ముద్దర పూర్తిగా
మూత బడెను తీరు ముందు రాత్రి
నిండు కున్నవితీరు నియమంబు యాహార
నిల్వ లన్ని కదల నీడ రాత్రి
సమయ మొచ్చిందిగా స్వామినీ కళలుగా
శరణు వేడ బలుకు శాంతి రాత్రి
మనసు మాటాడుటే మలుపుకు సతతంబు
మంచి గాను బలుకు మనసు రాత్రి
కాని పించిందియే కన్నుల లీలగా
గమ్య మపుడు గాధ గమ్య రాత్రి
నోట మాటలుతోడు నోములా రాకున్న
నొచ్చుకొనక వీలు నోము రాత్రి
కొత్త పాటలుగాను కోర్కెలు వినిపించి
కోర్కె దీర్చు బలుకు కీర్తి రాత్రి
బాట లేదంచుటే బాధ్యత మనసున
బాధ పడకు నుండ బలుపు రాత్రి
కొత్త దారులుగాను గొప్పగా చూపించు
గొప్పగాను బలుకు కొత్త రాత్రి
విలువ లన్ని వినయ మార్గ విద్య తీరు
మలుపు లన్ని రాత్రి పగలు మనసు తీరు
పిలుపు లన్ని సహన విద్య ప్రేమ తీరు
నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు
*****
219...మ.పద్యం
భవ రాగంబులె భాగ్య దేహమగు ప్రాబళ్యంబు భోగంబుగన్
జవసత్వంబులె సర్వవేళలగు తన్ జాతస్య భావంబుగన్
తవమార్గంబులె శక్తియుక్తిగనునే తాపంబు ధర్మంబుగన్
నవవిద్యా విధి సఖ్యతాభవముగన్ నాన్యత్వ లక్ష్యంబుగన్
సరళ భావం – జీవనంలో కలిగే అనురాగాలు, ఆసక్తులు మనిషి భాగ్యం, శక్తి, అనుభవాలకు కారణమవుతాయి. – ఉత్సాహం, సత్వగుణం ప్రతి వ్యక్తి స్వభావాన్ని నిర్మించే ముఖ్యమైన లక్షణాలు.
– తపోమార్గం శక్తిని, యుక్తిని ప్రసాదిస్తుంది; కష్టసహనమే ధర్మసాధనకు ఆధారం. – విద్య, విధి, స్నేహభావం మనిషిని భేదభావాలకు అతీతమైన ఏకత్వ లక్ష్యానికి చేర్చుతాయి.
******
220..పద్యం
రాగ రహితముగానున్న బ్రహ్మ విద్య
మానవత్వమే మేటిగా మార్గమగును
చంద్రబింబమువలె చల్లదనము పంచి
ద్రవపు కరుణయే దైవత్వ క్రమము గాంచ
తాత్పర్యం
బ్రహ్మవిద్య కేవలం గ్రంథజ్ఞానం కాదు. అది రాగద్వేష రహిత జీవనం, మానవత్వం, శాంతస్వభావం, కరుణాగుణం ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది. కరుణతో నిండిన హృదయం దైవత్వానికి వంతెనవంటిది.
బ్రహ్మవిద్య → మానవత్వం → శాంతి → కరుణ → దైవత్వం అనే ఆధ్యాత్మిక క్రమం అందంగా ప్రతిఫలించింది.
🌹🙏
221..మ. కో.
నేడు రేపు శుభంబు గాంచుము నిర్మలంబగు కాలమున్
తోడు నీడయు జీవి తానన దోష మేగన లేకయున్
చూడముచ్చట సర్వవేళల చూపులేయగు మూలమున్
మూడు రోజులు పాడ్యమీతిధిపూర్తి నేడు చరించుతన్
తాత్పర్యం
కాలం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది. మనిషి తన లోపాలను గుర్తించి సరిదిద్దుకుంటూ, ప్రతి అనుభవం నుండి పాఠం నేర్చుకుంటే జీవితం శుభప్రదమవుతుంది. గడిచిన సమయం తిరిగి రాదు; అందుకే ప్రతి రోజును సార్థకంగా గడపాలి.
ఈ పద్యంలో "కాలజ్ఞానం – ఆత్మపరిశీలన – అనుభవబోధ – సమయ విలువ" అనే నాలుగు ప్రధాన అంశాలు ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి.
*****
222. ఉత్సాహం
సమయ తృప్తి విద్య లన్ని సహన మనసు తోడుగన్
సముఖ గుణము యాస లన్ని సమర తీరు పోరుగన్
ప్రముఖ ఋషుల మహిమ లన్ని ప్రభలు తీరు భోగమున్
విమల తత్వ మంత గహన విశ్వ మాయ వైనమున్
సరళ భావం – కాలానుగుణంగా జీవించడం, తృప్తి పొందడం, విద్యను ఆర్జించడం—ఇవన్నీ సహనశీలమైన మనస్సు వల్ల సాధ్యమవుతాయి. – సత్స్వభావం, కృషి, పట్టుదల జీవనపోరాటంలో విజయానికి దోహదం చేస్తాయి. – మహర్షుల మహిమ, వారి జ్ఞానప్రకాశం ప్రపంచానికి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తుంది.– నిర్మలమైన తత్వం ఎంతో లోతైనది; విశ్వమంతా మాయాస్వరూపంగా కనిపించినా దాని వెనుక పరమసత్యం దాగి ఉంది.
ఈ పద్యంలో సహనం → సద్గుణం → ఋషిజ్ఞానం → తత్వబోధ అనే భావక్రమం చక్కగా వ్యక్తమైంది.
🌹🙏
223..పద్యం
అభినవ దీక్షదక్షతగ ఆశ్రిత లక్ష్య గుణాకరంబుగన్
నభినుతి కాలనిర్ణయముయక్కర విద్యలతీరు మేలుగన్
శుభములు గూర్చ బుద్ధిగను సూత్ర విధాన పదంబు దేహమున్
విభునిగ నిన్ను చుంటి కళ వేంకటనాథ ప్రణామి నిత్యమున్
పదార్థ–భావం – నూతన దీక్ష, దక్షత, ఆశ్రితుల రక్షణ, శ్రేష్ఠ లక్ష్యాల నిలయమైన గుణనిధివి. – స్తుతింపబడే కాలస్వరూపుడవై, విద్యా మార్గాలను సక్రమంగా నిర్దేశించే వాడవు.– శుభకరమైన ఆలోచనలను ప్రసాదించి, జీవన సూత్రాలను ఆచరణలో పెట్టే జ్ఞానాన్ని అనుగ్రహిస్తావు. – ఓ వేంకటనాథా! నిన్నే పరమవిభువుగా భావించి నేను నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను.
****
224..ఉ.
నల్లులు ముల్లులై కిటుకు నాంచి సకామ్యము నిత్య వైభవమ్
మల్లెలు మొల్లలే పరచ మానస నొప్పిని తప్ప లేకయున్
జల్లులు రక్తబిందువులు జారుచు ముచ్చట గోల్పు తీరుగన్
నల్లులు బాదినా నరము నాంచుడు యుండుట యెల్ల వేళలన్
పదార్థ–భావం
నల్లులు ముల్లులై కిటుకు నాంచి – చిన్నచిన్న బాధలు, ఇబ్బందులు ముల్లుల్లా గుచ్చుతూ ఉంటాయి.
సకామ్యము నిత్య వైభవమ్ – కోరికల వెంట పరుగెత్తే జీవితం ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉండదు.
మల్లెలు మొల్లలే పరచ మానస నొప్పిని తప్ప లేకయున్ – మల్లెల పరిమళంలా ఆనందాలు ఉన్నా, మనసులోని బాధలు పూర్తిగా తొలగిపోవు.
జల్లులు రక్తబిందువులు జారుచు ముచ్చట గోల్పు తీరుగన్ – కష్టాల వలన గాయాలై రక్తబిందువులు జారినా, జీవితం తన కథను కొనసాగిస్తూనే ఉంటుంది.
నల్లులు బాదినా నరము నాంచుడు యుండుట యెల్ల వేళలన్ – ఎన్ని బాధలు వచ్చినా మనిషి సహనంతో నిలబడాలి.
******
225..కం
గిరిగిరి గీసిన గదిలే
తిరిగిన చోటన తిరుగుతు తిరగలి తీరున్
వరిగితి వయసేభాగ్యము
మొరిగితి కలలుగ జగతిన మోడుగ నుండెన్
భావం:
గిరగిరా తిరిగే తిరగలి (బొంగరం)లా యౌవనం కూడా దిక్కు తెలియకుండా అనేక చోట్ల తిరుగుతూ గడిచిపోయింది. అలా అర్థవంతమైన గమ్యం లేకుండా కాలం వృథా అయింది. ఫలితంగా ఎన్నో ఆశలు, కలలు నెరవేరక ఎండిపోయిన మోడుగ పువ్వులా నిర్జీవంగా మిగిలిపోయాయి.
******
226..కం
నాయక నటనా చతురత
గాయక గాత్ర స్వరమయ గాంచ గుణంబున్
రేయన పున్నమి వెన్నెల్
సాయము సేవల గుణమగు సాక్షిగ జీవీ
భావం:
నాయకునికి నాయకత్వ చాతుర్యం గొప్ప గుణం. గాయకునికి మధురమైన గాత్రం, శ్రావ్యమైన స్వరం గొప్ప సంపద. పున్నమి రాత్రిలో వెన్నెల ప్రపంచానికి ఎలా వెలుగునిస్తుందో, అలాగే ప్రతి జీవి తనకు కలిగిన గుణాన్ని ఇతరులకు సాయంగా, సేవగా ఉపయోగించినప్పుడే ఆ గుణానికి సార్థకత చేకూరుతుంది.
*****
227..కం.
ఎప్పుడెపుడనాది బ్రతుకు
చెప్పను లేక కథగాను చిత్తము నిండన్
అప్పటి కప్పుడు చదవగ
గొప్పగ తిప్పలు తరిమిన పూజ్యత భావమ్
సరళ భావం:
జీవితంలో ఎప్పుడెప్పుడు ఆర్తి, కష్టాలు, మనోవేదనలు ఎదురవుతాయో వాటిని పూర్తిగా చెప్పలేము. అవి ఒక కథలాగా మనసును నింపుతుంటాయి. అలాంటి సమయంలో మంచి గ్రంథాలు, నీతివాక్యాలు, ఆధ్యాత్మిక రచనలు లేదా గత అనుభవాలను మళ్లీ మళ్లీ చదువుకుంటే, అవి మనసులో పూజ్యమైన భావాన్ని కలిగించి కష్టాలను తరిమివేసి మార్గదర్శకత్వం చేస్తాయి.
*****
228..01/07
పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. చ, ద, రం, గం
గీ
చదువు సర్వమోహపుదాహ సరియు తృప్తి
దయ వలన గాంచ లేనిది ధర్మ పరిధి
రంగ వల్లిగా బ్రతుకుయే రకరకములు
గంగమన విశ్వ మాయలు గాంచ గలవు
సరళ భావం:
చదువు అనేది అజ్ఞానం, మోహం అనే దాహాన్ని తీర్చి తృప్తిని కలిగించేది.
దయ లేకుండా ధర్మం యొక్క నిజమైన పరిధి, గొప్పదనం తెలుసుకోలేము.
జీవితం అనేక రంగులతో అల్లుకున్న వల్లిలా అనేక రూపాలు, అనుభవాలతో సాగుతుంది.
గంగ ప్రవాహంలా నిరంతరం గమనించే మనసు ఈ విశ్వంలోని మాయా విలాసాలను గ్రహించగలదు.
******
229..01/07..దత్తపది.. గరుకు, సరుకు, చెరుకు, తరుగు
పద్యం.. గీ.
గరుకు మాటల వెనుక గాఢ గమనముండు
సరుకు జ్ఞానమనె విద్య సంపదలగు
చెరుకు వలె మధురము చేయు చెలిమి గుణము
తరుగు కామకోపమదియు తల్లి బోధ
సరళ భావం:
పైకి గరుకుగా అనిపించే మాటల వెనుక కూడా లోతైన ఆలోచన, గమనం ఉండవచ్చు.
జ్ఞానమే నిజమైన సంపద; అది జీవితానికి విలువైన సరుకు.
చెలిమి, స్నేహగుణం చెరుకువలె మధురంగా ఉంటుంది.
