ప్రతి భారతీయుడు ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 2వ తేదీన ఈ రెండు మహనీయ ఘట్టాలను తప్పక స్మరించుకోవాలి. ఒకటి, అహింసా మార్గాన్ని కచ్చితంగా అనుసరించి, సంపూర్ణ స్వావలంబన, మత సామరస్యం, సామాజిక సమానత్వం కోసం నిలబడి మనకు 'స్వాతంత్య్రం' సాధించిపెట్టిన మహాత్మా గాంధీగారి అవతరణ. మరొకటి, మహాత్మా గాంధీగారి చే గాఢంగా ప్రభావితులైన లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (దేశ రెండవ ప్రధానమంత్రి) గారి ఆదర్శ జన్మ కారణం. ఆయన సంపూర్ణ నిజాయితీ, నిర్మల నిరాడంబరత, అచంచలమైన జాతీయ స్వయం సమృద్ధికి  శాశ్వత ప్రతీకగా నిలిచారు. తీవ్రమైన పరిస్థితుల సంక్షోభాల నుండి ఒక దేశాన్ని నిశ్చల సంకల్పం, నైతిక ధైర్యం మాత్రమే నడిపించగలవని ఆయన నాయకత్వం నిరూపించింది. స్వాతంత్ర్య భారతదేశ భవిష్యత్తును నిలబెట్టడానికి ఆయన సమర్థించిన కొన్ని ప్రమాణ సిద్ధాంతాలు-ప్రశంసనీయమూ, అనుసరణీయమూనూ.     జై జవాన్, జై కిసాన్, జై భారత్. – రాజశేఖరు సామల.

 

గీత మాలికా భవము.. 90/7(123)

1..అర్పణంబును జేసెద హాయిగాను

తర్పణ విధము కాలము తన్మయమగు 

మెర్పుల పిడుగు వచ్చుటా మోహ మగుట 

మార్పుల పయణ జీవన మాయ చేరు 

*****

2..వగపు మానేసి వెంటనే వాని తోడ 

సుగము చీకటి వెలుగుల సూణ్య తోడ 

పగలు సెగలు కాల మగుట కర్మ తోడ 

వగచి వేసారి విద్యలు వాక్య తోడ

****

3..నవ్వు రాజిల్లు మోముతో నడచి పోదు 

పువ్వు లాస్థిర సంబర పూజ్య మవదు 

రవ్వలామది సత్యము రమ్యతవదు 

జువ్వలాకాంతి గగనము సూత్ర మవదు 

*****

1..భావం:

మన కర్తవ్యాలను, మన శ్రమను, మన జీవితాన్నే అర్పణభావంతో సమర్పించగలిగితే అంతరంగంలో హాయి కలుగుతుంది. కాలప్రవాహం తర్పణవిధానంలా నిరంతరం గతాన్ని తనలో కలుపుకుంటూ సాగిపోతుంది; దానిలో లీనమైనవారికి కాలతత్వం అర్థమవుతుంది. మెరుపులా కనిపించే ఆకర్షణలు, పిడుగులా సంభవించే సంఘటనలు చాలాసార్లు మోహాన్ని కలిగిస్తాయి. మార్పులే జీవన స్వభావం; ఆ మార్పుల ప్రయాణంలో మాయ తన ప్రభావాన్ని చూపుతూ మనిషిని అనేక అనుభవాల వైపు నడిపిస్తుంది.

****

2..భావం:

వగపు (దుఃఖం, మనోవ్యాకులత)ను విడిచిపెట్టి ముందుకు సాగితే జీవితం తేలికగా అనిపిస్తుంది. చీకటి–వెలుగులు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నట్లే, సుఖ–దుఃఖాలు కూడా జీవిత సహజ స్వరూపాలు. పగలు, వేడి, కాలగమనం అన్నీ కర్మతో అనుసంధానమై మన జీవనయాత్రను నడిపిస్తాయి. అనుభవాలను పరిశీలించి, ఆలోచించి, వాటి నుండి విద్యను గ్రహించి, సారవంతమైన వాక్యాలుగా మలచగలిగితే జీవితం జ్ఞానమార్గంగా వికసిస్తుంది.

*****

3..భావం:

నవ్వులతో కళకళలాడే ముఖసౌందర్యం శాశ్వతంగా నిలిచి ఉండదు; కాలంతో అది మారిపోతుంది. పువ్వు అందంగా వికసించినా దాని సంబరం తాత్కాలికమే, అందువల్ల అది స్థిరమైన పూజ్యత్వానికి ప్రతీక కాదు. రవ్వంత చిన్నదైనా సత్యం మాత్రం తన విలువను కోల్పోదు; అదే జీవితానికి నిజమైన రమ్యతను అందిస్తుంది. జువ్వ (చిన్న జ్యోతి) కాంతి ఆకాశమంత విస్తరించకపోయినా, అది వెలుగుకు మూలసూత్రాన్ని తెలియజేస్తుంది.

****

గీత మాలికా భవము.. 90/6(123)

1. స్వాగ తించెద  లోనికి స్వయము గాను

ప్రగతి భావ సంపద ఫలము గాను
ప్రతిభ కోరిక లేనట్టి పాఠము గను
అతివ ఆశలు గాంచక ఆశ గాను
****
2..వట్టి చేతులతో వాని  వదల లేక
గట్టి పోటీను ఇవ్వక గడప లేక
మట్టి తీరున బంధము మాయ యనుచు
ఎట్టి పరిధి యన్న మనసు ఎంచ లేక
*****
3.నాదు సర్వంబు వానికి నంద మలర
నీది నాదను వాదన నీడ వలెను
చేదు తీపి జీవన నది చింత కదల
కదిలి కాదు అవును నన్న కాల మదియు
*****
1..భావం:
మనలోకి మనమే తొంగి చూసుకుంటూ, అంతరంగాన్ని స్వాగతించగలిగితే నిజమైన ఆత్మవికాసం ప్రారంభమవుతుంది. ప్రగతికి మూలమైన సత్భావనలు, విలువలు, అనుభవాలే జీవిత సంపదగా ఫలిస్తాయి. ప్రతిభ అనేది కేవలం కోరికలతో రాదు; అది నిరంతర సాధన, వినయం, అనుభవం నేర్పే పాఠాల ద్వారా వికసిస్తుంది. అలాగే అతిగా ఆశపడకుండా, సమతుల్యమైన ఆశయాలతో జీవించినప్పుడు మనసుకు శాంతి, జీవితానికి దిశ లభిస్తాయి
*****
2..భావం:
మనిషి ఈ లోకానికి వట్టి చేతులతోనే వచ్చాడు. అలాగే ఏదీ వెంట తీసుకుపోలేనని తెలిసినా, సంపదలు, సంబంధాలు, అధికారాలు వదలలేకపోతాడు. జీవిత పోటీలో గట్టిగా నిలబడలేకపోయినా, గడప దాటి నిరాసక్తిగా వెళ్లిపోలేకపోతాడు. మట్టితో నిర్మించిన శరీరం, మట్టివలె క్షణభంగురమైన బంధాలు అన్నీ మాయేనని తెలిసినా వాటిపైనే మమకారం పెంచుకుంటాడు. ఈ మాయకు ఎంత పరిధి ఉందో, దాని నుండి ఎలా బయటపడాలో మనసే నిర్ణయించుకోలేక తడబడుతుంది.
****
3..భావం:
"నాదంతా వానిదే" అనే సమర్పణ భావం కలిగినప్పుడు హృదయంలో ఆనందం వికసిస్తుంది. "ఇది నాది, అది నీది" అనే వాదనలు మాత్రం మనిషిని నీడవలె వెంబడిస్తూనే ఉంటాయి; వాటికి అంతం ఉండదు. జీవితమనే నదిలో చేదు–తీపి అనుభవాలు సహజంగా ప్రవహిస్తుంటాయి. వాటి గురించి అధికంగా చింతించినా కాలగమనం ఆగదు. కాలం తన స్వభావం ప్రకారం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది; అది "కాదు" అని ఆగిపోదు, "అవును" అని ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది.
*****

గీత మాలికా భవము 90/5/ 

 1..కమ్ముకొచ్చిన ఆపద కమ్మి వేసి 

 చెమ్మ కార్చి సహనమంత చింత చేర్చి 

 సొమ్ము వచ్చి సోకులసొత్తు సూక్తులుగను 

రమ్ము రమ్మని" మృత్యువు రచ్చ చేసి 

*****

 2.మరలి పోని మనసుగాంచ మాయతరమ

తరలి రమ్మని పిలువగా తనదు వెంట 

 సరళ రేఖలా కదులుచు సమయభవము 

చరితలెన్ని చదవ జీవ చిత్త మహిమ 

***

3..అతిధి నీవంచు" గుండెకు హత్తుకొనుచు

గతిగ వాంఛకౌగిలి చెంత గమ్య మగుట 

స్థితిగ సర్వము నీదగు స్థిరము గాంచ 

విధిగ విస్మయకాలము వింత లగుట 

****

ఆపదలు ఒక్కసారిగా కమ్ముకొచ్చి మనిషిని చుట్టుముట్టినప్పుడు, అవి మనసును కలవరపరుస్తాయి. కష్టాల వేడి వల్ల చెమటలు కారుతాయి; సహనం కూడా చింతల భారంతో పరీక్షకు గురవుతుంది. సంపద వచ్చినా దానితో పాటు అనేక బాధలు, బాధ్యతలు, ఆందోళనలు కూడా చేరుతాయి. చివరికి మృత్యువు మాత్రం "రమ్ము రమ్ము" అని పిలుస్తూ, జీవిత నాటకానికి ముగింపు పలికే రచ్చను సృష్టిస్తుంది.

 ప్రతి ఒక్కరూ ఈ మాకో కారణం ఆవేశం అనా ఆలోచన ఆత్రుత ఆకర్షణ ప్రభావమే కదా.....

***

1&2..భవం 

 .కాలమెప్పుడు ఆగదు తన పని తను చేసుకుంటూ పోతూ ఉంటుంది

ఒకసారి దూరమైన మనసు తిరిగి పూర్వస్థితికి చేరడం సులభం కాదు; మాయ స్వభావం మనిషిని ఎన్నో దారుల్లో నడిపిస్తుంది. కాలం మాత్రం నిరంతరం ముందుకు సాగుతూ, "రా, నాతో పాటు నడువు" అని పిలుస్తున్నట్లుగా ఉంటుంది. అది సరళరేఖ వలె వెనుదిరగకుండా తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తుంది. అలాంటి కాలప్రవాహంలో ఎన్నో జీవిత చరిత్రలను చదివినప్పుడు, మానవ చిత్తం యొక్క వైవిధ్యం, విశాలత, మహిమ మనకు అవగతమవుతాయి.

**--

3..భావం:

జీవితంలో ఎదురయ్యే ప్రతి వ్యక్తిని, ప్రతి అనుభవాన్ని అతిథిగా భావించి హృదయానికి హత్తుకుంటే, అది మన ప్రయాణానికి మార్గదర్శకంగా మారుతుంది. ప్రేమతో కూడిన వాంఛ, ఆత్మీయ కౌగిలి మనిషిని తన గమ్యానికి చేరువ చేస్తాయి. స్థిరచిత్తంతో చూస్తే ఈ జగత్తులో కనిపించే సమస్తమూ దైవస్వరూపమేనని గ్రహించగలుగుతాం. అప్పుడు విధి నిర్వహించే కాలచక్రం ఆశ్చర్యకరమైన వింతలతో నిండి ఉన్నదని అనుభవమవుతుంది.****

గీతమాలికా భవము 90(123) (బ్రతుకు )

 4/1..బిందు సముదాయ సంగమ భీతి బ్రతుకు 

ధూళి సముదాయ దృష్టిగా సూత్ర బ్రతుకు 

జీవ సముదాయ సంకల్ప సేవ బ్రతుకు 

భూమి పరమాత్మ. సంద్రము భుక్తి బ్రతుకు 

*****

4/2  యాత్ర సహజీవ మాధుర్య వాక్కు తీరు 

పాత్ర నామ రూప మహిమ పాఠ్య తీరు 

సూత్ర లోకానుభవమొంద సూణ్య తీరు 

గాత్ర శుద్ధి ఫలము పొంద గమ్య బ్రతుకు 

*****

4/3. అందె ఘల్లుణ ఘల్లు ఘల్లు ణ నాడు వేణువు గీతమా 

నందమైకదలాడు యాకృతి నాడు సంతస నృత్యమా 

విందు గాఘుమ వాసనంబులు నిల్చి తృప్తి సుమంజరీ 

నందనంద జయంబుగాంచుచు నాడు సందడి రంగమున్ 

******

4/1..భావం:

నీటి బిందువులు కలిసి సముద్రమవుతాయి. అలాగే వ్యక్తుల సముదాయం సమాజమవుతుంది. ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు జీవి భయభ్రాంతులకు లోనవుతాడు; కానీ సమూహంలో భాగమైనప్పుడు తన స్థానం, తన బాధ్యతను గ్రహిస్తాడు.

ధూళి రేణువులు కలిసి భూమిని నిర్మించినట్లే, అనేక అనుభవాలు, ఆలోచనలు కలిసి జీవన సూత్రాలను ఏర్పరుస్తాయి. జీవుల సముదాయం పరస్పర సహకారం, సేవ, సంకల్పం ద్వారా సమాజ వికాసానికి దోహదపడుతుంది.

చివరగా ఈ భూమి పరమాత్మ స్వరూపమైన మహాసముద్రం వంటిది. అందులో జీవులు బిందువులవలె వచ్చి, అనుభవాలను (భుక్తి) పొందుతూ, చివరికి ఆ పరబ్రహ్మలోనే లీనమవుతారు.

**†

4/2..భావం:

జీవితం ఒక యాత్ర వంటిది. ఆ యాత్రలో సహజీవనం, పరస్పర గౌరవం, మధురమైన వాక్కు మనిషికి ఆనందాన్ని, సౌహార్దాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

ప్రతి వ్యక్తి ఒక పాత్ర వంటివాడు. అతని నామం, రూపం, గుణం, కర్తవ్యం అన్నీ కలిసి జీవితానికి ఒక పాఠ్యగ్రంథంలా మారి అనుభవాలను నేర్పుతాయి.

లోకానుభవాల సూత్రాలను గ్రహించినవాడు శూన్యత తత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. బాహ్య ప్రపంచపు ఆడంబరాల వెనుకనున్న నిత్యసత్యాన్ని దర్శిస్తాడు.

గాత్రశుద్ధి అనగా మాట, మనసు, ప్రవర్తనల పవిత్రత. అలాంటి అంతఃశుద్ధి ద్వారా జీవి తన నిజమైన గమ్యాన్ని, ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణతను చేరుకుంటాడు.

****

4/3..భావం:

అందెల ఘల్లుఘల్లు ధ్వనులు మారుమోగుతుండగా, వేణువు నుండి అమృతమయమైన గీతం ప్రవహిస్తోంది. ఆ సంగీతానికి ముగ్ధులైన వారందరూ ఆనందంతో కదలాడుతూ, ప్రకృతియే నృత్యం చేస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తోంది. చుట్టుపక్కల పరిమళించే పుష్పసుగంధాలు మనసులను తృప్తిపరుస్తూ సుమమాలికల వలె అలరిస్తున్నాయి. అటువంటి ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో నందనందనుడు శ్రీకృష్ణుడు విజయోత్సాహంతో విహరిస్తూ, గోకులమంతా సందడి రంగస్థలంగా మారింది.

*****

జై గురుదేవా – వేంకటేశ్వర భక్తిగీతం

పల్లవి :

జై గురుదేవా నమో వేంకటేశాయ నమః

నీ దర్శన భాగ్యముకై తపించె నా మనః

నీ నామస్మరణమే నా జీవన శ్వాస

నీ పాదసేవకునిగా నిలుపవే శ్రీనివాస ॥

చరణం – 1

నీ దర్శన భాగ్యముకై తనువు పులకరించగా

నిన్ను చేరే మార్గమేదో మనసు వెదకగా

నీ నామ జపముతోనే చిత్తము పరవశించగా

నీ చెంత కూర్చొని జపించెదనని తపనగా ॥

చరణం – 2

హృదయాంతరాళమందు భక్తి తరంగమై

ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడె అనురాగ గంగమై

కాలానుగుణ కర్తవ్య కర్మల సారమై

నీ కృపతో లక్ష్యసాధన జీవనాధారమై ॥

చరణం – 3

నరనరమున ప్రవహించు నామామృత ధారగా

కనులలో మెరిసెదయ్యా కరుణాకాంతి జ్యోతిగా

సరగ రాగముల తోడ నీకై వేడుకొనగా

సర్వాంతర్యామివై నన్ను కాపాడుముగా ॥

చరణం – 4

పెదవులపై నవ్వై వెలిసిన మధురానుభూతిగా

ఆత్మపరిశీలనై వికసించిన దివ్యభావముగా

కన్నుల నీరు పొంగె అంతులేని ఆనందముగా

నీ సన్నిధి చేరాలనే ఆర్తియై నిరంతరముగా ॥

చరణం – 5

భాష రాని అజ్ఞానితో భావములు చాలక

పదములు తోచక హృదయ ఘోష వెలువడక

నీ దయా కరుణలకు సరితూగి పలుకలేక

నీ బానిసనై యున్నాను దేవదేవా వినుమాక ॥

చరణం – 6

కరములు జోడించి కనులను మూసుకొని

కరుణామయా నిన్నే వేడుచున్న వేళలోనే

నీ దర్శన భాగ్యమిచ్చి దాసుని కాపాడి

నీ పాదరేణువులో అణువుగా నిలుపుము ॥

ముగింపు :

నన్ను ఎన్నటికీ నీ దాసానుదాసునిగా

నిలిపి కరుణించవా వేంకటరమణా

నీ పాదాల చెంత ఒక చిన్న రేణువుగా

ఉండనియ్యవా శ్రీ వేంకటేశా శరణం ॥

జై గురుదేవా నమో వేంకటేశాయ నమః

జై శ్రీనివాసా జై జై వేంకటేశా ॥

*****

నీరజ నేత్ర వేంకటేశా

(శ్రీ వేంకటేశ్వర కీర్తన)

పల్లవి :

నీరజ నేత్ర వేంకటేశా! నీ దయ కోరితిని

నిత్యము నీ పాదసేవలో నన్ను నిలుపుము శ్రీనివాసా ॥

చరణం – 1

నీరజ నేత్ర! దయయుతో నీదు కటాక్షమున్

నిత్యము నాపై కురిపించి కాపాడుము

కూరిమితో నిరంతరము సేవలర్పింతున్

కోరికలేని జీవనమున్ తరింపజేయుము ॥

చరణం – 2

కారణ జన్మ రహస్యములు నీకే తెలిసినవి

కాలగతులు కర్మఫలములు నీ చేతిలోనవి

సత్కృపతో సఖ్యతనిచ్చి శాంతి ప్రసాదించి

సంసార సాగరమునుండి దాటించుము స్వామీ ॥

చరణం – 3

క్షీరసాగర నివాస! శ్రీనివాస! కరుణామయ!

శ్రీదేవి హృదయవిహార! శుభప్రదాయక!

వేడుచు పాడుచు నీ నామ కీర్తనలతో

వెలుగొందున్ నా జీవితం వేంకటరమణా ॥

చరణం – 4

వారిజ నేత్ర! బాధలన్ని బాపుము దయతో

వాంఛలేని భక్తిమార్గం ప్రసాదించుము

నీ పాదపద్మ సేవయే మాకు పరమగతి

నీ నామస్మరణమే మాకు నిత్యసంపద ॥

చరణం – 5

అలమేలుమంగ సమేత! ఆనంద నిలయా!

అఖిలాండ కోటి బ్రహ్మాండ నాయకా!

కోరికలేమి కోరము నీ కృప చాలని

కొలిచి తరింతుము స్వామీ గోవిందా ॥

చరణం – 6

క్షీరసముద్ర రాజసుత హృదయ నివాసా

శ్రీ మహాలక్ష్మీ మనోహర శ్రీనివాసా

బేరిమితో నిరంతరము వేడుచు పాడెదం

భూరి కీర్తనలతో భక్తిని చాటెదం ॥

చరణం – 7

వారిజ నేత్ర! సత్కృపను వర్షింపుమయ్యా

బాధలెల్ల బాపి మమ్ము బ్రోవుమయ్యా

కోరికలేమి కోరము నీ పాదసేవనే

కొలిచి తరింతుము వేంకట రమణనే ॥

చరణం..8

క్షీరసముద్ర రాజసుతా మనోహర వక్షస్థలా

శ్రీలలనోసంగెడి శ్రీనివాస దయాపరా

వారిజ నేత్ర! బాధలెల్ల బాపుము కరుణతో

కోరికలేమి కోరము నీ పాదసేవతో ॥

ముగింపు :

శ్రీనివాస గోవిందా! శ్రితజనావనా!

శేషశయన గోవిందా! శుభకరా!

నీ కటాక్షమే మాకు కల్పవృక్షమై

నిత్యము కాపాడుము వేంకటేశ్వరా ॥

గోవిందా గోవిందా శ్రీనివాస గోవిందా

వేంకటేశ గోవిందా భక్తవత్సల గోవిందా ॥

****

వేంకటేశ్వర భక్తిగీతం  03)

"నీవెవరు? నేనెవరు? వేంకటేశ్వరా"

పల్లవి :

నీవెవరు? నేనెవరు? నేనెక్కడి నుండి వచ్చాను?

నీవెవరు? నేనెవరు? వేంకటేశ్వరా ॥2॥

మీరెవరో నేనెవరో మరచి బ్రతుకుచున్నాము

నీలో నాలో వెలుగునది నీవే వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం – 1

నిన్ను నన్ను కన్న తల్లి ఎవరో చెప్పవా?

బాహ్యేంద్రియములను మెప్పించువారెవరో చెప్పవా?

సకల జగమును కలలా కథగా నడిపించువారెవరు?

లోక ఇంద్రజాల బంధముల నుండి విడిపించువారెవరు?

మనసులో తలపులు మార్చి మార్గము చూపువారు

అంతర్యామి నీవే కదా వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం – 2

వరిచేనుకు పుడమిన గాలి నీరు పెట్టువారెవరు?

విత్తనమున జీవశక్తి నింపి పెంచువారెవరు?

సూర్య చంద్ర తారకలకు గమనమిచ్చువారెవరు?

సృష్టి స్థితి లయకార్యముల సాగదీయువారెవరు?

అణువణువున నిండియున్న ఆదిమధ్యాంతరహితా

విశ్వరూప నీవే కదా వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం – 3

ఎన్నో జన్మల వాసనలెందుకు వెంటాడునో?

దేహము విడిచినా మమతలెందుకు మిగులునో?

విషయచింతల వలయమందు జీవి ఎందు చిక్కునో?

అశాశ్వత దేహమందు ఆశలెందు పెరుగునో?