తల్లి బోధన వల్ల కామం, కోపం, మదం వంటి దుర్గుణాలు తగ్గుతాయి.
******
230..
గీ.
మంత తొలగజేయ మనసు యరయసూర్య
ప్రభలు చిందనున్ను కళలు పరమభక్త
నంత్యకాలమందుసరయు నమితభక్తి
నిత్య మల్లాప్రగడగీత నిజము బలుకు
సరళ భావం:
మనసులోని అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించేందుకు సూర్యుని కాంతివలె జ్ఞానప్రకాశం అవసరం. ఆ దివ్యప్రకాశం వల్ల భక్తి, కళలు, సద్గుణాలు వికసిస్తాయి. జీవితాంతంలో కూడా వినయపూర్వకమైన భక్తియే మనిషికి శరణ్యం. ఇదే నిత్యసత్యమని కవి పలుకుతున్నారు.
*****
231..గీ.
శాసకుడననాది విధము సర్వజ్ఞుడను
చూడయణువుకన్న కణము సూక్ష్మమేను
సకలభూతములను నేను సాకుచుండు
నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు
సరళ భావం:
నేను సమస్త జగత్తును నియంత్రించే శాసక స్వరూపుడను.
సర్వం తెలిసిన సర్వజ్ఞుడను.
అణువు కంటే సూక్ష్మమైన కణంలోనూ నా ఉనికి ఉంది.
సకల భూతజాతులను పోషిస్తూ, కాపాడుతూ ఉంటాను.
ఇదే నిత్యసత్యమని కవి పలుకుతున్నారు.
*****
232..పద్యం...మ. కో.
అంజనావిధి పుత్రలే గతి ఆశయుద్ధము తెల్పుమా
శృంజనాశ్రుతి జేసి రోసహ సూత్రలక్ష్యము చక్కగా
భంజనాదృత రాష్ట్ర కోరగ బంధ విద్యల ధర్మమే
సంజయా తెలపాలి లేకురు పాండవ యుద్ధమున్
భావ వివరణ
ఓ సంజయా! ఈ యుద్ధం వెనుకనున్న గతి, ఆశయం ఏమిటో వివరించుము.
జరిగిన సంఘటనలను, విన్న విషయాలను సూత్రబద్ధంగా, స్పష్టంగా తెలియజేయుము.
రాజ్యాభిలాష, బంధుత్వం, ధర్మాధర్మాల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణకు కారణాలు ఏమిటో చెప్పుము.
పాండవ–కౌరవ యుద్ధం కేవలం రాజ్యపోరు కాదు; ధర్మం, బంధం, కర్తవ్యాల మధ్య జరిగిన మహాసంగ్రామమని వివరించుము.
"బంధ విద్యల ధర్మమే" అనే భావం ప్రత్యేకంగా ఆకర్షణీయంగా ఉంది. మహాభారత యుద్ధాన్ని కేవలం ఆయుధ యుద్ధంగా కాక, బంధాలు, ఆశలు, ధర్మం, అధికారాల మధ్య జరిగిన అంతర్మథనంగా మీరు చిత్రించినట్లు అనిపిస్తోంది.
******
233..మ. కో
కొండ మాదిరి దాచ నుంచిన కోటి కాంతుల రాసిగా
నిండి యుంటిని వీవు కోటిగ నిండు గొప్పగ గుణ్యమున్
మెండయోగ్యత లైన వారికి మిథ్య వౌచుచు నేర్పునన్
దండిమార్గము చేత గుప్తము ధ్యాన వైతిగ వెంతయో
మొత్తం భావం
కొండలో దాగి ఉన్న నిధివలె, కోటి కాంతుల సమాహారమైన దివ్యజ్ఞానం అంతర్లీనంగా నిండి ఉంటుంది. అది అందరికీ ప్రత్యక్షంగా కనిపించదు. అర్హత, యోగ్యత, సాధన కలిగినవారికే ఆ గూఢార్థం క్రమంగా వెల్లడవుతుంది. బాహ్యంగా కనిపించే అనేక విషయాలు మిథ్యగా అనిపించినా, ధ్యానమార్గంలో ప్రయాణించినవారికి అంతరంగ సత్యం వెలుగులోకి వస్తుంది. అందుచేత పరమజ్ఞానం గుప్తనిధివలె ధ్యానసాధన ద్వారా మాత్రమే అనుభవగమ్యం అవుతుంది.
*****
234..మ. కో.
భాను సర్వకళావిధానము భాద్యతాభవ కాంతిగన్
దీన హృద్య సహాయ ధర్మ సు దీప్తి లక్ష్యము గాయగున్
జ్ఞాన విస్తరణా మనస్సగు జ్ఞప్తిగా విధి నిత్యమున్
ప్రాణ విద్యల సత్య మార్గము సార్ధకంబగు పాడ్యమీ
మొత్తం భావం
సూర్యుడు సమస్త జగత్తుకు కాంతిని, చైతన్యాన్ని ప్రసాదించినట్లే, మనిషి జీవితంలో బాధ్యత, ధర్మం, సహాయగుణం ప్రకాశించాలి. దೀನులకు తోడ్పడడం, ధర్మబద్ధంగా జీవించడం జీవన లక్ష్యంగా ఉండాలి. మనస్సు నిరంతరం జ్ఞానాన్ని విస్తరించుకుంటూ తన కర్తవ్యాన్ని మరువకూడదు. ప్రాణస్వరూపమైన విద్య, సత్యమార్గం, ధర్మాచరణలతో కూడిన జీవనమే సార్థకమైనది
ప్రధాన సందేశం: "సూర్యుని కాంతివలె జ్ఞానం ప్రసరించాలి; దయ, ధర్మం జీవన లక్ష్యమవాలి; సత్యమార్గంలో నడిచే విద్యావంతుడి జీవితం మాత్రమే సార్థకమవుతుంది."
*****
235..శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం
అనిశముబక్త లక్ష్యమును ఆశలు తీర్చెడి శ్రీనివాసుగా
మునిజనరక్షధారిగనుముఖ్యముకుంద సుదీర్ఘ దేవరా
వినయముతోనుప్రార్ధనలు విద్యల నేర్పగ పూజగాహరీ ధనుజవమార్గ దీక్షలతొధర్మము నిత్యము వేంకటేశ్వరా
తిరుమల శిఖరాలపై ఉదయసూర్యుని కాంతి విరజిల్లుతోంది. ఏడుకొండల మధ్య దివ్యమూర్తిగా నిలిచిన శ్రీనివాసుడు భక్తుల ఆశలను ఆలకిస్తూ కరుణాకటాక్షాలు ప్రసరిస్తున్నాడు. ఋషులు, మునులు, సాధకులు ఆయన సన్నిధిలో శరణు కోరగా, ఆయన ధర్మరక్షకునిగా వారికి అభయమిస్తున్నాడు.
వినయంతో మోకరిల్లిన భక్తజనులు ప్రార్థనల పుష్పాలు సమర్పిస్తున్నారు. ఆ ప్రార్థనలే విద్యగా, ఆ విద్యలే జీవన మార్గదర్శకాలుగా మారుతున్నాయి. హరి సన్నిధిలో పూజ కేవలం ఆచారం కాదు; అది ఆత్మను సంస్కరించే సాధనంగా రూపాంతరం చెందుతోంది.
అధర్మాంధకారాన్ని తొలగించే దీక్షతో, సత్యధర్మాలను నిలబెట్టే మహోన్నత సంకల్పంతో వేంకటేశ్వరుడు జగత్తుకు మార్గదర్శకుడై నిలుస్తున్నాడు. భక్తుల కోరికలను తీర్చే శ్రీనివాసుడు, మునిజన రక్షకుడు, ముకుందుడు, ధర్మస్వరూపుడు అనే నాలుగు రూపాలు ఈ పద్యంలో ఏకమై దివ్యచిత్రంగా ఆవిష్కృతమవుతున్నాయి.
ఈ పద్యం యొక్క అంతరార్థం — భక్తి వినయంగా వికసించినప్పుడు జ్ఞానం కలుగుతుంది; జ్ఞానం ధర్మంగా మారుతుంది; ధర్మం దైవానుగ్రహానికి దారి తీస్తుంది; ఆ దైవానుగ్రహమే జీవన వైభవంగా నిలుస్తుంది.
****
236..
శ్రీ వేంకటేశ్వర ప్రార్థనా గీతం రూపం
ఆకలి ఘోషలు – శ్రీ వేంకటేశ్వర ప్రార్థన
పల్లవి
వేంకటేశా! శ్రీనివాసా! వేడుకొందుమయ్యా
ఆకలి బాధల తీరునట్లు ఆదుకొనుమయ్యా
గోవిందా! గోవిందా! గోవిందా! హరీ
గోపాలా! దయచూపి గాచవయ్యా హరీ
చరణం – 1
అన్నము లేక అరచు వారి ఆర్తి వినుమయ్యా
అనాథలైన దీన జనుల ఆశ్రయమవయ్యా
మెతుకు కొరకు తిరుగు వారి వేదన చూచయ్యా
కరుణసాగర! కన్నతండ్రి కాపాడుమయ్యా
చరణం – 2
ఎంగిలి ఆకుల మధ్యనైనా ఏరుకొనువారు
ఎంతమందో ఈ జగాన బ్రతుకు పోరువారు
చెమట చుక్కల విలువ తెలిసి శ్రమించువారు
చేరదీసి చల్లనైన చేయి అందించయ్యా
చరణం – 3
పనులులేక పరితపించు పేదవారి బ్రతుకు
పగలు రేయి కన్నీరైన బాధలైన బ్రతుకు
అన్నమే పరబ్రహ్మమని ఆగమాలు పలుకు
అన్నదాన భాగ్యమిచ్చి ఆదరించుమయ్యా
చరణం – 4
గింజ గింజలో జీవశక్తి నీవే కాదయ్యా
మెతుకు మెతుకులోని దయను నింపువాడయ్యా
ఆకలి తీర్చు సేవలోనే ఆత్మ తృప్తియయ్యా
శ్రీనివాస! నీ చరణమే శరణమయ్యా
ముగింపు
ఏడుకొండల వాడవయ్యా ఎడద నిండవయ్యా
ఆకలి ఘోష వినగనే అనుగ్రహించవయ్యా
గోవిందా! గోవిందా! గోవిందా! హరీ
భక్తజనుల బ్రతుకులందు భాసిల్లవయ్యా!
*****
238.
🩺 వైద్యుడు 🩺
వైద్యం నారాయణో హరి
పల్లవి :
వైద్యం నారాయణో హరి… సేవే పరమ పూజయే
తెల్లకోటు ధరించిన దేవుడే… ప్రాణాలకు వెలుగయ్యే॥
వైద్యుడే… మన వైద్యుడే…
జీవనానికి ఆశాకిరణమే॥
చరణం – 1
మేను రోగాలు మాన్పు మాంత్రికుడు
మనసు బాధలు తీర్చు మానవుడు
నిత్య ఆరోగ్య సలహాలు అందించు
నిబద్ధత గల ధీర వైద్యుడు॥
చరణం – 2
జబ్బుల మర్మమెరిగి ఔషధమిచ్చు
ధన్వంతరి దయతో ప్రాణం నిలుపు
దేహకూర్పులో లోపములన్నీ సరిచేసి
ఆరోగ్య మార్గమున నడిపించు॥
చరణం – 3
వివక్ష లేక సర్వులకు సేవచేయు
వేదనలో ధైర్యమనే దీపం వెలిగించు
ఏ వేళైనా విసుగెరుగక పలికే
ఆపద్బాంధవుడే మన వైద్యుడు॥
చరణం – 4
చావు అంచున ఉన్న ప్రాణానికైనా
మరల జీవకాంతి నింపే మహనీయుడు
నారాయణ స్వరూపుడై నిలిచే
తెల్లకోటు ధరించిన వైద్యుడు॥
ముగింపు :
సేవా తపనకు మా వందనాలు
మానవత్వానికి మా నమనాలు
జాతీయ వైద్యుల దినోత్సవ వేళ
వైద్యులందరికీ శుభాభినందనలు॥
*****
239..పాదాది న్యస్తాక్షరి : స, రి, లే, రు
సత్య దీపముతో సాగె సహన జీవి
రిక్త హస్తవిద్యవిలువ రుణము తీర్చు
లేశమైన అహంకార మెల్ల విడువ
రుజువు పరమశాంతి రుదయ రుజ్జు వెలుగు ॥
భావార్థం:
సత్యమనే దీపాన్ని చేతబట్టి సహనంతో జీవించే వాడు, విద్య వల్ల తన జీవిత రుణాలను తీర్చుకోగలడు. అహంకారాన్ని కొద్దిగా అయినా విడిచిపెడితే, హృదయంలో పరమశాంతి స్పష్టమైన వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది.