నిత్యసత్య తత్త్వమార్గము చూపి నన్ను నడిపించు

జ్ఞానదీప నీవే కదా వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం – 4

నాలో నీవు లోకమంతట నిండియున్నావు

సమభావ సందేశముతో జీవులను కాచావు ।

కామక్రోధ లోభమోహ బంధములు తొలగించి

కరుణామృత దృష్టితో చిత్తమును పవిత్రంచేసి ।

ఆత్మయందు పరమాత్మను దర్శింపజేయువాడా

మోక్షమార్గ దాతవు నీవే వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం – 5

అన్యథా శరణం నాస్తి అని నిన్నే చేరితిని

అఖిలాండ కోటి బ్రహ్మాండ నాయకా నమ్మితిని ।

అనన్యభక్తి మార్గమందు అడుగులు వేయించు

అహంకార మమకారములు అంతమొందించు ।

శ్రీనివాస! శేషశయన! శరణాగత వత్సలా!

ఆత్మదర్శనమీయవయ్యా వేంకటేశ్వరా ॥

ముగింపు :

నీవెవరు? నేనెవరు? అన్న ప్రశ్నకుజవాబు

నీవే ఆత్మవు, నేనూ ఆత్మనే అనే అనుభవము ।

జీవబ్రహ్మైక్య సత్యమును జ్ఞాపకము చేయువాడా

గోవిందా! శ్రీనివాసా! వేంకటేశ్వరా ॥

*****

శ్రీ శ్రీ వెంకటేశ్వర భక్తి గీతం (04)

పల్లవి

వేంకటేశా శ్రీనివాసా శరణు శరణురా

వేల జన్మ పాపహారా దయచూపురా

యద్భావం తద్భవతి యనుచు నేనురా

నీ పాద సేవలోనే నిత్యముండురా ॥

చరణం 1

మనసు మగ్గముపై నీ నామ దారమేసి

మధుర భక్తి వస్త్రమును నేయునయ్యా

గోవింద నామ సుధలు గుండెనింపగా

గోప్యమైన దుఃఖములన్నియు తొలగునయ్యా ॥

చరణం 2

ప్రేమ విశ్వాస దయలతో పూజచేయగా

ప్రేమమూర్తి నీవే చెంత చేరునయ్యా

సేవాసత్య మార్గమందు నడిపించగా

శాంతి సౌఖ్య భాగ్యములను ప్రసాదింపుమా ॥

చరణం 3

కోపమసూయ భయద్వేష భావములను

కొండపై నిలిచిన నీవు తొలగించుమా

సాత్విక గుణములను హృదయమందు నింపి

సదా నీ స్మరణలో నిలుపుమయ్యా ॥

చరణం 4

ప్రతి మాట నీ కీర్తి ప్రతి శ్వాస నీ నామం

ప్రతి కర్మ నీ సేవగ మారునయ్యా

ప్రతి తలపు నీ పాదారవిందమై యుండగా

ప్రేమభక్తి మార్గమున నడిపించుమా ॥

చరణం 5

ఒక్క మంచి తలపుకే తోడువై యుండి

ఒక్క ప్రేమ పలుకునకు ఫలమివ్వుమా

ఒక్క సేవ చేసినను ఒప్పుకొనియుండి

అక్కరతో ఆశ్రితులను కాపాడుమా ॥

చరణం 6

మనసును పవిత్రముగా మార్చుమయ్యా

మాటలను మాధుర్యముగా తీర్చుమయ్యా

కర్మలను కల్యాణముగా చేయుమయ్యా

కలియుగ దైవమా కరుణ చూపుమా ॥

ముగింపు

ప్రేమను దారముగా భక్తిని నేతగా

సత్యమును ఆధారముగా నిలుపుకొనగా

వేంకటాద్రి నాథా నీ చరణములనే

పరమపద మార్గమని భావింతుమా ॥

గోవిందా గోవిందా శ్రీనివాస గోవిందా

వేంకటేశా శరణాగత వత్సల గోవిందా ॥

*****

ప్రేమలో మునిగినావా వేంకటేశ్వరా (05)

పల్లవి

మనసు సిగ్గుతో ప్రేమధార పోసి

మధుర జీవన క్రమము సహకరించి

యద్భావం తద్భవతి సత్యముగా నిలిచి

యథాభావ భవితవ్య ప్రేమనందిచ్చి

లక్ష్మీ పద్మావతుల మధ్య నిలిచిన

కరుణాసాగర వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం 1

నీ దారొక్కటితో కాదురా దాంపత్యమది

రెండు హృదయములు కలిసిన ప్రేమసుధయది

సుధామధుర భావములు సంగమించినపుడే

సౌభాగ్య సౌందర్య సీమ వెలసునురా

లక్ష్మీ పద్మావతి మనసుల మందిరమున

లాలిత్యమై వెలుగు వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం 2

ప్రేమ విశ్వాస కృతజ్ఞత దయలతో

పరిమళించును జీవన పుష్పవనముతో

సేవాసత్య మార్గముల సాగునప్పుడు

శాంతి సౌఖ్యములు చేరును వెంటనే

ఇరువురి హృదయాలలో ఇష్టదైవమై

ఏకత్వమును నింపు వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం 3

ఒక్క మంచి తలపు వ్యర్థము కాదురా

ఒక్క ప్రేమ పలుకు ఫలహీనము కాదురా

ఒక్క సేవచేసి సంతోషము పంచగా

ఒక దివ్య మార్గమది వెలుగునింపురా

లక్ష్మీ పద్మావతి నవ్వుల వెనుక నిలిచి

లాలనతో కాపాడు వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం 4

మనసును పవిత్రముగా మార్చుకొందుమురా

మాటలను మాధుర్యముగా తీర్చుకొందుమురా

కర్మలను కల్యాణముగా సాగిద్దుమురా

దాంపత్య దారిలో నడచి చేరుదుమురా

ఇరువురి అడుగులకు దివ్య దీపమై

ఇహపర సుఖమిచ్చు వేంకటేశ్వరా ॥

చరణం 5

లక్ష్మి కరుణగా పద్మావతి మాధుర్యమై

లోకక్షేమమునకు ఆదర్శమై నిలిచి

ఇరువురి ప్రేమలో నీవు పరబ్రహ్మమై

ఏకరూపుడవై ఆనందమున వెలసి

అర్ధాంగ భావమునకు ఆత్మసాక్షివై

అనురాగమున నింపు వేంకటేశ్వరా ॥

ముగింపు

ప్రేమను ప్రేమగా సేవలు చేయగా

సత్యమును ఆధారముగా నిలుపుకొనగా

దాంపత్యం దివ్యయజ్ఞమై వెలసునురా

ధర్మార్థ కామమోక్ష మార్గమగునురా

లక్ష్మీ పద్మావతి హృదయసింహాసనమున

నిత్యనివాసుడవు వేంకటేశ్వరా ॥

గోవిందా గోవిందా శ్రీనివాస గోవిందా

లక్ష్మీ పద్మావతి హృదయవిహార గోవిందా ॥

****

శ్రీ శ్రీ వెంకటేశ్వర భక్తి గీతం (06)

పల్లవి

అటు ఇటు ఎటు చూసినా కలియుగ గందరగోళం

వటు రటు మాటలతో నిండెను లోక విహారం

అటు ప్రయత్నమున్ నీవిచ్చి ఇటు ఫలమున్ నీవందించు

వేంకటేశ్వరా! మా బ్రతుకు దారిని నీవే చూపించు॥

చరణం – 1

పుట్టితిమి పెరిగితిమి బ్రతుకే యోగమా?

పుణ్యమగు కార్యమేదో చెప్పవయ్యా!

అటు ఒక ప్రయత్నము ఇటు దాని ప్రయోజనము

అర్థమగు జీవనమున్ అనుగ్రహింపవయ్యా॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!

చరణం – 2

పంట వేయుట ప్రయత్నము, పండించుట ప్రయోజనము

పచ్చని పైరులలో రైతు హృదయ సంతోషము

చెమట చుక్కలన్నియు బంగారు ధాన్యమై

పండుగై విరిసెనయ్యా నీ కరుణవల్లనే॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!

చరణం – 3

పఠనమే ప్రయత్నము, పరీక్షయే ప్రయోజనము

ఫలితమే వెలుగై విద్యార్థి భవితవ్యము

జ్ఞానదీప మెలగగా జీవితం ప్రకాశించు

నీ దయతోనే స్వామీ విజయమార్గం సులభము॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!

చరణం – 4

కొలువు కోరి ప్రయత్నము, అవకాశం నిరీక్షణము

ఉద్యోగము లభించిన జీవన సాఫల్యము

శ్రమకు తగు ఫలమిచ్చి శ్రేయోమార్గ ముంచెదవు

సప్తగిరీశా! నీ కృపే సర్వస్వము॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!

చరణం – 5

అటు ప్రయత్నము మన చేతిలోనుండునయ్యా

ఇటు ఫలితము ప్రాప్తిగా నీ చేతిలోనుండునయ్యా

ప్రాప్తి కోసం నిలువక ప్రయత్నము విడువక

ముందుకు సాగు మార్గమున్ మమ్ము నడిపించు॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!

చరణం – 6

ప్రయత్నమే విజయమునకు తొలిమెట్టు స్వామీ

పట్టుదలే శిఖరమునకు బాటగానుండున్

అడుగడుగున శ్రమించి అవకాశము అందుకొని

ఎందరో ఎదిగిరయ్యా నీ అనుగ్రహముతో॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!

చరణం – 7

అటు శ్రమయు ఉండాలి ఇటు ఫలితము రావాలి

అటు అడుగులు పడాలి ఇటు విజయము పలకాలి

అటు భక్తియుండగా ఇటు కరుణ ప్రసరించగా

జీవిత సార్థకతను దయచేసి ప్రసాదించు॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!

ముగింపు

అటు ఇటు ఎటు చూచిన అయోమయ మాయలలో

అలమటించు ఈ జీవుని ఆదుకొనవయ్యా

అజ్ఞాత కవి ఆవేదన ఆలకించు దయతో

కలియుగ మాయల నుండి కాపాడవయ్యా॥

శ్రీనివాసా! శ్రీవేంకటేశా! గోవిందా! గోవిందా!

****

 🎵 వేంకటేశ్వరుని ప్రశ్నిస్తున్న జీవిగా గీతం 🎵

పల్లవి :

వేంకటేశ్వరా! నిన్నడుగుచున్నాను

వింతల జీవుని తీరు చెప్పవయ్యా!

ప్రార్థన వేళ నీవున్నావని నమ్మును

పాపము వేళ నీవెక్కడని మరచును ॥వేంకటేశ్వరా॥

చరణం 1 :

మొక్కులు పెట్టుచు కరుణ కోరుచున్నాడు

మోసము చేయుచు మనసు దాచుచున్నాడు

పుణ్యము చేస్తే నీవు చూస్తావంటాడు

పాపము చేస్తే నీవు చూడవనుకుంటాడు ॥వేంకటేశ్వరా॥

చరణం 2 :

దానము చేయగా దైవానందమంటాడు

దొంగతనములో ధర్మమంతా మరచిపోతాడు

ప్రేమలో నీవే పరమాత్మవంటాడు

ద్వేషములో నీవే లేవని భావిస్తాడు ॥వేంకటేశ్వరా॥

చరణం 3 :

తప్పులు నిండినా తానె గొప్పనుకుంటాడు

అహంకారమనే మబ్బులోనే తిరుగుతాడు

పుణ్యమును మరచినా నీవు మరువవయ్యా

కర్మఫలములను కాలమే చూపునయ్యా ॥వేంకటేశ్వరా॥

చరణం 4 :

నీ శరణు వచ్చిన మేమేమి కోరవలె?

నిధులూ పదవులూ మాకెందుకు స్వామీ?

మంచి బుద్ధినిచ్చి మార్గము చూపవయ్యా

నీ ధర్మపథమున నడిపించవయ్యా ॥వేంకటేశ్వరా॥

ముగింపు :

అంతర్యామివై హృదయమందు నిలువవయ్యా

అజ్ఞానాంధకారము తొలగించవయ్యా

మంచిని చెప్పే మనసు ప్రసాదించవయ్యా

మానవ జన్మకు సార్థకత నీవయ్యా ॥వేంకటేశ్వరా॥ 🙏🌹

 సంసారంలో సరిగమలు (పద్య భావాలు )

నింపి యందిచె చేతికి నిబ్బరంగ

సొంపు లన్నియుపంచెటి సోకు రంగ 

ఒంపు లన్నియు చూపెటి నొప్ప రంగ 

ముంపు లన్నియు నాపెడి ముద్ర రంగ 

అంద చందాలు నందగా హాయిగాను

గంధ మాధుర్య మానస గమ్య మేను 

చందనంబదిసఖ్యతా చరితగాను 

పొందిక హావభావము తీరు పోరు గాను 

ఎండ మావుల వెంబడి యేల పరుగు 

కండ కరిగేడి విధమగు కాల పరుగు 

చండ నిప్పుల వేడిగా చెలిమి పరుగు 

బందమారిన మనసుగా బంధ పరుగు 

ఇత్త డెందుకు మనచెంత  పుత్తడుండ

సత్తు వెందుకు మనచెంత సత్తఉండ 

మత్తు ఎందుకు నిత్యము మగువ యుండ

వత్తి లాగ తైలము తోడు పత్తి వుండ 

తాత్పర్యాలు 

1వ పద్యం భావం

నింపి యందిచె చేతికి నిబ్బరంగ...

ఆప్యాయతతో అందించిన చేయూత మనసుకు ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది. సౌందర్యం, ఆకర్షణ, ఒంపుసొంపులు కన్నులకు ఆనందాన్ని కలిగించినా, వాటి వెనుక కొన్ని సందర్భాలలో బాధలూ దాగి ఉండవచ్చు. జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టాలను కూడా ప్రేమ, మమత, గుర్తుగా మిగిలే అనుభవాలుగా స్వీకరించాలి.

సూక్తి :

🌹 ఆప్యాయతతో అందించిన చేయూతే నిజమైన నిబ్బరం.

---

2వ పద్యం భావం

అంద చందాలు నందగా హాయిగాను...

అందం, సుగంధం, మాధుర్యం అన్నీ మనసుకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే చందనంలా చల్లదనాన్ని పంచేది సఖ్యత. పొందికైన హావభావాలు, మర్యాద, సౌజన్యం ఉన్నచోట విభేదాలకు తావుండదు.

సూక్తి :

🌹 చందనపు పరిమళం కంటే స్నేహపు పరిమళం చిరకాలం నిలుస్తుంది.

---

3వ పద్యం భావం

ఎండ మావుల వెంబడి యేల పరుగు...

ఎండమావిని వెంబడించినట్లు మాయా ఆశల వెంట పరుగెత్తడం వ్యర్థం. కాలం నిరంతరం పరుగెడుతూనే ఉంటుంది. కోపం, ఆవేశం, అతి వ్యామోహం మనసును కాల్చివేస్తాయి. బంధాలు ప్రేమతో నిలవాలి గాని, బంధనాలుగా మారకూడదు.

సూక్తి :

🌹 మాయా మృగతృష్ణల వెంట పరుగెత్తినవాడు అలసిపోతాడు; లక్ష్యమార్గంలో నడిచినవాడు చేరుకుంటాడు.

---

4వ పద్యం భావం

ఇత్త డెందుకు మనచెంత పుత్తడుండ...

మన దగ్గర బంగారం ఉన్నప్పుడు ఇత్తడి కోసం ఆశపడటం ఎందుకు? అసలైన శక్తి, సత్తా మనలో ఉన్నప్పుడు బయట వెతకడం ఎందుకు? కుటుంబం, ప్రేమ, అనుబంధం, జీవనాధారం మనకు ఉన్నప్పుడు వ్యర్థమైన మోహాలకు లోనుకావడం ఎందుకు? వత్తి, నూనె కలిసినప్పుడే దీపం వెలిగినట్లే, జీవితంలో సహకారం, ప్రేమ, పరస్పర ఆధారమే వెలుగునిస్తుంది.

సూక్తి :

🌹 ఉన్నదాని విలువ తెలిసినవాడే నిజమైన ధనవంతుడు.

🌹 ప్రేమ, సహకారం కలిసినచోటే జీవనదీపం వెలుగుతుంది.

సమగ్ర సూక్తి

🌹 చేయూత నిబ్బరాన్ని ఇస్తుంది, సఖ్యత పరిమళాన్ని ఇస్తుంది, కాలం జాగ్రత్తను నేర్పుతుంది, సంతృప్తి జీవితానికి వెలుగునిస్తుంది. 🙏🌹

నాదె యనుకొంటి నంతయు నాదు మదిని 

గాదె మాదిరి బ్రతుకుగా గాంచ మదిని 

నీదనేది జయముచేర్చ నిత్య మదిని 

భాదె యనువీలు పడకయు బలుకు మదిని 

భావం :

"ఇదంతా నాదే" అనే మమకార భావాన్ని మనసులో పెంచుకోకూడదు. జీవితం గాడిద మోసే భారంలా కేవలం స్వార్థభారంతో నిండిపోకూడదు. "నీది–నాది" అనే భేదభావాన్ని తగ్గించి, పరస్పర సహకారం, సమత్వ భావంతో నడిస్తే నిజమైన విజయం లభిస్తుంది. బాధలు వచ్చినప్పుడు వాటికి లొంగిపోకుండా, ధైర్యంగా, వివేకంతో మాట్లాడి ముందుకు సాగాలి.

****

తొల్లి యొరుగని వానిని తోడు జేయ 

మల్లి మల్లిలా పిలుపుతో  మనసు జేయ 

తుల్లి పడక సంసారము తూడు జేయ 

కిల్లి లాగ జీవన శాంతి కీర్తి జేయ 

భావం :

ఇంతకు ముందు పరిచయం లేని వారినైనా ఆదరించి తోడుగా చేసుకోవాలి. మల్లెపువ్వు పరిమళంలా మృదువైన పిలుపు, ఆప్యాయమైన మాటలతో వారి మనసును గెలుచుకోవాలి. సంసారంలో కష్టాలు వచ్చినప్పుడు తొందరపడి కలత చెందకుండా, జీవిత భారాన్ని సమతుల్యంగా మోయాలి. అప్పుడు జీవితం తమలపాకులోని కిళ్లీ వలె సుగంధభరితంగా, ఆనందంగా, శాంతి–కీర్తులతో నిండిపోతుంది.

****

పారునదిలాగుణము వుంచి బలుకు జేర్చి 

దూరమoదున్న వానిని దరికి జేర్చి 

చేరు వగు వానిమనసులో  చింత మార్చి 

తీరు శుభముగాంచగలుగు తేట జేర్చి 

భావం :

పారే నది తన ప్రవాహంతో ఎన్నో ప్రాంతాలను కలుపుతున్నట్లుగా, మనిషి కూడా సద్గుణాలను అలవర్చుకొని మధురమైన మాటలతో అందరినీ చేరువ చేయాలి. దూరంగా ఉన్నవారిని స్నేహం, ప్రేమ, ఆప్యాయతలతో దగ్గరకు తీసుకురావాలి. బాధలు, చింతలతో ఉన్న వారి మనసులో ధైర్యాన్ని నింపి ఆ చింతను తొలగించాలి. అలా జ్ఞానం, వివేకం, స్పష్టత (తేట) కలిగించి వారి జీవిత మార్గాన్ని శుభప్రదంగా మార్చగలగాలి.

***

తరువు లాగ సమయతృప్తి దారి జేసి 

బరువు లున్న ప్రేమ మనసు బలము జేసి 

పరుల యింటికి ననునీవు ప్రభువు జేసి 

చెరువులాసహకార జలము పంచి 

భావం :

తరువు (చెట్టు) వలె సమయానికి నీడనిచ్చి, ఫలములిచ్చి తృప్తిని కలిగించాలి. ప్రేమతో నిండిన మనసు ఎంత బాధ్యతల (బరువుల) నడుమ ఉన్నా బలాన్ని ఇస్తుంది. పరుల ఇంటికైనా వెళ్లినప్పుడు నీవు ప్రభువులా, గౌరవనీయుడిగా, ఉపకారిగా మెలగాలి. చెరువులు తమ జలాన్ని అందరికీ పంచినట్లే, మనిషి కూడా సహకార భావంతో తన శక్తి, జ్ఞానం, సంపదలను సమాజంతో పంచుకోవాలి.

***

పాత తావును విడువగా బాధ కలిగె 

నేత తారుమారుబలుకు నీడ కలిగె 

స్వేత పత్రము తీరుగా స్థిరము కలిగె 

ఖ్యాతి యనునది కర్మగా కాల కలిగె 

భావం :

పాత స్థలాన్ని, పాత పరిచయాలను విడిచి వెళ్లినప్పుడు సహజంగానే బాధ కలుగుతుంది. కొత్త పరిస్థితులలో అడుగుపెట్టినప్పుడు ఆలోచనలు, మాటలు, జీవన విధానం కొంత తారుమారవుతాయి; ఆ సమయంలో ఒక ఆధారం, నీడ అవసరమవుతుంది. తెల్లని కాగితంలా నిర్మలమైన మనసుతో, స్థిరమైన సంకల్పంతో ముందుకు సాగితే జీవితం సక్రమమైన దారిలో నడుస్తుంది. చివరికి ఖ్యాతి అనేది కాలగమనంలో చేసిన సత్కర్మల ఫలితంగా లభిస్తుంది.

***

ఎందు వెతికిన నీవేను యందు ననుచు 

అంద మనునది అణుకువ ఆశ ననుచు 

పొందు సలపరింత బలము పూజ్య మనుచు 

చిందు లాట సమయమాట చిత్త మనుచు 

భావం :

ఎక్కడ వెతికినా దైవస్వరూపమే కనిపిస్తుందని, సర్వాంతర్యామి అన్నిటిలోనూ ఉన్నాడని గ్రహించాలి. నిజమైన అందం బాహ్యరూపంలో కాదు; అణుకువ, వినయం, సద్భావనలలో ఉందని తెలుసుకోవాలి. జీవితంలో పొందే సాఫల్యం, బలం, గౌరవం అన్నీ సత్కార్యాలు, పూజ్యమైన ప్రవర్తన వల్లనే లభిస్తాయి. కాలాన్ని వ్యర్థమైన చిందులాటలలో గడపకుండా, సమయ విలువను గ్రహించి చిత్తాన్ని సద్మార్గంలో నిలపాలని ఈ పద్యం ఉపదేశిస్తోంది.

***

ముత్యమైమెరయు తనము ముఖ్య మంబు 

పైత్యమై బలుకులు తీరు పైకమంబు 

నిత్య సౌభాగ్య మే కథ నీరసంబు 

సత్యమెరిగిన కలిగిన సంతసంబు 

భావం :

ముత్యంలా మెరిసే సద్గుణసంపన్నమైన వ్యక్తిత్వమే మనిషికి ముఖ్యమైన సంపద. పైత్యంలా (వివేకం లేకుండా) మాట్లాడే మాటలు మాత్రం విలువలేని పైపై ఆర్భాటంగా మిగిలిపోతాయి. నిత్యసౌభాగ్యం అనేది బాహ్య సంపదలలో కాదు; వాటినే ఆశ్రయిస్తే చివరికి నీరసం కలుగుతుంది. కానీ సత్యాన్ని గ్రహించి, దానిని ఆచరించినవారికి నిజమైన ఆనందం, సంతృప్తి లభిస్తాయి.