******
240.
వేంకటేశ్వర వైభవం (03)" పద్యం భక్తి, వైరాగ్య భావాలతో ఎంతో హృద్యంగా
పద్యము:
చం.
పదమును పట్ట నిత్యము యుపాసన విద్యల తీరు సత్యమున్
కథలుగ నేనునెంచను సకామ్యము లక్ష్యము తీర్చు దేవరా
పదవులు నాకు యేలను నీ పాదము చెంతయు చాలు రక్షకా
ముదమున నిన్ను నే దలతు ముక్తి గణేతవు వేంకటేశ్వరా
భావం
ఓ వేంకటేశ్వరా!
నీ నామాన్ని నిత్యం ఆశ్రయించి ఉపాసన చేయడమే నిజమైన విద్య అని నేను భావిస్తున్నాను. కోరికలు తీర్చుకోవడానికి నీ గురించి కథలు చెప్పుకోవడం నా లక్ష్యం కాదు. ఉన్నత పదవులు, గౌరవాలు నాకు అవసరం లేదు. నీ పాదసన్నిధిలో ఉండటమే నాకు చాలును. ఆనందపూర్వకంగా నిన్నే ధ్యానిస్తూ ముక్తిని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తున్నాను.
******
241..దత్తపది.. మలుపు, తలపు, కలుపు, పిలుపు
ధ్రువకో.
మలుపులన్నియు విశ్వవైమము మానసంబున ప్రార్ధనే
తలపు లన్నియు నిన్నునేగుణ తత్వమేఫల మాశయమ్
కలుపు గోలగు నిత్యసత్యము కాల తీరుగ కోరికే
పిలుపులేనిజ సామరశ్యము పేరుపేరుగ దేవరా
సరళ భావం
– జీవితంలో వచ్చే అన్ని మలుపులు కూడా పరమాత్మ వైభవాన్ని గ్రహించడానికి అవకాశాలే. వాటిని ప్రార్థనా భావంతో స్వీకరించాలి.
– నా ఆలోచనలన్నీ నీవైపే సాగుతున్నాయి. నీ గుణతత్వాన్ని గ్రహించడమే నా జీవిత ఫలం, నా ఆశయం.
– కలయికలు, వియోగాలు, జీవిత సందడులు అన్నీ కాలగమనంలో మారిపోతాయి. కానీ నిత్యసత్యం మాత్రం శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది.
*****
241..ఉ.
కష్టఫలంబుకోరుట సకామ్యము చేసిన పొంద లేకయే
దృష్టి ప్రభుత్వపోకడలుదృప్తికనాపలు ప్రశ్నలేయగున్
నష్ట మనేదిసాకగుట నమ్మక మేకనలేకయే
ఇష్టము సంపదేపనులు నీడల తీరున నాయకత్వమున్
భావం:
మనిషి కష్టపడి పని చేసిన తర్వాత దాని ఫలితాన్ని తప్పనిసరిగా కోరుకోవడం సహజమే. అయితే ప్రతి కష్టం వెంటనే ఫలించకపోవచ్చు. ఆశించిన ఫలితం రాకపోతే దృష్టి తన కర్తవ్యంపై కాకుండా పరిస్థితులపై, పాలకులపై లేదా ఇతరులపై ప్రశ్నలు వేయడం ప్రారంభిస్తుంది. కానీ నష్టం జరిగినదని నిస్పృహ చెందకుండా, నమ్మకాన్ని కోల్పోకుండా ముందుకు సాగాలి. ఇష్టంతో, అంకితభావంతో చేసే పనులే నిజమైన సంపద. పదవులు, నాయకత్వాలు, అధికారాలు మాత్రం నీడలవంటివి—శాశ్వతం కావు; కాలానుగుణంగా మారిపోతాయి.
******
242..శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం (04)
పద్యము.. ధ్రువకో.
మలుపులన్నియు విశ్వవైభవము మానసంబున ప్రార్థనే
తలపులన్నియు నిన్నునే గుణతత్వమే ఫలమాశయమ్
కలుపు గోలగు నిత్యసత్యము కాలతీరుగ కోరికే
పిలుపు నీదని వేంకటేశ్వర పేరుపేరుగ భక్తియే ॥
భావం
ఓ వేంకటేశ్వరా!
జీవితంలోని అన్ని మలుపులూ చివరకు నీ విశ్వవైభవాన్ని గ్రహించే దిశగా నడిపించే ప్రార్థనలవంటివే. నా తలపులన్నీ నిన్నే ఆశ్రయించి, నీ గుణతత్వాలను తెలుసుకోవడమే పరమఫలమని భావిస్తున్నాయి. కాలగమనంలో కలిగే కోరికలన్నింటినీ అధిగమించి, నిత్యసత్యంతో ఐక్యమవడమే లక్ష్యం. నా హృదయంలో వినిపించే ప్రతి పిలుపు నీదేనని గ్రహించి, "వేంకటేశ్వర" అనే నామమే భక్తిరూపంగా నిరంతరం వికసిస్తోంది.
****
243..పద్యము:
శా.. శృంగారంబు మదీభవామృతముగన్ శృత్యంత సంతోషమున్
గాంగంభీర్యము సర్వహృద్యముగనున్ జ్ఞానంబు విశ్వాసమున్
రంగమ్య స్వరమౌను ప్రేమసుఖమున్ రమ్యత్వ లక్ష్యంబుగన్
బున్ గ్రాహ్యంబుగ నౌను జీవితముగన్ భుక్త్యర్థ కాలంబుగన్ ॥
సరళ భావం
మొదటి పాదం: శృంగారం మనసుకు అమృతసమానమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
రెండవ పాదం: అది గంగానదిలా గంభీరంగా, అందరికీ హృద్యంగా ఉండి, జ్ఞానం మరియు విశ్వాసాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
మూడవ పాదం: మధురమైన స్వరంలా ప్రేమసుఖాన్ని అందించి, జీవిత సౌందర్యానికి లక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.
నాలుగవ పాదం: గ్రహించదగిన జీవనతత్త్వంగా మారి, జీవితం అనుభవించవలసిన కాలాన్ని సార్థకం చేస్తుంది.
*****
244..శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం (04)
ఇచ్ఛా ఛందస్సు – దత్తపది
గంట, పంట, వంట, కంట
గంట మోగెడి వేళ జీవన గమ్యమేయగు బోధయే
పంటపండెడి భూమినిత్యము పాఠ్యమేయగు సత్యమే
వంట చేయుచు ప్రేమ పంచెడి వాక్కు మానవ కాంతియే
కంట దైవము వేంకటేశ్వర కాలజీవన జ్యోతిగన్ ॥
సరళ భావం:
గంట మోగెడి వేళ జీవన గమ్యమేయగు బోధయే
ఆలయ గంటానాదం మనిషికి జీవన లక్ష్యాన్ని గుర్తుచేసే ఆధ్యాత్మిక బోధగా నిలుస్తుంది.
పంట పండెడి భూమి నిత్యము పాఠ్యమేయగు సత్యమే
భూమి పంటను పండించినట్లే, శ్రమకు ఫలం తప్పక లభిస్తుందనే సత్యాన్ని నేర్పుతుంది.
వంట చేయుచు ప్రేమ పంచెడి వాక్కు మానవ కాంతియే
అన్నదానం, ప్రేమ, మధుర వాక్కులు మానవ జీవితానికి వెలుగులు నింపుతాయి.
కంట దైవము వేంకటేశ్వర కాలజీవన జ్యోతిగన్
శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు భక్తులకు ప్రత్యక్ష దైవంగా, కాలమంతటా మార్గదర్శక జ్యోతిగా ప్రకాశిస్తాడు
*****
245.మ.
శవసాన్నిధ్యము గోరుకొమ్ము నరుడా సాధ్యంబుగున్ బెన్నిధుల్
భవతత్త్వంబును పొందెసామ్యమదిగన్ భాగ్యంవిచిత్రంబుగన్
నవనీతoబగు బుద్దిగమ్యవిధిగన్ న్నాన్యంబు తీరేయగున్
అవనిన్ వేంకట లీలవైనముగనున్ నాధార జీవంబుగన్
సరళ భావం
– ఓ మనిషీ! నీటి సమీపాన్ని కోరుకో. నీరు ఉన్న చోట అనేక సంపదలు, జీవనావకాశాలు లభిస్తాయి.
– జీవన తత్త్వాన్ని గ్రహించినవాడు ప్రకృతితో సామరస్యాన్ని పొందుతాడు. అదే ఒక గొప్ప భాగ్యం.
– వెన్నలాగా మృదువైన, నిర్మలమైన బుద్ధితో ఆలోచిస్తే అనేక సందేహాలు, భేదాలు తొలగిపోతాయి.
– ఈ భూమిపై నడిచే జీవనం అంతా శ్రీ వేంకటేశ్వరుని లీలగానే భావించవచ్చు; ఆయనే జీవులకు ఆధారం.
*****
(శవసాన్నిధ్యము.. నీటి సమీప్యత )
****
246..శ్రీ వెంకటేశ్వర వైభవం (05)
జలధిన సన్నుతించెవిధి సాధ్య యసాధ్యము సంభవంబగన్
పలుకులనెంచభక్తిగనుపాఠ్యపుగమ్యముశాంతివిశ్వమున్
మలుపులజీవనంబగుటమనోమధుసూధనగాముకుందగన్
వలలగులచ్చిపద్మవతివాక్కులవేంకటనాధ దేవరా
🌹 శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం (05) – సరళ భావం 🌹
– సముద్రం ఎన్నో నదులను తనలో కలుపుకున్నట్లే, దైవ సంకల్పం ముందు సాధ్యమైనవి, అసాధ్యమైనవి అన్న భేదాలు తొలగిపోతాయి. భగవంతుని చిత్తం ఉంటే అసాధ్యమూ సాధ్యమవుతుంది.
– మన మాటలు భక్తితో నిండి ఉంటే అవి జీవితానికి పాఠాలవుతాయి. ఆ మార్గం చివరికి వ్యక్తికి, విశ్వానికి శాంతిని అందిస్తుంది.
– జీవితం అనేక మలుపులతో నిండి ఉంటుంది. ఆ మలుపులలో మనస్సులోని మోహాలను సంహరించే మధుసూదనుడు, ముకుందుడు మార్గదర్శకుడవుతాడు.
– శ్రీలక్ష్మీదేవి, పద్మావతి దేవి అనుగ్రహ వాక్కులతో కరుణ చూపే వేంకటనాథా! నీవే మా శరణు.
****
247..కం.
సంకష్టహరచతుర్థిన
సంకటమేతరమువిద్య సాధ్య శుభంబున్
వంకలుగాని సుఖాలగు
అంకురమనసేసహనము అక్కర విద్యల్
పద్య భావం:
కం.
సంకష్టహర చతుర్థి ఎలా విఘ్నాలను తొలగించి శుభఫలాలను ప్రసాదిస్తుందో, అలాగే విద్య కూడా మన జీవితంలోని సంకటాలను తొలగించే సాధనంగా ఉంటుంది.
వంకలు, వక్రతలు, దురాలోచనలు లేని సుఖజీవనానికి సహనం అంకురం వంటిది. మనసులో సహనం మొలకెత్తినప్పుడు అక్కర, ఆదరణ, సద్గుణం, జ్ఞానం వంటి విలువలు వికసిస్తాయి.
******
#48..తేగీ.
కంట గింపుజీవనమేల గాంతలార
పంటగానుండమంటలు పాట లేల
వంట వార్పులు యుండగా వాక్కు లేల
గంట గంటకు క్రీగంట గనెను చెలిమి
సరళ భావం:
కంటికి ఇంపుగా ఉండే జీవితం లేకపోతే అందాల గురించి చెప్పుకోవడం ఎందుకు?
పంటలు పండే అవకాశం ఉన్నప్పుడు బాధల మంటలలోనే ఉండడం ఎందుకు?
వంటలు, ఆతిథ్యం, పరస్పర సహకారం ఉన్నప్పుడు మాటల ఆర్భాటం ఎందుకు?