****

పట్టుగ బతుకు సుగుణము ఫలము వరకు 

బెట్టుగ పిలుపు సుఖములో చిలిపి వరకు 

రట్టుగ బెరుకు చరితలో రమ్య మెరుకు 

పుట్టుక మొదలు కడపట గిట్టు వరకు 

భావం :

జీవితం ఫలితాన్ని అందుకునే వరకు పట్టుదలతో, సుగుణాలతో సాగాలి. మన పిలుపు, మన పలకరింపు ఇతరులకు సుఖాన్ని కలిగించేంత ఆప్యాయంగా, చిలిపి మాధుర్యంతో ఉండాలి. అతిశయమైన బెరుకు (సంకోచం) అవసరం లేదు; అయితే వినయం, మర్యాద మన జీవిత చరిత్రకు అందమైన మెరుపును ఇస్తాయి. పుట్టుక నుండి చివరి గమ్యం వరకు మనిషి నడవడి, సుగుణాలు, సత్సంబంధాలే అతనికి నిజమైన గిట్టుబాటు.

***

మిన్ను చేయు కళాపము మీర నెవరు 

మన్ను చేయు మమతలన్ని మాను నెవరు 

కన్ను చూపు గాంచగలుగు కాల మెవరు 

నిన్ను యెరిగిన లోకాన మిన్న యెవరు 

భావం :

మెరుపులా ప్రకాశించే కళా వైభవాన్ని మించినవారు ఎవరున్నారు? అయితే చివరికి మట్టిలో కలిసిపోయే ఈ శరీరానికి సంబంధించిన మమకారాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టగలవారు ఎంతమంది? కాలస్వరూపాన్ని, జీవిత సత్యాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించి చూడగల దృష్టి ఎవరికి ఉంది? పరమసత్యాన్ని, దైవతత్వాన్ని, ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలిసినవారిని మించినవారు ఈ లోకంలో ఎవరుంటారు?

****

కొత్తవారితో నాకును కూర్మి జేసి 

విత్తనంబుగా మలుపుల విద్య జేసి 

చెత్తలాగసమస్తము చిత్త జేర్చి 

మత్తు మనసు గాంచగలేని మమత జేసి 

భావం :

కొత్తవారితో పరిచయం ఏర్పరచుకొని, వారితో స్నేహబంధం పెంచుతూ, మంచి ఆలోచనలను విత్తనాలవలె నాటాలి. ఆ విద్య, అనుభవం జీవితంలో మార్పులకు దారితీయాలి. మనసులో పేరుకుపోయిన చెడు భావనలు, వ్యర్థ ఆలోచనలు, చెత్తవలె ఉన్న దుర్గుణాలను తొలగించి, నిర్మలమైన చిత్తాన్ని పెంపొందించుకోవాలి. అప్పుడు మమకారం, అహంకారం, మోహం వంటి మనసును మత్తెక్కించే బంధనాలను అధిగమించి నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందగలుగుతాము.

🌹🙏॥నూతన స్నేహం జ్ఞానవిత్తనమై, మనోమలిన్యాన్ని తొలగించి, మమకారాన్ని జయించే మార్గమును చూపుతుంది.॥

ముత్యము వెలుగు ముక్కెర ముద్ర శరణు 

పత్యమను సుఖదుఃఖము పాఠ్య శరణు 

కుత్యతముయేల జీవన కూడు శరణు 

సత్య మెరిగితి నీవాడు శరణు శరణు 

భావం :

ముత్యంలా ప్రకాశించే జ్ఞానం, సద్గుణం మనిషికి ముక్కెర (అలంకారం) వంటివి; అవే శరణ్యములు. జీవితం సుఖదుఃఖాల సమ్మేళనం; వాటిని పాఠాలుగా స్వీకరించినవారికి అవే మార్గదర్శకాలు. నింద, ప్రశంస, లాభం, నష్టం, జీవన పోరాటాలు అన్నీ జీవనయాత్రలో భాగాలే; వాటిని అధిగమించడానికి ధర్మమే ఆశ్రయం. చివరకు సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు దైవసన్నిధిని పొందినట్లే; అందుచేత అతడు "శరణు, శరణు" అని పరమసత్యానికే శరణాగతి చెందుతాడు.

****

రావె యన్నను ప్రేమతో రమ్య మౌను 

పోవె యన్నహాసమగుటే పూజ్యమౌను 

తావె నీదు సదరు భక్తి తత్వ మౌను 

నీవె నాకున్న తోడువు నిజము గాను 

భావం :

"రావే" అని ప్రేమతో పిలిచే ఆహ్వానం మనసులను రమ్యంగా కలుపుతుంది. "పోవే" అని వీడ్కోలు చెప్పేటప్పుడు కూడా చిరునవ్వుతో, స్నేహపూర్వకంగా చెప్పగలగడం గొప్ప గుణం. మనకు లభించిన స్థానం, ఆశ్రయం, అనుబంధం అన్నీ భక్తి, విశ్వాసం, సదభిప్రాయాల తత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. చివరికి కష్టసుఖాలలో తోడుగా నిలిచే స్నేహితుడు, బంధువు, దైవం లేదా గురువు — "నీవే నాకు నిజమైన తోడు" అనే కృతజ్ఞతాభావమే ఈ పద్యంలోని అంతరార్థం.

*****

విత్తు మన్ను జేర బలము వినతి జలము

సత్తువ యనునది తెలివి శాంతి గుణము

మత్తు బ్రతుకుకాలపు మాయ మనసు తనము

చిత్తు జీవన ప్రక్రియ చెంత మనము

భావం :

విత్తనం భూమిని చేరినప్పుడు మాత్రమే మొలకెత్తి బలాన్ని పొందుతుంది. అలాగే వినయం అనే జలంతో మనిషి వ్యక్తిత్వం వికసిస్తుంది. సత్త్వగుణం, తెలివి, శాంతి — ఇవే మానవ జీవితాన్ని ఉన్నతంగా నిలబెట్టే గుణాలు. మత్తులో ఉన్నట్లు గడిచే జీవితం కాలమనే మాయలో చిక్కుకుంటుంది. కానీ చిత్తశుద్ధితో జీవన ప్రక్రియను అర్థం చేసుకున్నవాడు తన అసలు స్వరూపానికి చేరువవుతాడు.

 

ముద్రణకు అనుకూలంగా, భాషను కొంత సరళీకరించి, భావాన్ని యథాతథంగా ఉంచి ఇలా ఇవ్వవచ్చు:

0001. విశ్వం (विश्वम्)

అర్థం:

చరాచర జగత్తంతటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు; సమస్త విశ్వరూపుడైన పరమాత్మ.

శార్దూలవిక్రీడితము

విశ్వమ్మున్ మదిభావ దీర్ఘ సమం విద్దెల్లె విశ్వాసమున్

విశ్వమ్మున్ జయవాంఛ లక్ష్యముగనున్ విద్యార్థి ధైర్యమ్ముగన్

విశ్వమ్మున్ కళవైన తీయమగుటన్ విశ్వాస సాహిత్యమున్

విశ్వమ్మున్ సహనమ్ము జూప కళగన్ విష్ణూ సహాయమ్ముగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“విశ్వం” అనే నామం పరమాత్మ యొక్క సర్వవ్యాపకత్వాన్ని సూచిస్తుంది. చరాచర సృష్టి అంతటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్న తత్త్వమే విష్ణుస్వరూపం. మన హృదయంలో కలిగే శుభభావనల మూలం కూడా ఆ విశ్వచైతన్యమే. ఆ చైతన్యాన్ని గ్రహించినప్పుడు నిజమైన విశ్వాసం, భక్తి, ఆత్మనిబ్బరం కలుగుతాయి.విజయాన్ని ఆకాంక్షించే ప్రతి విద్యార్థి విశ్వదృష్టిని అలవరచుకోవాలి. విశ్వంలో తన స్థానాన్ని, తన బాధ్యతను, తన లక్ష్యాన్ని గ్రహించినవారికి ధైర్యం, స్థైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం సహజంగా లభిస్తాయి.విశ్వాన్ని దర్శించడం, దాని వెనుకనున్న పరమసత్యాన్ని అనుభవించడం ఒక మహత్తర కళ. ఆ అనుభూతి సాహిత్యం, జ్ఞానం, భక్తి రూపాలలో వ్యక్తమై జీవితానికి మాధుర్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.విశ్వతత్త్వాన్ని అవగాహన చేసుకోవడానికి సహనం, పరిశీలన, వినయం అవసరం. ఈ గుణాలు పెంపొందినప్పుడు మనిషి విశ్వసత్యాన్ని గ్రహించగలడు. అటువంటి సహనశీలత, జ్ఞానదృష్టి, ఆత్మానుభూతి విష్ణు అనుగ్రహం ద్వారానే సిద్ధిస్తాయి.

0002. విష్ణుః (विष्णुः)

అర్థం:

సర్వవ్యాపకుడు; సమస్త జగత్తులో వ్యాపించి, సృష్టిని ధారయించి పోషించువాడు.

శార్దూలవిక్రీడితము

విష్ణుమయమ్ము లోకమగు విశ్వసహాయము నెంచశక్తిగన్

విష్ణుమహత్యమే పలుకు విశ్మయ జీవిత సేవధర్మమున్

విష్ణుకళా స్వభావమది విద్దెల రీతిన యీతనిచ్చెగతిన్

విష్ణు నవాభ్యుదాత్రి మది వీనుల బట్టియు రక్షనేయగున్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“విష్ణుః” అనే నామం సర్వవ్యాపకత్వాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ జగత్తంతా విష్ణుమయమే. సృష్టిలోని ప్రతి జీవిలో, ప్రతి వస్తువులో, ప్రతి చలనంలో ఆయన చైతన్యమే అంతర్లీనంగా వెలుగుతోంది. జగత్తును ధారయించి, పోషించి, నడిపించే శక్తి విష్ణుస్వరూపమే.

విష్ణుమహిమే జీవితం యొక్క నిజమైన విశ్మయం. జీవుడు నిర్వర్తించే సేవ, ధర్మం, కర్తవ్యం అన్నీ పరమాత్మ సంకల్పానుసారమే ఫలిస్తాయి. అందువల్ల ధర్మాచరణలో విష్ణుతత్త్వం అంతర్భూతమై ఉంటుంది.

“విష్ణుకళ” అనగా సృష్టి, స్థితి, లయాది కార్యాలను నిర్వహించే దివ్యశక్తి. ఆ శక్తి విద్య, జ్ఞానం, సద్బుద్ధి రూపాలలో వ్యక్తమై జీవులకు సరియైన మార్గాన్ని చూపుతుంది. భక్తితో, శ్రద్ధతో ఆయనను ఆశ్రయించిన వారికి ఆయనే పరమగతిని ప్రసాదిస్తాడు.

“నవాభ్యుదాత్రి” అనే భావం సమస్త శ్రేయస్సును, అభ్యుదయాన్ని ప్రసాదించువాడనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక, నైతిక, జ్ఞాన సంబంధమైన అభివృద్ధికి మూలకారణం విష్ణుకృపయే. వినయపూర్వకంగా ఆయనను స్మరించి శరణు పొందిన భక్తులను విష్ణువు ఎల్లప్పుడూ రక్షించి, సన్మార్గంలో నడిపిస్తాడు.

0004. భూతభవ్యభవత్ప్రభుః (भूतभव्यभवत्प्रभुः)

అర్థం:

భూతం (గతం), భవత్ (వర్తమానం), భవ్యం (భవిష్యత్తు) అనే త్రికాలములకు ప్రభువు. కాలస్వరూపుడై, కాలాతీతుడై, సమస్తాన్ని నియంత్రించువాడు.

పద్యము

భూత భవిష్యతా భుక్తి వార్తల్ గనున్

చేతనావస్థగా చిత్త మార్గమ్ముగన్

భూతలమ్మున్ స్థితీ భోజ్య మానమ్ముగన్

దాత విద్యా ప్రధాతా మదీ శక్తిగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“భూతభవ్యభవత్ప్రభుః” అనే నామం శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క త్రికాలాధిపత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. భూతకాలం, వర్తమానకాలం, భవిష్యత్ కాలం అన్నీ ఆయన సంకల్పానుసారమే నడుస్తాయి. కాలచక్రానికి ప్రభువుగా, సృష్టి నిర్వహణకు ఆధారభూతుడిగా ఆయన నిలుస్తాడు.

“ గతానుభవాలు, భవిష్యత్ ఫలితాలు, జీవుడు అనుభవించే సుఖదుఃఖాలు అన్నీ పరమాత్మ నియమించిన ధర్మసూత్రంలో భాగాలని సూచించబడింది. కాలగమనంలో జరిగే ప్రతి సంఘటన జీవునికి ఒక బోధగా నిలుస్తుంది. సమస్త జీవరాశులలో వ్యక్తమయ్యే చైతన్యం విష్ణుస్వరూపమేనని తెలియజేస్తుంది. అదే చైతన్యం మనస్సుకు మార్గదర్శకమై సత్యాన్ని, ధర్మాన్ని, వివేకాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. భూమిపై జీవుల స్థితి, జీవనాధారమైన ఆహారం, అనుభవించబడే సుఖసౌఖ్యాలు అన్నీ విష్ణు అనుగ్రహప్రసాదాలేనని వివరిస్తుంది. జగత్తు యొక్క స్థితి, పోషణ, పరిపాలన ఆయన ఆధీనంలోనే కొనసాగుతున్నాయి. జ్ఞానం, విద్య, ప్రజ్ఞ, శక్తి, సామర్థ్యం వంటి సకల సంపదలకు మూలకారణం శ్రీమహావిష్ణువేనని తెలియజేస్తుంది. జీవుని వికాసానికి అవసరమైన ఆధ్యాత్మిక, మానసిక, నైతిక బలాలను ప్రసాదించువాడు ఆయనే.

0005. భూతకృత్ (भूतकृत्)

అర్థం:

సకల భూతాలను సృష్టించినవాడు. సమస్త జీవరాశులకు మూలకారణుడై, సృష్టి శక్తికి ఆధారభూతుడైన పరమాత్మ.

పద్యము

భూతకృత్ లోకమై భూ సహాయమ్ముగన్

శ్వేతకృత్ విశ్వమై శీఘ్ర దేహమ్ముగన్

ధాతకృత్ సర్వమై దాన గుణమ్ముగన్

ఖ్యాతికృత్ హృద్యమై కాలమౌనమ్ముగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“భూతకృత్” అనే నామం సకల భూతాలను సృష్టించిన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన సృష్టించిన ఈ జగత్తే ఆయన మహిమకు ప్రత్యక్ష రూపంగా నిలుస్తుంది. “లోకమై భూ సహాయమ్ముగన్” అనే భావంలో, ఈ లోకమే ఆయన సృష్టి శక్తికి ఆధారంగా, భూమికి సహాయకారిగా నిలిచే విశ్వవ్యవస్థగా దర్శించబడుతుంది. సమస్త జీవనానికి ఆధారమైన భూమి కూడా ఆయన సంకల్పంలో భాగమే. సృష్టిలోని పరమ శుద్ధతను సూచిస్తుంది. “శ్వేత” అనగా నిర్మలత, పవిత్రత. ఆ పవిత్రతే విశ్వరూపంగా విస్తరించి, సర్వత్ర వ్యాపించిన శీఘ్రగతి శక్తిగా ఆయన దేహస్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన సన్నిధి కాలాతీతంగా, సర్వవ్యాపకంగా ఉంటుంది. సృష్టిని నిలిపి పోషించే తత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన సర్వమై వ్యాపించి, ప్రతి జీవిలో దాతృత్వ గుణాన్ని ప్రేరేపిస్తాడు. సృష్టి నిర్వహణలో దానం, పోషణ, కరుణ అనే గుణాలు ఆయన స్వరూప లక్షణాలుగా వ్యక్తమవుతాయి. కీర్తిని ప్రసాదించేవాడిగా, హృదయానికి హితమైన దివ్యస్వరూపంగా వివరిస్తుంది. కాలం కూడా ఆయనలోనే లయమై, మౌనరూప తత్త్వంగా నిలుస్తుంది. కాలాతీతమైన ఆ పరమసత్యం హృదయానుభూతిగా అనుభవించబడుతుంది.

0007. భావః (भावः)

అర్థం:

సమతాభావం కలిగినవాడు. సమత్వదృష్టితో సర్వభూతాలను సమానంగా దర్శించువాడు. ప్రేమ, కరుణ, శాంతి, అనురాగ స్వరూపుడైన పరమాత్మ.

తేటగీతి

భావ తొలకరి జల్లులో భయము మారు

సేవ చిగురు కొత్తగా సిద్ధి చేరు

భావ సత్య ధర్మములన్ని బంధ తలపు

దేవ గురువచనము దివ్య దీక్ష సుఖము ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం.

“ విష్ణుకృపను తొలకరి వర్షంతో పోలుస్తుంది. ఎండిన భూమిని చల్లబరచినట్లే, దైవానుగ్రహం భక్తుని హృదయంలోని భయాలను, ఆందోళనలను తొలగించి ధైర్యాన్ని నింపుతుంది. సమతాభావం కలిగిన మనస్సులో భయం నిలవదు. భక్తితో చేసే సేవ కొత్త చిగురులా వికసించి ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి దారి తీస్తుందని సూచిస్తుంది. నిస్వార్థ సేవ మనస్సును పవిత్రపరచి, జీవితానికి పరమార్థాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. సేవాభావమే సిద్ధికి పునాది. సమతాభావం ద్వారా సత్యం, ధర్మం, ప్రేమ, బాంధవ్యము వంటి విలువలు వికసిస్తాయని తెలియజేస్తుంది. జీవుల మధ్య ఉన్న అనుబంధాలను గౌరవించి, వారి శ్రేయస్సును కోరడం దైవభావానికి ప్రతీక. గురువుల ఉపదేశం, దైవవాక్యం, ఆధ్యాత్మిక దీక్ష ద్వారా లభించే అంతరానందాన్ని వివరిస్తుంది. గురుభక్తి, దైవవిశ్వాసం, సత్సంగం వలన కలిగే సౌఖ్యం భక్తుని జీవితాన్ని పరిపూర్ణత వైపు నడిపిస్తుంది .

0008. భూతాత్మా (भूतात्मा)

అర్థం:

సమస్త భూతాలలో ఆత్మరూపంగా ప్రకాశించువాడు. ప్రతి జీవిలో అంతర్యామిగా నివసించి, చైతన్యాన్ని ప్రసాదించువాడు.

శార్దూలవిక్రీడితము

భూతాత్మా హృదయమ్ముగా కదలగన్ భూధర్మ సంయుక్తిగన్

భూతాత్మా మమతౌ సమమ్ము కళగన్ భూస్వేచ్ఛ సమ్మోహమున్

భూతాత్మా విధిశాంతి సౌఖ్యమగుటన్ భుక్తీ సహాయమ్ముగన్

భూతాత్మా సహనమ్ము విద్యలగున్ భూశక్తి తోడ్పాటగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“, సమస్త జీవుల హృదయాలలో ఆయన చైతన్యరూపంగా స్పందిస్తున్నాడనే భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది. ప్రకృతి ధర్మం, జీవన సహజత్వం, పరస్పర ఆధారిత జీవనం వంటి భూధర్మాలన్నీ ఆయన సంకల్పానుసారమే నడుస్తాయి. ద్వారా ప్రేమ, మమకారం, సృజనాత్మకత, స్వేచ్ఛ వంటి అనుభూతులలో కూడా దైవసాన్నిధ్యం ఉందని సూచించబడింది. అదే సమయంలో జగత్తులో కనిపించే సమ్మోహనశక్తి, మాయాతత్త్వం కూడా ఆయన ఆధీనంలోనే పనిచేస్తుంది. జీవుడు అనుభవించే స్వేచ్ఛ, ఆకర్షణ, అనుబంధం అన్నీ పరమసత్యాన్ని తెలుసుకునే ప్రయాణంలో భాగాలుగా నిలుస్తాయి. నియమబద్ధత, శాంతి, సుఖం, జీవనానుభవం అన్నీ ఆయన అనుగ్రహంతోనే లభిస్తాయని వివరిస్తుంది. జీవుడు అనుభవించే భోగములు, ఫలితములు, సౌఖ్యములు కూడా దైవకృప ద్వారానే సార్థకమవుతాయి. సహనం, జ్ఞానం, విద్య, వివేకం వంటి సద్గుణాల మూలం పరమాత్మేనని తెలియజేస్తుంది. సహనమే జ్ఞానానికి పునాది; జ్ఞానమే ఆత్మవికాసానికి మార్గం. భూమి తన శక్తితో సమస్త జీవులను పోషించినట్లే, భూతాత్మస్వరూపుడైన విష్ణువు జీవుల అంతరంగ వికాసానికి ఆధారంగా నిలుస్తాడు.

0009. భూతభావనః (भूतभावनः)

అర్థం:

సమస్త భూతాలను పోషించి, వారి శ్రేయస్సును సంకల్పించువాడు. సకల ప్రాణికోటికి మేలు కలిగించేందుకు నిరంతరం అనుగ్రహమును ప్రసరింపజేయువాడు.

ఛందస్సు : భూనుత

పద్యము

భూత భావన మనస్సు సుకీర్తియు విద్యా

ఖ్యాతి లక్ష్యము వయస్సుకు మూలము సాధ్యా

భూత దాహము ఉషస్సు సుభుద్ధిని పెంచా

వ్రాత తేజము మదీభవ వాక్కుల దైవమ్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“ జీవుల శ్రేయస్సును కోరే మనస్సే సత్కీర్తికి, విద్యకు, సద్గుణాలకు నిలయమని సూచిస్తుంది. దైవభావనతో నిండిన హృదయం సమాజంలో గౌరవాన్ని, జ్ఞానాన్ని, సత్సంకల్పాలను పెంపొందిస్తుంది. వయస్సు పెరిగే కొద్దీ అనుభవం, పరిపక్వత, వివేకం పెరుగుతాయని తెలియజేస్తుంది. జీవిత లక్ష్యాలను సార్థకం చేసుకోవడానికి దైవానుగ్రహం, సద్బుద్ధి, క్రమశిక్షణ అవసరమని ఈ పాదం సూచిస్తుంది. జీవులు అనుభవించే తాపత్రయాలను తొలగించి, ఉదయకిరణాల వలె జ్ఞానప్రకాశాన్ని ప్రసాదించే పరమాత్మ కృపను వివరిస్తుంది. అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి, సద్బుద్ధిని వికసింపజేయుట భూతభావనుని అనుగ్రహలక్షణం. సమాజంలోని సమిష్టి శక్తి, సత్సంకల్పం, సాహిత్య సృజన, వాక్ప్రవాహం అన్నీ దైవప్రేరణతోనే వెలుగుతాయని తెలియజేస్తుంది. మన భావాలలో, మన మాటలలో, మన కార్యాలలో ప్రతిఫలించే సత్యతేజస్సే భూతభావనుని దివ్యసాన్నిధ్యం.