నిజమైన చెలిమి మాత్రం గంట గంటకూ మ్రోగే చిన్న గంట (క్రీగంట) వలె నిరంతరం తన ఉనికిని తెలియజేస్తూ ఉంటుంది.
****
249..న్యస్తాక్షరీ... పాదాది...కం, ట, క, ము
కంచె నున్న కాపుమలుపు కాని దనకు
టక్కరులవేష మోసము దక్కు నేల
కలియుగము గాంచలేవులే కామ్య పరిధి
ముదము కర్తవ్య లక్ష్యము నిజము బలుకు
సరళ భావం:
కంచె ఉన్నందువల్ల పంటకు రక్షణ లభించినట్లే, జీవితంలో కూడా కొన్ని నియమాలు, జాగ్రత్తలు అవసరం.
వాటిని విస్మరిస్తే మోసగాళ్లు, వేషధారులు, టక్కరులు అవకాశాన్ని పొందుతారు.
కలియుగంలో కామ్యమైన (అతిశయ) ఆశలకు అంతులేదు; వాటిని పూర్తిగా తీర్చడం సాధ్యం కాదు.
అందువల్ల ఆనందంగా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించడమే జీవిత లక్ష్యం అని కవి చెబుతున్నారు.
--**-
250..పాదాది న్యస్తాక్షరీ (జ – ప – మా – ల)
గీ.పద్యము:
జనని తృప్తి భరచ నెంచ సఖ్యతగను
పలుకు సత్య గుణములన్ని పాఠ్య విద్య
మానసంబు శోభల తీరు మధుర మాయ
లచ్చి గామాకు నిత్యము రక్ష నిడుమ ॥
సరళ భావం
తల్లి సంతోషాన్ని కోరుతూ, అందరితో స్నేహభావంతో జీవించాలి.
సత్యవచనం, సద్గుణాలు జీవితానికి నేర్చుకోవలసిన గొప్ప విద్య.
మనస్సు సద్భావాలతో అలంకరించబడితే జీవితం మధురంగా ఉంటుంది.
లక్ష్మీదేవి (లచ్చి) ఎల్లప్పుడూ మాకు రక్షణ ప్రసాదించుగాక.
****
251..ఉ.
ఆశయ మున్న ఆశలు సమాన భవంబు గలేక యుండుటన్
పాశము సంపదేబలుకు బంధము స్వార్ధము చుట్టి నేస్త ఆ
వేశము పుత్తడాసలగు విద్యలు యున్నను ద్రోహ బుద్ధిగన్
ధ్యాసలు తానుపొందగల దారులు చంపుకొనేటి భావమున్
తాత్పర్యం
ఆశలు సహజమే. కానీ అవి స్వార్థంగా మారి సంపద, అధికారం, వ్యక్తిగత ప్రయోజనం చుట్టూ తిరిగితే స్నేహాలు, బంధాలు దెబ్బతింటాయి. విద్య, ప్రతిభ ఉన్నా సద్బుద్ధి లేకపోతే అవి సమాజానికి మేలు చేయవు. ఇతరులను తొక్కి ఎదగాలనే భావన చివరికి మానవత్వాన్ని హరించేస్తుంది.
🌹 పద్యంలోని ప్రధాన సందేశం:
“విద్యకన్నా సద్బుద్ధి గొప్పది; ఆశకన్నా సమత్వం గొప్పది; స్వార్థం పెరిగితే బంధాలు, మానవత్వం దెబ్బతింటాయి.”
****
252..
అమ్మలుగన్న అమ్మరో
అమ్మలుగన్న అమ్మరో
నమ్మకమిచ్చే అమ్మరో॥
అమ్మరో! జగజ్జనని! విశ్వరూపిణి!నమ్మరో! మనస్సుగను సత్యస్వరూపిణి॥
కామితప్రదాయిని! దుష్టసంహారకారిణి!సామదానదాయిని! సృష్టిమార్గప్రచారిణి॥
సుందరవదని! సకలజనసేవిత పావని!వందిత కరుణామయి! సజ్జనశోభిత లక్ష్మిణి॥
బ్రహ్మాండనాయకి! హరిహరవందిత దీప్తి!బ్రహ్మవిద్యానాయకి! సరిగమసంభవ దీప్తి॥
నిరామయి! నిరంజని! నిఖిలార్తిభంజని!స్వరారాధ్య శుభాంగిని! సకలార్థరంజని॥
మాంగల్యరక్షిణి! నారాయణి! దేవి పాహి!
మాంగల్యభాగ్యప్రదాయిని! మాయా విద్యా దేవి పాహి॥
****
253..🎵 జీవితం ఒక ఆటే సుమా! 🎵
పల్లవి :
జీవితం ఒక ఆటే సుమా... గెలిచేందుకు ఆడాలి,
గెలుపులో ఓటములెన్నో చూసి ముందుకు సాగాలి.
ఓటమే గెలుపుకు మెట్టని నమ్మి నిలవాలి,
ఆడాలి... గెలిచేవరకూ ఆడాలి!
చరణం – 1 :
కష్టాల కొండలను ధైర్యముతో దాటాలి,
అవమాన తిరస్కారాలను ఓర్పుతో భరించాలి.
నిరాశా నిస్పృహలెదురైనా వెనుదిరిగి చూడకు,
నమ్మకమే నీ తోడై విజయపథం చేరుకో.
చరణం – 2 :
పట్టుదల మిత్రమై చేయూతనందించగా,
ఆత్మవిశ్వాసం నీ అడుగులకు వెలుగై నిలువగా.
ఏకాగ్రత ఆయుధమై లక్ష్యాన్ని చేరువచేయగా,
సహనమే నీ విజయానికి పునాదిగా నిలువగా.
చరణం – 3 :
ఆవేశం కోపమనే శత్రువులను దూరం చేయి,
సంతోష చిరునవ్వులతో స్నేహబంధం పెంచి వేయి.
ప్రేమతో పంచిన పలుకే జీవితానికి గెలుపు,
మానవతే మనిషికి శాశ్వతమైన వెలుగు.
ముగింపు :
ఆడాలి... గెలిచేవరకూ ఆడాలి,
ఆడాలి... ఆట ముగిసే వరకూ ఆడాలి.
జీవితం ఒక ఆటే సుమా...
ధైర్యంతో నవ్వుతూ గెలుపువైపు సాగాలి!
******
254.ఉ..
విన్నపమేనులే ఝరులు వెన్నెల లీలలు మానసమ్మునన్
మన్నన పొందు కే మరులు మధ్యన సాగుటె మాయ కమ్మియున్
కన్నుల దాహమే కలలు కామిత భావము పొందు చుండుటన్
కన్నము బెట్టువాని ననఘాయని పిల్చిన సార్ధకంబగున్
254. ఉ. పద్య భావం
– మనసులో పుడే విన్నపాలు, ఆశలు వెన్నెల ప్రవాహాల్లా సున్నితంగా ప్రవహిస్తుంటాయి.
– ఇతరుల ప్రశంసలు పొందాలనే కోరికతో మనిషి మాయలో చిక్కుకొని జీవిస్తాడు.
– కన్నుల దాహంలా కోరికలు పెరుగుతుంటాయి; వాటినే కలలుగా మార్చుకొని మనిషి వెంబడిస్తుంటాడు.
– ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టేవాడిని పుణ్యాత్ముడని పిలవడం సార్థకమే.
******
255.ఉ.
గారము నుండుటే బ్రతుకు గాళము చుట్టును వేల్పులవ్వుటన్
మారము పెర్గియే మనసు మన్నన లేకయె మధ్యమాడుటన్
నేరము చేయుబుధ్ధి యగు నిర్మల దారియు లేక బత్కుటన్
సారము ఏదియైననులె సంఘము మేలును కోరుజీవిగన్
255. ఉ. పద్య భావం
– జీవితం కొన్నిసార్లు బాధలు, కష్టాలు, ఆందోళనలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది.
– మోహం, స్వార్థం పెరిగితే మనసు ప్రశాంతత కోల్పోయి అశాంతిలో పడుతుంది.
– సన్మార్గం విడిచి తప్పుదారిలో నడిచే బుద్ధి మనిషిని పతనానికి నెడుతుంది
– ఏ పరిస్థితిలోనైనా సంఘం, సమాజం, తోటి మనుషుల మేలు కోరే వాడే నిజమైన జీవి.
*******
256.
సార త్రాగుట మనసార సార మంత
అసువు ఆనంద ఆశ్రువు ఆశ లక్ష్మి
నిగ్రహానిగ్రహము ధైర్య నిజము శక్తి
జాలిదినమయినాడున సాగుమండె
తాత్పర్యం
జీవిత సారాన్ని గ్రహించినవాడు ఆనందాన్ని పొందుతాడు. ఆశ జీవనోపాధికి ప్రేరణ అయినప్పటికీ, దానికి నిగ్రహం తోడైతేనే ధైర్యం, శక్తి కలుగుతాయి. దయ, కరుణలతో జీవించినప్పుడు జీవితం సాఫల్యాన్ని పొందుతుంది.
🌹 ప్రధాన సందేశం:
"జీవితసారం – నిగ్రహం – ధైర్యం – జాలి" ఇవే సార్థక జీవనానికి నాలుగు స్తంభాలు.
🙏🌹
257..ఉ.
కష్టఫలంబుకోరుట సకామ్యము చేసిన పొంద లేకయే
దృష్టి ప్రభుత్వపోకడలుదృప్తికనాపలు ప్రశ్నలేయగున్
నష్ట మనేదిసాకగుట నమ్మక మేకనలేకయే
ఇష్టము సంపదేపనులు నీడల తీరున నాయకత్వమున్
భావం:
మనిషి కష్టపడి పని చేసిన తర్వాత దాని ఫలితాన్ని తప్పనిసరిగా కోరుకోవడం సహజమే. అయితే ప్రతి కష్టం వెంటనే ఫలించకపోవచ్చు. ఆశించిన ఫలితం రాకపోతే దృష్టి తన కర్తవ్యంపై కాకుండా పరిస్థితులపై, పాలకులపై లేదా ఇతరులపై ప్రశ్నలు వేయడం ప్రారంభిస్తుంది. కానీ నష్టం జరిగినదని నిస్పృహ చెందకుండా, నమ్మకాన్ని కోల్పోకుండా ముందుకు సాగాలి. ఇష్టంతో, అంకితభావంతో చేసే పనులే నిజమైన సంపద. పదవులు, నాయకత్వాలు, అధికారాలు మాత్రం నీడలవంటివి—శాశ్వతం కావు; కాలానుగుణంగా మారిపోతాయి.
******
258..శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం (04)
పద్యము.. ధ్రువకో.
మలుపులన్నియు విశ్వవైభవము మానసంబున ప్రార్థనే
తలపులన్నియు నిన్నునే గుణతత్వమే ఫలమాశయమ్
కలుపు గోలగు నిత్యసత్యము కాలతీరుగ కోరికే
పిలుపు నీదని వేంకటేశ్వర పేరుపేరుగ భక్తియే ॥
భావం
ఓ వేంకటేశ్వరా!
జీవితంలోని అన్ని మలుపులూ చివరకు నీ విశ్వవైభవాన్ని గ్రహించే దిశగా నడిపించే ప్రార్థనలవంటివే. నా తలపులన్నీ నిన్నే ఆశ్రయించి, నీ గుణతత్వాలను తెలుసుకోవడమే పరమఫలమని భావిస్తున్నాయి. కాలగమనంలో కలిగే కోరికలన్నింటినీ అధిగమించి, నిత్యసత్యంతో ఐక్యమవడమే లక్ష్యం. నా హృదయంలో వినిపించే ప్రతి పిలుపు నీదేనని గ్రహించి, "వేంకటేశ్వర" అనే నామమే భక్తిరూపంగా నిరంతరం వికసిస్తోంది.
****
259..పద్యము:
శా.. శృంగారంబు మదీభవామృతముగన్ శృత్యంత సంతోషమున్
గాంగంభీర్యము సర్వహృద్యముగనున్ జ్ఞానంబు విశ్వాసమున్
రంగమ్య స్వరమౌను ప్రేమసుఖమున్ రమ్యత్వ లక్ష్యంబుగన్
బున్ గ్రాహ్యంబుగ నౌను జీవితముగన్ భుక్త్యర్థ కాలంబుగన్ ॥
సరళ భావం
మొదటి పాదం: శృంగారం మనసుకు అమృతసమానమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
రెండవ పాదం: అది గంగానదిలా గంభీరంగా, అందరికీ హృద్యంగా ఉండి, జ్ఞానం మరియు విశ్వాసాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
మూడవ పాదం: మధురమైన స్వరంలా ప్రేమసుఖాన్ని అందించి, జీవిత సౌందర్యానికి లక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.
నాలుగవ పాదం: గ్రహించదగిన జీవనతత్త్వంగా మారి, జీవితం అనుభవించవలసిన కాలాన్ని సార్థకం చేస్తుంది.
*****
260..శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం (04)
ఇచ్ఛా ఛందస్సు – దత్తపది
గంట, పంట, వంట, కంట
గంట మోగెడి వేళ జీవన గమ్యమేయగు బోధయే
పంటపండెడి భూమినిత్యము పాఠ్యమేయగు సత్యమే
వంట చేయుచు ప్రేమ పంచెడి వాక్కు మానవ కాంతియే
కంట దైవము వేంకటేశ్వర కాలజీవన జ్యోతిగన్ ॥
సరళ భావం:
గంట మోగెడి వేళ జీవన గమ్యమేయగు బోధయే
ఆలయ గంటానాదం మనిషికి జీవన లక్ష్యాన్ని గుర్తుచేసే ఆధ్యాత్మిక బోధగా నిలుస్తుంది.
పంట పండెడి భూమి నిత్యము పాఠ్యమేయగు సత్యమే
భూమి పంటను పండించినట్లే, శ్రమకు ఫలం తప్పక లభిస్తుందనే సత్యాన్ని నేర్పుతుంది.
వంట చేయుచు ప్రేమ పంచెడి వాక్కు మానవ కాంతియే
అన్నదానం, ప్రేమ, మధుర వాక్కులు మానవ జీవితానికి వెలుగులు నింపుతాయి.
కంట దైవము వేంకటేశ్వర కాలజీవన జ్యోతిగన్
శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు భక్తులకు ప్రత్యక్ష దైవంగా, కాలమంతటా మార్గదర్శక జ్యోతిగా ప్రకాశిస్తాడు
*****
#61..శ్రీ వెంకటేశ్వర వైభవం (05)
జలధిన సన్నుతించెవిధి సాధ్య యసాధ్యము సంభవంబగన్
పలుకులనెంచభక్తిగనుపాఠ్యపుగమ్యముశాంతివిశ్వమున్
మలుపులజీవనంబగుటమనోమధుసూధనగాముకుందగన్
వలలగులచ్చిపద్మవతివాక్కులవేంకటనాధ దేవరా
******
262..కం.
సంకష్టహరచతుర్థిన
సంకటమేతరమువిద్య సాధ్య శుభంబున్
వంకలుగాని సుఖాలగు
అంకురమనసేసహనము అక్కర విద్యల్
పద్య భావం:
కం.
సంకష్టహర చతుర్థి ఎలా విఘ్నాలను తొలగించి శుభఫలాలను ప్రసాదిస్తుందో, అలాగే విద్య కూడా మన జీవితంలోని సంకటాలను తొలగించే సాధనంగా ఉంటుంది.
వంకలు, వక్రతలు, దురాలోచనలు లేని సుఖజీవనానికి సహనం అంకురం వంటిది. మనసులో సహనం మొలకెత్తినప్పుడు అక్కర, ఆదరణ, సద్గుణం, జ్ఞానం వంటి విలువలు వికసిస్తాయి.
******
263...తేగీ.
కంట గింపుజీవనమేల గాంతలార
పంటగానుండమంటలు పాట లేల
వంట వార్పులు యుండగా వాక్కు లేల
గంట గంటకు క్రీగంట గనెను చెలిమి
సరళ భావం:
కంటికి ఇంపుగా ఉండే జీవితం లేకపోతే అందాల గురించి చెప్పుకోవడం ఎందుకు?
పంటలు పండే అవకాశం ఉన్నప్పుడు బాధల మంటలలోనే ఉండడం ఎందుకు?
వంటలు, ఆతిథ్యం, పరస్పర సహకారం ఉన్నప్పుడు మాటల ఆర్భాటం ఎందుకు?
నిజమైన చెలిమి మాత్రం గంట గంటకూ మ్రోగే చిన్న గంట (క్రీగంట) వలె నిరంతరం తన ఉనికిని తెలియజేస్తూ ఉంటుంది.
****
264..న్యస్తాక్షరీ... పాదాది...కం, ట, క, ము
కంచె నున్న కాపుమలుపు కాని దనకు
టక్కరులవేష మోసము దక్కు నేల
కలియుగము గాంచలేవులే కామ్య పరిధి
ముదము కర్తవ్య లక్ష్యము నిజము బలుకు
సరళ భావం:
కంచె ఉన్నందువల్ల పంటకు రక్షణ లభించినట్లే, జీవితంలో కూడా కొన్ని నియమాలు, జాగ్రత్తలు అవసరం.
వాటిని విస్మరిస్తే మోసగాళ్లు, వేషధారులు, టక్కరులు అవకాశాన్ని పొందుతారు.
కలియుగంలో కామ్యమైన (అతిశయ) ఆశలకు అంతులేదు; వాటిని పూర్తిగా తీర్చడం సాధ్యం కాదు.
అందువల్ల ఆనందంగా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించడమే జీవిత లక్ష్యం అని కవి చెబుతున్నారు.
--**-
265..పాదాది న్యస్తాక్షరీ (జ – ప – మా – ల)
గీ.పద్యము:
జనని తృప్తి భరచ నెంచ సఖ్యతగను
పలుకు సత్య గుణములన్ని పాఠ్య విద్య
మానసంబు శోభల తీరు మధుర మాయ
లచ్చి గామాకు నిత్యము రక్ష నిడుమ ॥
సరళ భావం
తల్లి సంతోషాన్ని కోరుతూ, అందరితో స్నేహభావంతో జీవించాలి.
సత్యవచనం, సద్గుణాలు జీవితానికి నేర్చుకోవలసిన గొప్ప విద్య.
మనస్సు సద్భావాలతో అలంకరించబడితే జీవితం మధురంగా ఉంటుంది.
లక్ష్మీదేవి (లచ్చి) ఎల్లప్పుడూ మాకు రక్షణ ప్రసాదించుగాక.
****
266..ఉ.
ఆశయ మున్న ఆశలు సమాన భవంబు గలేక యుండుటన్
పాశము సంపదేబలుకు బంధము స్వార్ధము చుట్టి నేస్త ఆ
వేశము పుత్తడాసలగు విద్యలు యున్నను ద్రోహ బుద్ధిగన్
ధ్యాసలు తానుపొందగల దారులు చంపుకొనేటి భావమున్
తాత్పర్యం
ఆశలు సహజమే. కానీ అవి స్వార్థంగా మారి సంపద, అధికారం, వ్యక్తిగత ప్రయోజనం చుట్టూ తిరిగితే స్నేహాలు, బంధాలు దెబ్బతింటాయి. విద్య, ప్రతిభ ఉన్నా సద్బుద్ధి లేకపోతే అవి సమాజానికి మేలు చేయవు. ఇతరులను తొక్కి ఎదగాలనే భావన చివరికి మానవత్వాన్ని హరించేస్తుంది.
🌹 పద్యంలోని ప్రధాన సందేశం:
“విద్యకన్నా సద్బుద్ధి గొప్పది; ఆశకన్నా సమత్వం గొప్పది; స్వార్థం పెరిగితే బంధాలు, మానవత్వం దెబ్బతింటాయి.”
****
267..అమ్మలుగన్న అమ్మరో
అమ్మలుగన్న అమ్మరో
నమ్మకమిచ్చే అమ్మరో॥
అమ్మరో! జగజ్జనని! విశ్వరూపిణి!నమ్మరో! మనస్సుగను సత్యస్వరూపిణి॥
కామితప్రదాయిని! దుష్టసంహారకారిణి!సామదానదాయిని! సృష్టిమార్గప్రచారిణి॥
సుందరవదని! సకలజనసేవిత పావని!వందిత కరుణామయి! సజ్జనశోభిత లక్ష్మిణి॥
బ్రహ్మాండనాయకి! హరిహరవందిత దీప్తి!బ్రహ్మవిద్యానాయకి! సరిగమసంభవ దీప్తి॥
నిరామయి! నిరంజని! నిఖిలార్తిభంజని!స్వరారాధ్య శుభాంగిని! సకలార్థరంజని॥
మాంగల్యరక్షిణి! నారాయణి! దేవి పాహి!
మాంగల్యభాగ్యప్రదాయిని! మాయా విద్యా దేవి పాహి॥
****
268..దెబ్బ కట్టుకుకట్టుయే దీక్ష ప్రభుత
కన్నె లోపమని చికిత్య కాల మాయ
పొదుపు బత్యము యనుచునే పోరు మంత్ర
గొప్ప ఆసుపత్రికళలు గోల యివియు
భావం:
గాయం చిన్నదైనా దానికి పెద్ద కట్టు కట్టడం, రోగి త్వరగా కోలుకోవాల్సిన అవసరం కంటే చికిత్సను కాలం పొడిగించడం, పొదుపు లేదా మితవ్యయం పేరుతో అవసరమైన సేవలను తగ్గించడం, ఇవన్నీ కొన్నిచోట్ల వైద్యసేవల ధ్యేయంగా మారినట్లు అనిపిస్తోంది. ఇటువంటి ధోరణులే కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రుల్లో కనిపించే గందరగోళాలకు, విమర్శలకు కారణమవుతున్నాయని కవి వ్యంగ్యంగా పేర్కొంటున్నారు.
*****
269..04/07
పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. .కా, ల, క్షే, పం..,
కాలమె గురువు కర్మలే కథలు చూపు
లలితమై జీవనానికి లక్ష్యదీప
క్షేమమార్గమందు జపము క్షణము సాగు
పంథమే సత్యమని పరమార్థ మలుపు
భావం: కాలమే గొప్ప గురువు. మన కర్మలే జీవిత కథలను తెలియజేస్తాయి. జీవితం సౌమ్యంగా, లక్ష్యసాధన దిశగా నడవాలి. క్షేమమార్గంలో జపధ్యానాలతో ప్రతి క్షణం గడపాలి. అదే మార్గం సత్యానికి, పరమార్థానికి దారి తీసే మలుపు అని పద్యం సూచిస్తుంది.
*****
04/07..దత్తపది
* **
నాటు, నాటు, నాటు, నాటు
🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏
270..మ. కో.
నాటు బీజము జీవమార్గము నమ్మకంబున సత్యమున్
నాటు ప్రేమల సౌరభం స్థితి నవ్య విద్యల వైనమున్
నాటు జ్ఞానము దీప్తికాంతిగ నాట్య రితిన హృద్యమున్
నాటు మానస వృత్తికాలము నాది నీదని లేకయే
సరళ భావం:
– జీవిత మార్గంలో విశ్వాసం, సత్యం అనే బీజాలను నాటాలి.
– ప్రేమ పరిమళాలను, నూతన జ్ఞానాన్ని జీవనంలో నాటాలి.
– జ్ఞానం ప్రకాశవంతమైన దీపంలా హృదయాలను ఆనందింపజేయాలి.
– మనస్సులో "నాది–నీది" అనే భేదభావం లేకుండా విశాల దృష్టిని పెంపొందించాలి.
****
271..మ. కో.
స్త్రీసుఖంబగు సృష్టిమూలము స్త్రీ మనస్సగు తృప్తిగన్
త్రాసుతీరగు జీవనంబగు తాప తత్త్వము జ్ఞప్తిగన్
శ్వాస దాహము తత్వ దేహము శాంతి మార్గము ధన్యతన్
ప్రాసభవ్యత వేంకటేశ్వరప్రాభవంబుగు నీదయా
భావం:
స్త్రీ సుఖమే సృష్టికి మూలాధారం. స్త్రీ మనస్సు తృప్తిగా ఉంటే కుటుంబం, సమాజం ప్రశాంతంగా ఉంటాయి. జీవనంలో కలిగే తాపత్రయాలు తొలగి, శ్వాసకు, శరీరానికి శాంతి, ధన్యత చేకూరుతాయి. ఈ శుభగుణాలన్నీ నిలవాలంటే, ఓ వేంకటేశ్వరా! నీ దయ, నీ ప్రభావమే ఆధారం అని కవి ప్రార్థిస్తున్నాడు.