***

0010. పూతాత్మా (पूतात्मा)

అర్థం:

పవిత్రమైన స్వరూపము కలవాడు. నిర్మలత్వం, పావనత్వం, దోషరహితత్వం కలిగిన పరమాత్మ.

ఇంద్రవజ్రము

పూతాత్మ పుణ్యాత్మ పురమ్ము మూలమ్

జ్ఞాతాత్మ విశ్వాత్మ సమమ్ము తీరమ్

నాతమ్ము పోతమ్ము నరమ్ము గానున్

రాతల్లె రమ్యత్వ రమామనస్సున్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“పూతాత్మా” అనే నామం శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క నిర్మలమైన, పవిత్రమైన స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన పావనతకు, శుద్ధతకు, దివ్యత్వానికి ప్రతీక. సమస్త జగత్తుకు మూలకారణుడై, ధర్మస్వరూపుడై, పుణ్యప్రదుడై నిలుస్తాడు పవిత్రాత్ముడని, పుణ్యగుణాల నిలయమని వివరిస్తుంది. సమస్త లోకాలకు, పురాలకు, జీవనవ్యవస్థలకు మూలాధారమైన పరమతత్త్వం విష్ణుస్వరూపమే. ఆయన సర్వజ్ఞుడని, విశ్వమంతటా వ్యాపించిన విశ్వాత్ముడని తెలియజేస్తుంది. భేదభావాలకు అతీతుడై సమత్వదృష్టితో సమస్త జీవులను అనుగ్రహించే పరమగమ్యుడే ఆయన. శబ్దానికి మూలమైన నాదస్వరూపుడై, జీవగమనానికి ఆధారమై, నరుల హృదయాలలో అంతర్యామిగా నివసించువాడని సూచిస్తుంది. జీవుల జీవనయాత్రలో ప్రతి క్షణమూ ఆయన సాన్నిధ్యం అంతర్లీనంగా ఉంటుంది.ఆయన సౌందర్యం వర్ణనాతీతమని తెలియజేస్తుంది. శ్రీమహాలక్ష్మీ అనుగ్రహం పొందిన పవిత్ర హృదయాలలో ఆయన రమణీయ స్వరూపంగా వెలుగుతాడు. భక్తుని మనస్సులో ప్రస్ఫుటమయ్యే శాంతి, ఆనందం, కరుణ, సౌందర్యం అన్నీ ఆయన దివ్యసన్నిధికే ప్రతిరూపాలు.

0011. పరమాత్మా (परमात्मा)

అర్థం:

సర్వాంతర్యామిగా, సమస్త జీవులలో నివసించుచు, పరమస్వరూపుడై ఉండువాడు. జీవాత్మలకు ఆధారభూతుడై, సర్వవ్యాపక చైతన్యరూపుడైన పరబ్రహ్మ.

పద్యము

పరమాత్మ మనోప్రభ నేస్తముగన్

సరిచేయ మదీ కుశలం నీమముగన్

గురిచూప గతీ సుగుణం నీ మదిగన్

అరుణోదయమే నయనం సేవలుగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“పరమాత్మా” అనే నామం సమస్త జీవుల హృదయాలలో అంతర్యామిగా నివసించే పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. జీవునికి అత్యంత సన్నిహితుడై, అతని ఆలోచనలకు, భావాలకు, జీవనయాత్రకు ఆధారంగా నిలిచేవాడే పరమాత్మ. పరమాత్మ మనస్సుకు వెలుగునిచ్చే జ్ఞానస్వరూపుడని తెలియజేస్తుంది. అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి, సత్యమార్గాన్ని ప్రకాశింపజేసే నిత్యస్నేహితుడు ఆయనే. భక్తుని హృదయంలో ధైర్యం, విశ్వాసం, శాంతిని నింపే దివ్యసాన్నిధ్యం పరమాత్మస్వరూపమే. జీవుని సంక్షేమాన్ని పరిరక్షించి, అతని జీవనాన్ని సన్మార్గంలో నడిపించేది పరమాత్మ కృపేనని సూచిస్తుంది. తప్పులను సరిదిద్దే వివేకాన్ని, ధర్మాచరణకు కావలసిన బలాన్ని ప్రసాదించువాడు ఆయనే. గురువుల ఉపదేశం, సద్గుణాలు, జీవనగమ్యం అన్నీ పరమాత్మ అనుగ్రహంతోనే లభిస్తాయని వివరిస్తుంది. గురువు చూపే మార్గం చివరకు పరమాత్మసాక్షాత్కారానికే దారి తీస్తుంది. సద్గుణాల వికాసం కూడా ఆయన దివ్యకృప ఫలితమే. పరమాత్మను జ్ఞానసూర్యోదయంతో పోలుస్తుంది. ఉదయసూర్యుడు చీకట్లను పారద్రోలినట్లే, పరమాత్మ జ్ఞానప్రకాశం అజ్ఞానాన్ని తొలగించి జీవునికి ఆత్మబోధను ప్రసాదిస్తుంది. భక్తితో సేవించే వారికి ఆ దివ్యదర్శనం అంతరానందాన్ని, ఆత్మశాంతిని కలిగిస్తుంది.

0012. ముక్తానాం పరమా గతిః (मुक्तानां परमा गतिः)

అర్థం:

ముక్తులకు పరమగమ్యుడైనవాడు. జననమరణ బంధాల నుండి విముక్తులైన యోగులు, జ్ఞానులు, భక్తులు చేరే పరమపద స్వరూపుడు. మోక్షానందానికి పరమాశ్రయుడైన శ్రీమహావిష్ణువు.

శార్దూలవిక్రీడితము

ముక్తానం సుగుణమ్ముగాను యగుటన్ మూలమ్ము ధ్యానమ్ముగన్

యుక్తానం ప్రతిభే ప్రతీస్థితిగనున్ యుత్సాహ ప్రణమ్ముగన్

త్యక్తానం సహజమ్ముగాను విధిగన్ తన్మాయ రూపమ్ముగన్

ముక్తానం పరమాగతీ బ్రతుకుగన్ పూజ్యమ్ము విశ్వమ్ముగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

 జీవుడు సంసారబంధాలను అధిగమించి పరమసత్యాన్ని అనుభవించినప్పుడు చేరే అంతిమ స్థితి పరమాత్మసాన్నిధ్యమే. ఆ పరమపదమే ముక్తుల గమ్యం. ముక్తుల హృదయాలలో వికసించే సద్గుణాలకు మూలకారణం పరమాత్మేనని తెలియజేస్తుంది. ధ్యానస్వరూపుడైన ఆయనను అనుసంధానించినవారిలో శాంతి, కరుణ, సమత్వం, జ్ఞానం వంటి దివ్యగుణాలు సహజంగా వెలసుతాయి. యోగయుక్తులైన వారికి ప్రతి పరిస్థితిలోనూ దివ్యప్రేరణగా, ప్రతిభకు మూలాధారంగా, ఉత్సాహానికి నిలయంగా పరమాత్మ నిలుస్తాడని సూచిస్తుంది. ఆయన స్మరణ జీవనయాత్రకు ధైర్యాన్ని, స్థిరత్వాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. త్యాగశీలులకు, వైరాగ్యవంతులకు పరమాత్మ సహజస్వరూపంగా అనుభవింపబడతాడని తెలియజేస్తుంది. మాయను అధిగమించినవారికి ఆయన పరతత్త్వం స్పష్టమై, తన్మయానుభూతి కలుగుతుంది. ముక్తుల అంతిమగమ్యం పరమాత్మేనని స్పష్టం చేస్తుంది. ఆయన విశ్వస్వరూపుడు, పూజ్యుడు, సర్వాంతర్యామి. ముక్తి అనేది కేవలం బంధ విమోచనం మాత్రమే కాదు; పరమాత్మలో ఐక్యభావాన్ని పొందే దివ్యానుభూతి. ఆ పరమానంద స్థితికే “ముక్తానాం పరమా గతిః” అనే నామం సంకేతం.

 

శబ్దసౌందర్య ప్రధాన తేట గీత "భావమాల"  (P. 1)

001..గీ..

భారత ప్రభుత్వము సాధ్య భాగ్య వేద

సారవంతమైనది నేల సాగు బోధ

ధీర వీర పరాక్రమ శక్తి దీప్తి పాద

హార నూపుర కేయూర వాక్య నాద

సరళ భావం

భారత ప్రభుత్వం దేశాభివృద్ధి, ప్రజల భాగ్యసాధనకు కృషి చేయాలి.

సారవంతమైన భూమి, వ్యవసాయమే దేశానికి మూలాధారం.

భారతదేశం ధీరుల, వీరుల పరాక్రమం మరియు శక్తికి నిలయం.

మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, శాస్త్రాలు, సాహిత్యం హారాలు, నూపురాలు, కేయూరాల వలె దేశ వైభవాన్ని అలంకరిస్తున్నాయి.

*****

002..గీ 

సుతుల గతులు గమ్య మహిమ సూత్ర మయమె 

వెతలు నిర్విధామము గాంచ కాంతి సమమె 

కతలు మంత్రతత్త్వపు పూజ కాలమయమె 

సతత నరాయణ చరణ సంస్మరణమె 

సరళ భావం

సంతానం యొక్క జీవనగమనం, వారి లక్ష్యసాధన ఒక దైవసూత్రంలా నడుస్తుంది.

కష్టాలు, వెతలు తొలగి జ్ఞానకాంతి ప్రసరించాలి.

కథలు, ఉపదేశాలు, మంత్రతత్త్వాలు కాలానుగుణంగా మనిషికి మార్గదర్శకాలు.

చివరకు నారాయణుని పాదస్మరణే జీవితం యొక్క శాశ్వత ఆశ్రయం.

*****

003.గీ.

జ్ఞాన గుణసాగర కళలు జ్ఞాప్తిగమ్య

మానస మహిమాన్విత మహీ మాయ గమ్య

ప్రాణ ప్రణయనాదఫలము పాఠ్య గమ్య

నేను నిర్మల భక్తిగా నియమ గమ్య

సరళ భావం

జ్ఞానం, సద్గుణాలు, కళలు మనిషికి జ్ఞాపకరూపంగా మార్గాన్ని చూపుతాయి.

మనస్సు యొక్క మహిమ, ప్రపంచ మాయ యొక్క స్వరూపం గ్రహించవలసిన విషయాలు.

ప్రాణం, ప్రేమ, నాదం (శబ్దం/భక్తి) ఫలితంగా జీవితం ఒక పాఠంగా మారుతుంది.

నేను నిర్మల భక్తితో నియమనిష్ఠగా జీవనగమ్యాన్ని చేరాలని కోరుకుంటున్నాను.

*****

004. గీ.

అన్న పానాది జీవనాధార మనుచు

కన్న ప్రేమ మనసు పొంది గాంచ మనుచు

విన్న సత్యధర్మ బలుకు వినయ మనుచు

మన్ననే తల్లిదండ్రుల సేవ మార్గ మనుచు

సరళ భావం

అన్నం, పానీయం జీవనానికి ఆధారం అని తెలుసుకోవాలి.

కన్నతల్లి ప్రేమను హృదయపూర్వకంగా గ్రహించాలి.

సత్యం, ధర్మం చెప్పిన మాటలను వినయంతో ఆలకించాలి.

తల్లిదండ్రులను గౌరవించి సేవించడం ఉత్తమ జీవనమార్గమని గుర్తించాలి.