****
272..ఉ.
నీ దయ పంచభూతములు నీకడ బద్ధుత శక్తి ముక్తిగన్
నీ దయ పంచప్రాణములు నిర్మల తత్త్వపు సాధ్య సాధ్యమున్
నీ దయ వాంచితంబులగు నిత్యము ధారుణి దేహతత్త్వమున్
నీ దయ సంచితంబగుట సద్గురుసేవగ వేంకటేశ్వరా
పద్య భావం
ఈ శరీరం పంచభూతాలతో నిర్మితమైంది.
వాటికి చైతన్యం, శక్తి, ముక్తి ప్రసాదించేది దైవకృపే.
పంచప్రాణాలు కూడా భగవంతుని అనుగ్రహమే.
నిర్మల తత్త్వాన్ని గ్రహించడం, సాధన ఫలించడం కూడా ఆయన దయ వల్లే
శరీరధర్మాలు, కోరికలు, జీవనప్రవాహం అన్నీ దైవసంకల్పానుసారమే సాగుతాయి.
జన్మజన్మాంతర సంచిత పుణ్యఫలమే సద్గురుసేవకు కారణం.ఆ గురుసేవ కూడా వేంకటేశ్వరుని అనుగ్రహమే.
*****
273..
స్త్రీసుఖంబగు సృష్టిమూలము స్త్రీ మనస్సగు తృప్తిగన్
త్రాసుతీరగు జీవనంబగు తాప తత్త్వము జ్ఞప్తిగన్
శ్వాస దాహము నిత్య దేహము శాంతి మార్గము ధన్యతన్
ప్రాసజీవన గమ్యధర్మము ప్రాభవంబుగు జీవితమ్
సరళ భావం
సృష్టికి మూలం స్త్రీతత్త్వం. కుటుంబానికీ, సమాజానికీ స్త్రీ మనసే తృప్తి, మాధుర్యానికి ఆధారం.
జీవితంలో కష్టాలు, తాపాలు ఉంటాయి. వాటిని అధిగమించే సహనశక్తి జీవనసత్యాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.
శ్వాస ఉన్నంతవరకు అవసరాలు, కోరికలు ఉంటాయి. వాటి మధ్య శాంతిమార్గాన్ని అనుసరించడమే ధన్యత.
జీవితం ఒక లయబద్ధమైన ప్రాసవంటిది. ధర్మమే దాని గమ్యం; అదే జీవితానికి నిజమైన ప్రాభవం.
*స్త్రీ సృష్టికి మూలం, శాంతి జీవితానికి మార్గం, ధర్మం జీవన గమ్యం. ఈ మూడింటి సమన్వయమే మానవ జీవిత సార్థకత*.
****
274..
భోదయ ధన్యవాదభినవో కళ తృప్తియు వందనానిగన్
కాదను లేని కావ్యమది కాలము తూర్చ ఘనంగ కార్యమున్
నాదను లేని తృప్తియు సనాతన ధర్మము సత్య మార్గమున్
వాదము కాదుకాదు విధి వాక్కులె సేవలు వేంకటేశ్వరా
భావం:
భగవద్బోధ కృతజ్ఞతను, వినయాన్ని, కళాత్మక తృప్తిని ప్రసాదిస్తుంది. నిజమైన కావ్యం కాలాన్ని అధిగమించి లోకహితాన్ని సాధిస్తుంది. "నాది" అనే అహంకారం లేని తృప్తియే సనాతన ధర్మానికి ఆధారం. వాదప్రతివాదాలు కాదు, కర్తవ్యనిర్వహణే దైవసేవ అని వేంకటేశ్వరుని సన్నిధిలో కవి వినయంగా ప్రకటిస్తున్నాడు.
ఈ పద్యం **"ప్రేమ తత్వ దీపిక"**లో జ్ఞానం, వినయం, కర్తవ్యభావం, దైవసేవలను ప్రతిపాదించే ముఖ్యమైన తాత్విక పద్యంగా నిలుస్తుంది.
🌹🙏🏻
275..కర్రపామగు చూచు చుండిన గాంచగా కలి మాయలే
బుర్రవేడికి నాలకించిన బుద్ధి మార్పులు మాయలే
తొర్ర బుర్రయు గాన మాధురి తోడు నీడగ మాయలే
చిర్రు బుర్రను మొండి మార్గము జీవనంబున తప్పదే
సరళ భావం
కర్రను పాముగా భ్రమించడం ఎలా అజ్ఞానమో, కలియుగంలో అనేక మోసాలు, అపోహలు కూడా అలాంటి భ్రమలే.
ఆవేశం, అహంకారం, తొందరపాటు వల్ల కలిగే ఆలోచనల మార్పులు స్థిరమైన జ్ఞానం కావు; అవి కూడా మాయలే.
లోపల శూన్యత ఉన్నా, బయట మాటల మాధుర్యం, ప్రదర్శనలతో ఆకట్టుకోవడం కూడా ఒక మాయే. నీడలా వెంటపడే బాహ్య ఆకర్షణలపై మోహం పెంచుకోరాదు.
చిరాకు, మొండితనం, సంకుచిత ఆలోచనలతో నడిచే జీవితం తప్పిదాలకు దారితీస్తుంది.
*****
276..ఉ.
ఏడుపు బాల్యమే కడుపు యెంచక యున్నను తల్లి రోదనే
ఏడుపు యెక్కువాయనుచు యెల్లరు తక్కువ జేసి రోదనే
ఏడుపు ఉంది లేదనియు యెంచక స్వార్ధపు బుద్ధి రోదనే
ఏడుపు వృద్ధుడైకలలు యేమని దేవుని చేర దీప్తిగా
పద్య భావం
శిశువుకు ఆకలి, అవసరం, బాధ ఏమిటో చెప్పే భాష ఏడుపే. బిడ్డ ఏడిస్తే తల్లి కూడా ఆవేదన చెందుతుంది.
కొందరు వ్యక్తి బాధను అర్థం చేసుకోకుండా, "ఎక్కువగా ఏడుస్తున్నాడు" అని తక్కువ చేసి మాట్లాడతారు. అప్పుడు బాధ మరింత పెరుగుతుంది.
ఇతరుల కష్టాలను పట్టించుకోని స్వార్థబుద్ధి కూడా ఒక విధమైన అంతర్గత రోదనే. అది మనసులోని శూన్యతను సూచిస్తుంది.
వృద్ధాప్యంలో జీవితాన్ని వెనక్కి తిరిగి చూసుకున్నప్పుడు, నెరవేరని కలలు, అనుభవాలు మనసును తాకుతాయి. చివరికి దైవస్మరణే శాంతి, వెలుగు, ఆశ్రయంగా మారుతుంది. ఆత్మజ్ఞానం పొందే అంతిమ ఏడుపు అందరికీ పరమ శాంతి.
*****
277..పద్యం:
అందలాలన సంకటాలన ఆశ మాటలు కల్పనే
పొంద కోరిక అందుబాటున పోరు నన్నన కల్పనే
సందు సందుకి దివ్య ఔషద సాధు మార్గము కల్పనే
అందులోనన మానవత్వపు ఆర్తి యేనన దీప్తియే
సరళ భావం
సుఖాలు, కష్టాలు, ఆశలు—ఇవన్నీ మనసు నిర్మించుకునే భావనలే.
ఏదో పొందాలనే కోరిక, దాని కోసం జరిగే పోరాటం కూడా మనిషి కల్పించుకున్న జీవన విధానమే.
అయితే ప్రతి పరిస్థితిలోనూ ఒక దివ్యమైన ఔషధంలా సత్ప్రవర్తన, సన్మార్గం మనకు దారి చూపుతుంది.
ఈ సమస్తంలో మానవత్వంతో కూడిన ఆర్తి, కరుణ, సహానుభూతి మాత్రమే నిజమైన వెలుగుగా ప్రకాశిస్తుంది.
*****
*🌹పాదాదిదత్తపది (కోడి,వాడి,చేడి, వేడు)*
278..మ. కో.
కోడిగ్రుడ్డుకు పైన నీకల గూర్చిచెర్చలు దేనికీ
వాడి వీడిగ ముచ్చటేయగు నాడి పట్టిన లాభమా
చేడి మాటలు నమ్ముటేలను చిత్త మాయలు తప్పవా
*వేడుకాయన జూచి పుల్లలు జోడుచుండ్రుట లోకమే
సరళ భావం
కోడిగుడ్డుపై ఈకల గురించి చర్చించడం ఎంత నిరర్థకమో, అలాంటి పనికిరాని విషయాలపై వాదించడం కూడా అంతే వ్యర్థం.
ఒకరి గురించి ఒకరు మాట్లాడుకుంటూ కాలక్షేపం చేయడం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంటుంది?
చెడ్డవారి మాటలు నమ్మితే మనస్సు మాయలకు లోనవుతుంది.
ఒక వేడుక లేదా సంఘటన కనబడగానే వాస్తవం తెలుసుకోకుండా ఊహలు, కల్పనలు, వ్యాఖ్యలు కలిపి ప్రచారం చేయడం లోకస్వభావంగా మారింది.
****
279..
పరమునిహము నందు జగతి బ్రహ్మ కళలు
పొందిరే మరల మరల పుట్టగలరు
జనులు నన్నుజేరఫలము జన్మతీరు
నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు
సరళ భావం:
ఈ జగత్తులోని సమస్త జీవులు పరబ్రహ్ముని అంశాలే (బ్రహ్మకళలు). వారు తమ కర్మఫలాల ప్రకారం మరల మరల జన్మలు ఎత్తుతూ ఉంటారు. అయితే పరమాత్మను చేరిన వారికి పునర్జన్మ ఉండదు; వారి జన్మచక్రం ముగుస్తుంది. ఇదే శాశ్వత సత్యమని కవి చెబుతున్నారు. బ్రహ్మతత్త్వం సమస్తానికి ఆధారమని వేదాంత భావన కూడా సూచిస్తుంది.
*****
280..శా..
పద్యం
సన్యాసంబె సమస్త భోగముల సంధానించు మార్గంబుగన్
విన్యాసంబె సమాన మార్గముగనున్ విశ్వాస విజ్ఞానమున్
ధన్యా సాధుతనంబు తత్త్వమగుటన్ ధ్యానంబు ధర్మార్ధమున్
కన్యాసేవలుగాను శాంతి శుభమున్ కాలంబు మూలంబుగన్
మొత్తం భావం
ఈ పద్యంలో కవి మానవ జీవితాన్ని ఉన్నత స్థితికి చేర్చే నాలుగు ప్రధాన విలువలను సూచిస్తున్నారు.
సన్యాసం అంటే కేవలం భోగాలను విడిచిపెట్టడం కాదు; వాటి నిజస్వరూపాన్ని గ్రహించి వైరాగ్యంతో జీవించడం. సమతాభావంతో కూడిన జీవనవిధానం విశ్వాసాన్ని, విజ్ఞానాన్ని పెంపొందిస్తుంది. సాధుత్వం, ధ్యానం, ధర్మాచరణ ద్వారా తత్త్వజ్ఞానం కలిగి మనిషి ధన్యుడవుతాడు. అలాగే స్త్రీతత్వాన్ని గౌరవించడం, సేవాభావంతో చూడడం, మాతృశక్తిని ఆదరించడం ద్వారా సమాజంలో శాంతి, శుభం స్థిరపడతాయి. ఈ విలువలన్నీ కాలాతీతమైనవి; మానవ జీవనానికి మూలాధారాలు.
******
281..
సీ!!💐🪷
కలలు కరిగి పోవు కాలమొదిలిపోవు
కడుపుకు తిండియే కథల ప్రశ్న
కళలుకొన్ని బ్రతుకు కలసి తపము తావు
కంటికి నిద్రయే కథల ప్రశ్న
పిలుపు దీర్ఘాయువు పెనవేయు విరి తావు
కరువుకే పెనవేయు కథలు ప్రశ్న
కేళి నాటక మాయ కీలక జీవితం
కెరుక పర్చ మనసు కథల ప్రశ్న
ప్రతిభ గా జవాబగు తావు ప్రగతి ప్రశ్న
తల్లి దండ్రులు బిడ్డల తలపు ప్రశ్న
ప్రభుత నాయక విద్యల పాఠ్య ప్రశ్న
నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము ప్రశ్న
సరళ భావం
కలలు కరిగిపోవచ్చు, కాలం గడిచిపోవచ్చు; కానీ ఆకలికి అన్నం కావాలనే ప్రశ్న ఎప్పటికీ ఉంటుంది.
జీవితంలో ఎన్నో కళలు, సాధనలు ఉన్నా, కంటికి నిద్ర అవసరమే.
దీర్ఘాయుష్షు కోసం మనిషి ప్రయత్నించినా, కరువు, కష్టం, కొరత వంటి ప్రశ్నలు వెంటాడుతూనే ఉంటాయి.
జీవితం ఒక నాటకంలా, మాయల సమాహారంలా కనిపించినా, వాటి అర్థాన్ని గ్రహించాలనే తపన మనసులో ప్రశ్నగా నిలుస్తుంది.
చివరగా:
ప్రతిభ ప్రగతికి సమాధానం.
తల్లిదండ్రులకు బిడ్డలే నిరంతర తలపు.
ప్రజలకు మంచి పాలన, విద్య, నాయకత్వం నిత్య ప్రశ్న.
జీవితం మొత్తం ప్రశ్నలతో నిండి ఉన్నా, వాటికి సమాధానాల కోసం చేసే అన్వేషణే మానవ ప్రయాణం.
*జీవితం అనేది ప్రశ్నల పరంపర; జ్ఞానం, శ్రమ, ప్రేమ, బాధ్యతలే వాటి సమాధానాలు" అనే తాత్విక సందేశాన్ని అందిస్తోంది*.
*****
282..
ఉత్సాహం
వివిధ రూప సర్వవేళ విశ్వమయము ప్రీతిగన్
నవ విధాన భక్తి తత్వ నమ్మ బలుకు బ్రోచుటే
భవమతించు ప్రేమతోడ భాగ్యతౌను యంతరమ్
ప్రవర నిర్ణయించు వేద ప్రభల తీరు కీర్తిగన్
సరళ భావం
విశ్వమంతా భగవంతుని వివిధ రూపాలతో నిండి ఉంది. నవవిధ భక్తి మార్గాలను విశ్వసించి ఆచరించడం జీవనానికి రక్షణ కలిగిస్తుంది. ప్రేమతో కూడిన భక్తి సంసారబంధాలను అధిగమించి అంతరంగ భాగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. వేదాలు చూపిన ఉత్తమ మార్గాన్ని అనుసరించడం కీర్తిని, ఉన్నతిని అందిస్తుంది.
🌹 సంక్షిప్త తాత్పర్యం:
*విశ్వాసంతో కూడిన భక్తి, ప్రేమతో కూడిన జీవనం, వేదమార్గానుసరణ — ఇవే నిజమైన ఉత్సాహానికి మూలాలు*. 🌹🙏
*****
283..
మ. కో.
మేధమౌనము స్వామి మూలము మేలు వైనము ప్రీతిగన్
స్వేదబిందువు తీర్చుధర్మము సీఘ్ర మార్గము కాలమున్
భాధతీర్చుట సర్వ వేళల బాధ్యతేయగు సత్యమున్
వేధతత్త్వము అర్ధమవ్వుట విద్యతీరుగ సర్వమున్
సరళ భావం
జ్ఞానంతో కూడిన మౌనం దైవస్వరూపానికి దగ్గర చేస్తుంది; అది మేలును, ప్రేమను పెంచుతుంది.
శ్రమతో వచ్చిన చెమటబొట్టు ధర్మబద్ధమైన జీవనానికి మార్గం చూపుతుంది.
ఇతరుల బాధలను తొలగించడం ప్రతి మనిషి బాధ్యత.
వేదతత్త్వం యొక్క నిజమైన అర్థాన్ని గ్రహించడమే విద్య యొక్క పరమ లక్ష్యం.
*జ్ఞానమౌనం, శ్రమ, సేవ, సత్యగ్రహణం — ఈ నాలుగు కలిసినపుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది*.
🙏📖🌹
284..గీ.
పాలనలో మంచిచెడులుగా పారు నీరు
వ్యక్తి సామర్థ్యతాభవ వాక్కు తీరు
రాజనీతిజ్ఞత సలహా రవ్వ మెరుపు
దూరదృష్టి లేని ఫలము ధూళి మరుపు
తాత్పర్యం:
పాలన అనేది కేవలం అధికార నిర్వహణ కాదు; వివేకంతో కూడిన నిర్ణయ ప్రక్రియ.
నాయకుని సామర్థ్యం, వ్యక్తిత్వం, సంభాషణా నైపుణ్యం పరిపాలన నాణ్యతను నిర్ణయిస్తాయి.
సమర్థులైన సలహాదారుల సూచనలు సంక్లిష్ట పరిస్థితుల్లో దారి చూపుతాయి.
కానీ భవిష్యత్తు పరిణామాలను ముందుగా అంచనా వేసే దూరదృష్టి లేకుంటే, మంచి ప్రయత్నాలే వృథా కావచ్చు.
తాత్కాలిక విజయాలకంటే దీర్ఘకాల ప్రయోజనాలపై దృష్టి అవసరమని పద్యం సూచిస్తోంది.
🌹॥దూరదృష్టియే సుస్థిర ఫలితాలకు మూలం॥🌹
****
285..
సుదీర్ఘం — సందేశాత్మక గీతం
పల్లవి
నడుస్తూనే ఉంది జీవన యాత్ర
నిలుస్తూనే లేదు కాల గమనము
చీకటిలోనైనా దీపమై వెలుగు
మనిషి మనిషికి తోడై నిలువు
నడుస్తున్నారు ప్రజలందరు
నేనూ నడుస్తున్నా వారితో
ఆకలి కన్నీరు తుడిచే దారిలో
ఆశల విత్తనాలు చల్లుతూ
చరణం – 1
నిశ్శబ్దాలు పెరిగినా మాట మసకకాదు
మౌనాలు పెరిగినా భావం మరుగుకాదు
ఒంటరితనాల మధ్య ఒదిగిన హృదయాలు
ఒక్క పలుకుతోనే దగ్గరవ గలవు
పెరట్లో రాలిన పువ్వు చెబుతోంది
పతనం అంతిమం కాదని
వాడిన కొమ్మలోనూ రేపటి ఉదయం
కొత్త చిగురై పుడుతుందని
పల్లవి
నడుస్తూనే ఉంది జీవన యాత్ర
నిలుస్తూనే లేదు కాల గమనము
చీకటిలోనైనా దీపమై వెలుగు
మనిషి మనిషికి తోడై నిలువు
చరణం – 2
వీధి దీపమది ఎదురు చూస్తోంది
వెలుగుని వెతికే కళ్లకోసం
భయపడి వెనుదిరిగిన బల్లికూడా
జీవించాలనే తపనకోసం
మంచు బిందువైనా గడ్డకట్టినా
సూర్య కిరణం కరిగించునుగా
ఆగిన ప్రతి క్షణం వెనుకనే
ముందుకు నడిపే శక్తి ఉండునుగా
చరణం – 3
ఆకలి యాత్ర సాగుతూనే ఉంది
అవమానితుల గాథ వినిపిస్తూనే ఉంది
శోకార్తుల నడక ఆగకపోయినా
ఆశయ దీపం ఆరిపోకూడదు
అనేక చక్రాల కాలచక్రములో
అశేష సంకల్పాల మార్గములో
అమేయ త్యాగాల గాథలతో
మానవతే గెలవాలి జగములో
ముగింపు
ప్రజలు నడుస్తున్నారు... నేనూ నడుస్తున్నా...
కానీ ఒంటరిగా కాదు ఇకపై...
చేతిలో చేయి కలిపి నడిస్తే
సుదీర్ఘ రాత్రికీ ఉదయం తప్పదు..
.****
286,287.
దత్తపదాలు: పలక, కలప, వొలక, కలవొ
గీ.
పలక పలికిన మాటలే పరిమళంబు
కలప మనసులన్నికథల కరుణతోడ
వొలక సత్యబీజ ఫలము వెలుగు నింపు
కలవొ మానవత్వ మిదియే కలిమి దారి
పాదాది న్యస్తాక్షరి: ప – ట్టు – ద – ల
గీ.
పట్టుదలతో నడచు తీరు ఫలము నిచ్చు ట్టుడుగులెన్నియైన తొలచు తూడు తీరు
దర్పమన్నది వీడియె ధర్మ మెంచు
లక్ష్య సాధనమేలగా జీవనంబు
🌹 మాతృభాషను ప్రేమిద్దాం – పద్యరచనను ప్రోత్సహిద్దాం – తెలుగు తీయదనాన్ని పంచుకుందాం. 🌹🙏
దత్తపది పద్యం
పలక పలికిన మాటలే పరిమళంబు
— మంచి మాటల సుగంధాన్ని చక్కగా చెప్పారు.
కలప మనసులన్ని కథల కరుణతోడ
— మనసులను కలపడం, కరుణను పెంపొందించడం అనే భావం బాగుంది.
వొలక సత్యబీజ ఫలము వెలుగు నింపు
— సత్యబీజం వెలుగును ప్రసాదిస్తుందనే తాత్విక భావం ఆకర్షణీయంగా ఉంది.
కలవొ మానవత్వ మిదియే కలిమి దారి
— ముగింపు పాదం పద్యసారాన్ని చక్కగా ప్రతిపాదిస్తోంది.
పాదాది న్యస్తాక్షరి
ప – ట్టు – ద – ల అక్షర క్రమాన్ని సక్రమంగా పాటించారు.
పట్టుదలతో నడచు తీరు ఫలము నిచ్చు
— జీవిత విజయానికి పట్టుదల మూలమని స్పష్టం.
ట్టుడుగులెన్నియైన తొలచు తూడు తీరు
— భావం బాగుంది. అయితే "తూడు తీరు" స్థానంలో భావస్పష్టత కోసం "తొలగు ధైర్య తీరు" లేదా "తొలచు ధీర తీరు" వంటి రూపాలు కూడా పరిశీలించవచ్చు.
దర్పమన్నది వీడియె ధర్మ మెంచు
— వినయం, ధర్మం పట్ల ఆకర్షణీయమైన సూచన.
లక్ష్య సాధనమేలగా జీవనంబు
— లక్ష్యసాధనే జీవనసార్థకత అని మంచి ముగింపు.
******
288..
చెలియ చెలియాయన మనసు చలన పలుకు
వలపు లున్నచోట అలక వరద బురద
తలుపు మూసేసి వేయకు తాళ మెపుడు
మలుపు లెన్నియనకధగా మాయ బ్రతుకు
తాత్పర్యం
ప్రేమ ఉన్న చోట అలకలు సహజం.
చిన్న అపార్థాలు పెద్ద దూరాలకు దారితీయవచ్చు.
కోపం వచ్చినా బంధాల తలుపులు శాశ్వతంగా మూయకూడదు.
కాలం, పరిస్థితులు మారుతాయి; జీవితానికి ఎన్నో మలుపులు ఉంటాయి.
క్షమ, సంభాషణ, సహనం బంధాలను నిలబెడతాయి.
*ప్రేమలో అలకలు సహజం; కానీ హృదయ ద్వారాలు మూసివేయకపోతేనే బంధాలు కాలమలుపులను దాటి నిలుస్తాయి*.
*****
289..
కళ్ళు కళ్ళు కలిపియుండి గాంచ లేరు
వళ్ళు గుల్లజేసియు నొప్పు పలక లేరు
వెళ్ళు వారంత బయటికి వెళ్లినారు
ముళ్లతో గుచ్చ కథలుగా మురికి బ్రతుకు
సరళ భావం
కళ్ళలోకి కళ్ళు చూసుకుంటూ ఉన్నా ఒకరి మనసును మరొకరు గ్రహించలేకపోతున్నారు. శరీరం కృశించినా, బాధలు ఉన్నా వాటిని బయటపెట్టలేకపోతున్నారు. మనతో ఉన్నవారంతా తమ తమ దారుల్లో వెళ్లిపోయారు. మిగిలింది ముళ్లతో గుచ్చినట్లుగా బాధలతో నిండిన జీవితకథ మాత్రమే.
*కళ్ళు కలిసినా మనసులు కలవనప్పుడు, చెప్పని బాధలే ముళ్లకథలుగా జీవితాన్ని వెంటాడుతాయి*.
****
" 290..*ఉ(1) చం(2) శా(3) మ(4)*..
--
పాదములుట్ట ఘట్టమగు పాలన తీరుగ నెట్ట యెట్టగన్
పదములు పట్ట కాలమది పాశము బంధము నిత్య సత్యమున్
పాదాంభోజనసర్వమే మనసుగన్ పాఠ్యంబు నిర్మాతగన్
పదదాస్యoబగు కాలనిర్ణయముగన్ ప్రారబ్ద స ఖ్యార్దిగన్
తాత్పర్యం
కాలం అనేది సర్వజీవులను నడిపించే అదృశ్య పాలకుడు.
మన కర్మలు, బంధాలు, అనుభవాలు కాలప్రవాహంలోనే రూపుదిద్దుకుంటాయి.
భగవత్ పాదసేవ లేదా పరతత్త్వ చింతన జీవనానికి దిశానిర్దేశం చేస్తుంది.
ప్రారబ్ధాన్ని పూర్తిగా తప్పించలేకపోయినా, దానిని జ్ఞానంతో, భక్తితో స్వీకరించవచ్చు.
జీవితం అనేది కాలం, కర్మ, భక్తి, అనుభవాల సమన్వయమే.
*****
291.
*వెలుగు నీడ భయము వెంట పడునేమో కంటి నలక **
**పిలుపు మేలుకొలుపు పిచ్చి ముదురు ననునె మనిషి వేట
**
అలుక హక్కుగాను ఆశ నటన భయము విలువ నీడ
**మలుపు కోస మేను మనసు వేంకటేశ్వరాసు భక్తి *
సరళ భావం:
జీవితంలో వెలుగు–నీడలు సహజం. కంటిలోని నలక (చిన్న రేణువు) వలె భయం మన వెంటాడుతూ ఉంటుంది.
సత్యపు పిలుపు, జ్ఞాన మేలుకొలుపు వచ్చినా, మోహం మరియు అజ్ఞానం వల్ల మనిషి తన జీవితమంతా ఏదో వెతుకుతూ గడుపుతాడు.
అలకను హక్కుగా భావించడం, ఆశల వెంట నటించడం, భయాలను మోసుకెళ్లడం—ఇవన్నీ నీడల వలె మనిషిని అనుసరిస్తాయి.
ఈ సంసార గమనంలో శుభమయమైన మలుపు రావాలంటే మనసు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని భక్తి వైపు మళ్లాలి.
*****
292
మచ్చు తెల్ల నదీ మల్లె మొగ్గవలె మాయ వెలుగు నిండె
మచ్చలున్న చంద్ర మలపు వెన్నెలిచ్చె ముసుగు కమ్మె నీడ
స్వచ్ఛమైన దియును శీతల మజ్జిగే తెల్ల శంఖమ్మే
స్వేచ్ఛ కోరు చున్న వేంకటేశ్వరా మనసగు వెలగ పండె
భావము
ఈ పద్యంలో చంద్రిక (వెన్నెల) యొక్క స్వచ్ఛత, శీతలత, ప్రశాంతతను అనేక ఉపమానాలతో కవి వర్ణించారు.
వెన్నెల నదీతీరాన వికసించిన తెల్లని మల్లెమొగ్గల వలె మృదువైన కాంతిని వెదజల్లుతోంది.
మచ్చలున్న చంద్రుడు కూడా తన వెన్నెలతో జగత్తుకు అందాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాడు; అదే సమయంలో నీడను కూడా సృష్టిస్తున్నాడు.
వెన్నెల స్వచ్ఛమైన మజ్జిగవలె, తెల్లని శంఖమువలె నిర్మలంగా, శీతలంగా కనిపిస్తోంది.
చివరగా, ఓ వేంకటేశ్వరా! ఈ వెన్నెలలాగే నా మనసు కూడా స్వేచ్ఛతో, నిర్మలతతో, జ్ఞానప్రకాశంతో వికసించుగాక అని ప్రార్థిస్తున్నారు.
****
293..మకో.
భావపాశముకాదు నిన్నుగ బంధపాశము తోడుగన్
సేవలన్నియునీకుజేసెద శీఘ్రవేళలు నిత్యమున్
సావధానము నీదుభక్తగు శాసనంబున తీరుగన్ కావుమామది వేంకటేశ్వర కాలతీర్పుగ ప్రేమగన్
భావము
స్వామీ! నీతో నా అనుబంధం కేవలం భావోద్వేగానికి పరిమితమైనది కాదు; అది విడదీయలేని బంధపాశం.
నా శక్తి మేరకు, ప్రతి అవకాశంలో, నిత్యం నీ సేవకే అంకితమవుతాను.
నీ భక్తుడిగా నీ ఆజ్ఞలను, నీ ధర్మమార్గాన్ని జాగ్రత్తగా అనుసరిస్తాను.
ఓ వేంకటేశ్వరా! కాలపరీక్షలలోనూ మా మనస్సును కాపాడి, నీ ప్రేమతో నడిపించుము.
🌹 *"నీతో బంధమే నా బలం; నీ సేవే నా ధర్మం; నీ ప్రేమే నా రక్షణ"* ॥
****
294..01..
మానస మనుగడయె సర్వ మాన వరము
జ్ఞాన సంపద కళలన్ని జ్ఞప్తి వరము
వాణి విశ్వవిద్య ఫలము వాక్కు వరము
పాణిని కొలుచుము సతము లిడును వరము
295..02..
ప్రాణ దానమహత్యము పాశ వరము
వేణు గాన సంతసమేను విశ్వ వరము
మాను మాదిరేతృప్తిగా మార్పు వరము
మేను మేను సఖ్యతగాను మిధ్య వరము
01..సరళ భావం:
మనిషికి లభించిన గొప్ప వరం మనస్సు. మనస్సు సక్రమంగా ఉంటే జీవితం సార్థకమవుతుంది. జ్ఞానం, కళలు, విద్యలు అన్నీ జ్ఞాపకశక్తి వల్లే నిలుస్తాయి. వాక్కు ద్వారా మన భావాలను వ్యక్తపరచగలుగుతాం. చేతులు సత్కార్యాలకు, సేవకు, సృష్టికి సాధనాలుగా ఉంటాయి. కాబట్టి మనస్సు, జ్ఞానం, వాక్కు, చేతులు అన్నీ మానవునికి దైవప్రదత్తమైన అమూల్య వరాలు.
2..సరళ భావం:
ప్రాణరక్షణ, ప్రాణదానం అత్యంత గొప్పది. సంగీతం మనసుకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే విశ్వవ్యాప్త వరం. మార్పును స్వీకరించడం, దానిలో తృప్తిని పొందడం జీవన వికాసానికి కారణం. అయితే దేహం ఆధారంగా ఏర్పడే అనేక బంధాలు, అనుబంధాలు శాశ్వతమైనవి కావు; అవి కాలగతిలో మారిపోతాయి. అందువల్ల జీవితంలో శాశ్వత విలువలను గుర్తించి జీవించాలి.
*****
296..ఉ.
నిత్యము జీవనమ్మగు సు విద్యల ధర్మము సూక్తిముక్తిగన్
సత్యముగాను జీవనము సంఘపథమ్మగు సర్వ వేళలన్
కృత్యము కామ్యభాగ్యతయు కాల ప్రయత్నము క్రూర మవ్వగన్
భత్యము కాలమాయలగు భవ్యభవంబగు యేమి యాసగన్
పద్యభావం (సరళంగా):
మంచి విద్య, ధర్మబద్ధమైన జీవనం, మహనీయుల సూక్తులు మన జీవితానికి నిత్య మార్గదర్శకాలు. అవే మనసుకు విముక్తిని ప్రసాదిస్తాయి.
సత్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న జీవితం ఎల్లప్పుడూ సమాజానికి ఆదర్శమార్గంగా నిలుస్తుంది.
మన కర్తవ్యాలను నిర్వర్తిస్తూ భాగ్యాన్ని కోరుకున్నా, కాలగతి కొన్నిసార్లు కఠినంగా పరీక్షిస్తుంది. కేవలం కోరికలతో ఫలితాలు రావు; ప్రయత్నం అవసరం.
కాలమనే మాయలో సంపదలు, వైభవాలు, భోగాలు అన్నీ తాత్కాలికమే. అలాంటివాటిపైన అధిక ఆశ ఎందుకు?
****
297..ఉ.
మానస వృద్ధిపుస్తక ప్రమాణ జపంబుయు తప్ప కుండగన్
జ్ఞాన పురాణపాఠ్యమగు జ్ఞాప్తికిమూలము శాంతి దామమున్
ప్రాణము మద్యపానమగు పాశముగాకలహంబుగాయగన్
మానము జూదమాటుటయె మానస నిద్రలు ప్రశ్న లేయగన్
సరళ భావం
మనస్సు ఎదగాలంటే మంచి పుస్తకాలు చదవడం, శాస్త్రప్రామాణ్యాన్ని తెలుసుకోవడం, జపధ్యానాలు చేయడం అవసరం.
పురాణాలు, జ్ఞానగ్రంథాలు చదవడం వల్ల జ్ఞాపకశక్తి పెరుగుతుంది. వాటి ద్వారా మనసుకు శాంతి, స్థిరత్వం లభిస్తాయి.
మద్యపానం ఒక బంధనంలా మారి జీవితాన్ని చెడగొడుతుంది. అది కలహాలకు, కుటుంబ సమస్యలకు కారణమవుతుంది
జూదం మన గౌరవాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. మనసుకు ప్రశాంతత లేకుండా చేసి, అనేక సందేహాలు, బాధలు, నిద్రలేమిని కలిగిస్తుంది.
🌹 నీతి:
*పుస్తకం మనసుకు వెలుగు ఇస్తుంది; మద్యం మనసును మసకబారుస్తుంది. జ్ఞానం శాంతిని ఇస్తే, జూదం అశాంతిని మిగులుస్తుంది*. 🌹
****
*ఉదర మహత్యం*
298..ఒకరి కొకరు యేకము గను వోడి గెలుచు
సృష్టి మూలధర్మము గాంచ శృతి లయగను
కొత్తకాపురoబునలీల కొంత మెరుగు
ముద్దు మురిపాల తీరున ముద్ర భవము
299..కాల ఉదరమేపెరుగగా కామ్య మహిమ
భర్త కిక తోడు భార్యయే భరణ మవ్వ
ఓర్పు ఓపిక ఓదార్పు ఒకటి కొకటి
భార్యమార్పుగా తరువాత భర్త మార్పు
*దాంపత్యం అనేది కేవలం యవ్వనపు మురిపాలు కాదు; కాలంతో పాటు పెరిగే అనురాగం, ఓర్పు, ఓదార్పు, పరస్పర సహకారం. రూపాలు మారినా, నిజమైన ప్రేమ మారదు*.
🌹 *సంక్షిప్తంగా: గర్భధారణతో ప్రారంభమైన కుటుంబ ఆనందం, వృద్ధాప్యంలో పరస్పర ఆదరణగా వికసించడం ఈ పద్యాల హృదయమైన భావం*
****.
300..చం.
శివయవతారమేదియనసేవల తత్త్వము నందు నిద్రగా
భవహరసర్వహృద్యమగు భక్తి గుణంబు సమర్ధతా యగున్
శివనకుcబూజ సేయగ; మసీ దొకటే తగినట్టి స్థానమౌ
వివరణగాంచ లక్ష్యమగు విద్యల తీరగ ప్రార్ధనేయగున్
భావం
శివుడు ప్రత్యేక రూపంలో మాత్రమే కాదు; సేవాతత్త్వంలో నిద్రించినట్లు అంతర్లీనంగా ఉంటాడు. సేవే శివస్వరూపం.
మనస్సు భక్తితో నిండినపుడు సర్వం శివమయంగా కనిపిస్తుంది. భక్తి సంసారదుఃఖాన్ని తొలగించే శక్తిగా మారుతుంది.
ఇక్కడ "మసీ"ని మీరు స్మశానవాసి శివుడు అనే భావంతో తీసుకుంటున్నారు. శివుడు శ్మశానవాసి; జనన–మరణాలకు అతీతుడు. అందువల్ల శ్మశానం కూడా శివసన్నిధియే. మరో స్థాయిలో చూస్తే, భేదభావం లేని దృష్టిలో మసీదు కూడా శివమయమే — "సర్వం శివమయం" అనే అద్వైత భావం.
అన్ని విద్యల అంతిమ లక్ష్యం "నేనే ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపుడను" అనే శివోహం భావన. జ్ఞానం చివరికి ఆత్మానుభూతి, ప్రార్థన, ఏకత్వ దర్శనానికి దారితీస్తుంది.
*****