****

005.గీ.పద్యం:

సుగుణ జీవ మనోమయ సూత్ర రమ్య

చరణ పూజ్య సన్నుతిగను చరిత రమ్య

అరుణ కలుకువలను బాపు తత్వ రమ్య

కరుణ మణిమయ కర్తవ్య కాల రమ్య

పూర్తి భావం

సుగుణాలతో నిండిన జీవితం మనస్సుకు మార్గదర్శకమైన సూత్రంలా రమ్యంగా ఉంటుంది. పూజనీయులైన మహనీయుల చరణాలను గౌరవించి, వారి సత్కీర్తిని, చరిత్రను స్మరించడం జీవనాన్ని సార్థకం చేస్తుంది. ఉదయసూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్లే, తత్త్వజ్ఞానం అజ్ఞానం, మోహం, మనస్సులోని కలుషిత భావాలను తొలగించి సత్యమార్గాన్ని చూపుతుంది. కరుణను మణిరత్నంలా హృదయంలో ధరించి, తన కర్తవ్యాన్ని సమయానుసారంగా నిర్వర్తించే జీవితం నిజమైన సౌందర్యాన్ని, ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

****

006. గీ.

తంత్రి నాదాలు వినిపించు తన్మయమున

తంత్ర తత్వాల సద్భోద ధన్యత గుణ

మంత్ర మాయాబలంబగు మార్గ సుగుణ

యంత్ర శాస్త్ర గమ్యఫలము అరుణ కిరణ

పూర్తి భావం

తంత్రీవాద్యాల నుండి వెలువడే నాదాలు మనసును తన్మయత్వంలో ముంచుతాయి. తంత్రతత్వాలు సద్విజ్ఞానాన్ని, ఆత్మబోధను ప్రసాదించి జీవితం ధన్యమవుతుంది. మంత్రశక్తి మనస్సుకు ఏకాగ్రతను, మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇచ్చి సుగుణాల వైపు నడిపిస్తుంది. యంత్రశాస్త్రం జ్ఞానవిజ్ఞాన ఫలితాలను అందించి, అరుణకిరణాల వలె అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి అభ్యుదయాన్ని కలిగిస్తుంది.

*****

007. గీ.

ముక్తి కోర భక్తి గమన ముఖ్య గతుడు

భక్తి సూత్రాల వెలయించు భాగవతుడు

యుక్తి శక్తిగా జీవనంబున సుగుణడు

వ్యక్తి వినయంబు విశ్వంబు వాక్య పరుడు

పూర్తి భావం

మోక్షాన్ని కోరే వాడు భక్తి మార్గాన్ని అనుసరించి జీవిత పరమగమ్యాన్ని చేరడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. భక్తి సూత్రాలను ఆచరించి, ఇతరులకు తెలియజేసే వాడు నిజమైన భాగవతుడు. యుక్తి, శక్తి, వివేకంతో జీవిస్తూ సద్గుణాలను పెంపొందించుకుంటాడు. అలాంటి వ్యక్తి వినయశీలిగా ఉండి, తన మాటలతో విశ్వమానవతా విలువలను చాటుతాడు.

****

శబ్ద సౌందర్య ప్రధాన గీత భావమాల 

008. గీ

దీర్ఘ విశ్వాస మొండియు దీక్ష బూని

దీర్ఘ సత్యశోధనలుగా దీప్తి బూని

దీర్ఘ నిగ్రహంబు గలిగి దివ్య గమని

దీర్ఘ సద్భావ సద్భవ దినము బూని ॥

భావం :

దృఢమైన విశ్వాసంతో దీక్షను స్వీకరించి, సత్యాన్వేషణలో ప్రకాశాన్ని పొందాలి. దీర్ఘకాల నిగ్రహాన్ని అలవరచుకొని దివ్యమైన గమ్యాన్ని చేరాలి. సద్భావనతో కూడిన సత్కార్యాలు జీవితాన్ని శుభప్రదమైన దినోత్సవంగా మారుస్తాయి.

*****

009. గీ.

కణువు కనికరమే కావ్యకథల పావు

అణువు అణువు స్పందనగాను అలక పోవు

తణువు గుట్టుగ నుండియు తరిగి పోవు

గుణ ఉషోదయమే గుర్తు చావు ॥

భావ విశ్లేషణ: – చిన్న కరుణాకణమే కావ్యానికి, కథకు, జీవితానికి పావనతను అందిస్తుంది. – ప్రతి అణువులోనూ స్పందన ఉంది; అలక, అహంకారం నిలవవు. – శరీరం ఎంత భద్రంగా ఉన్నా కాలగమనంలో క్షీణిస్తుంది. – మరణానంతరం నిలిచేది సంపద కాదు, గుణాల ఉదయమే; సత్గుణాలే చిరస్మరణీయమైన గుర్తుగా మిగులుతాయి.

🌹

*అణువు తరిగినా గుణము తరుగదు*;

*తణువు నశించినా సత్కీర్తి నశించదు*.

🌹🙏

010. గీ.

ఆలపించెద జగమంత హర్షమలర

మాలలాగ పుట్టు వకుళమాయ మలర

జ్వాలలాను ఉపయోగ ప్రజాబలముర

వాలకంబు యేదన ధర్మవాక్యమనర ॥

భావం

ప్రపంచమంతా ఆనందంతో ఆలపించునట్లుగా సత్కార్యాలు వికసించాలి.

పూలమాలవలె జీవితం సుగంధభరితంగా, వకుళపుష్పములవలె అనుకూలతలు శోభాయమానంగా ఉండాలి.

అగ్నిజ్వాలలవలె శక్తిని ప్రజాహితానికి వినియోగించాలి.

ఎటువంటి పక్షపాతం లేకుండా ధర్మవాక్యాన్ని పలకడం మానవుని కర్తవ్యం.

***

O11..

శాస్త్ర, విద్యల కాలమ్ము జరుగు నట దు

ర్వాస్త్ర జ్ఞానయోగులమధ్య రమ్య నట దు

ష్టాస్త్ర ఆశ పాశమగు నిష్టార్ధ నట దు

స్వాస్త్ర, కాలగమ్యము జూపు సాగు వరదు

సమగ్ర భావం

శాస్త్రవిద్యలు వికసించే కాలంలో జ్ఞానయోగులు సమాజానికి మార్గదర్శకులవుతారు. దుర్వాస్త్రాలవంటి దుష్ప్రవృత్తులు, ఆశాపాశాలు మనిషిని బంధించి లక్ష్యభ్రష్టుడిని చేస్తాయి. వాటిని అధిగమించి, స్వీయజ్ఞానమనే అస్త్రాన్ని ధరించినవాడు కాలగమన రహస్యాన్ని గ్రహిస్తాడు. అట్టి జ్ఞానమే జీవనగమ్యాన్ని చూపే వరదుడు (అనుగ్రహకర్త, గురువు, దైవం) వలె మనిషిని సన్మార్గంలో నడిపిస్తుంది.

****

.012.

లాస్యమైన జీవనవాంఛ లయలు తీరు

దాస్య సఖ్యార్పణమ్ముల తనరు వారు

నాస్యమనునది లేదును నమ్ము వారు

దాస్యసంపద ధన్యత దాత వారు ॥

భావం

జీవితం లాస్యనృత్యంలా సౌందర్యవంతంగా సాగుతుంది.

దాస్యభావం (సేవ), సఖ్యభావం (స్నేహం), అర్పణభావం (సమర్పణ) కలవారు సద్భక్తులు.

"నాది" అనే అహంకార భావం లేదని నమ్మి జీవించేవారు నిజమైన సాధకులు.

దాస్యభావమే గొప్ప సంపద; అటువంటి వారు ధన్యులు, ఇతరులకు సైతం ఆ ధన్యతను పంచే దాతలు.

*****

013.

పలుకు ప్రభవము గుణమంత పసయు లేక

ఫలము నందున లవమంత వలపు లేక

చలన బ్రతుకంత సఖ్యతా జపము లేక

తలపు లన్ని కాలమయము తప్పు లేక ॥

భావం

మాటలలో గుణం లేకపోతే వాటి ప్రభావం నిలవదు.

ఫలితం వచ్చినా ప్రేమ, అనురాగం లేకుంటే దానికి విలువ ఉండదు.

చలనమయమైన జీవితంలో సఖ్యత, స్నేహం, పరస్పర సహకారం లేకుంటే జీవనం అసంపూర్ణం.

మనసులోని తలపులన్నీ కాలగమనంలో కలిసిపోతాయి; కాలమే వాటికి సాక్షి.

*****

014. గీ.

ఆరు చక్రాల వరుసల నధి గమించి

చేరు వేయి రేకుల పువ్వు చిత్తముంచి

మారు పలుకక విద్యయే మనసు నెంచి

కోరు కున్నంత సుఖమగు కోర్కెలెంచి ॥

భావం

 — మూలాధారము మొదలైన షట్‌చక్రాలను అధిగమించి,— సహస్రార పద్మమనే వేయిరేకుల కమలంలో మనస్సును నిలిపి — చంచలత లేకుండా జ్ఞానాన్నే ఆశ్రయించి, — కోర్కెలను వివేకంతో పరిశీలించి నియంత్రిస్తే నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది.

🌹 *చక్రాలను అధిగమించిన చిత్తమే సహస్రారానందాన్ని ఆస్వాదిస్తుంది*. 🌹🙏

****

015.

కర్మయోగులై చరియించు ఘనులకైన

ధర్మఫలము పొందు నిజము ధరణికైన

మర్మమేది? కాలమయము మనసుకైన

శర్మ విద్య ఫలము పద్యశాంతికైన

భావం: కర్మయోగులుగా నిస్వార్థంగా జీవించే మహనీయులకు ధర్మఫలం తప్పక లభిస్తుంది. ఇది ఈ భూమిపై శాశ్వతమైన సత్యం. అయితే కాలస్వరూపమైన మనస్సు యొక్క అంతర్మర్మాన్ని గ్రహించడం అత్యంత కష్టం. ఆ మర్మాన్ని తెలుసుకునే విద్యే నిజమైన శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది. ఆ జ్ఞానం మనసుకు శాంతిని, పద్యానికి పరమార్థాన్ని అందిస్తుంది.

******

016

వేదపఠన నిత్య మహిమ విధి సమములు

పాదసేవల మర్మము వందనములు

నాదమన్నది సఖ్యతకు గమకములు

కాదగు ఫలము తప్పదులే క్రమములు

భావం:

వేదపఠనం నిత్యజీవితాన్ని ధర్మమార్గంలో నడిపించే మహత్తర సాధన. భగవత్‌పాదసేవలోని అంతరార్థాన్ని వినమ్ర వందనాల ద్వారా గ్రహించవచ్చు. నాదం సఖ్యతకు, సామరస్యానికి గమకంలా మారుతుంది. ప్రకృతి నియమం ప్రకారం చేసిన ప్రతి కర్మకు తగిన ఫలం తప్పక లభిస్తుంది; ఈ క్రమం ఎప్పటికీ మారదు.

******

017

రక్షణవిలువ సాధ్యము రమ్యతగను 

లక్షణములన్ని భక్తిగా లలిత మగును 

శిక్షణమనసు విధిగాను సీఘ్రమగును 

భక్షణ ననేదిలేకయు భజన యగును 

రక్షణ విలువ తెలిసిన జీవితం సౌందర్యవంతమవుతుంది.

మంచి లక్షణాలు భక్తితో అలంకరించబడితే వ్యక్తిత్వం లలితంగా, శోభనంగా మారుతుంది.

శిక్షణ పొందిన మనస్సు కర్తవ్యాన్ని త్వరగా గ్రహిస్తుంది.

భౌతిక భక్షణం కంటే దైవ భజన గొప్పదని సాధకుడు అనుభవిస్తాడు.

*****

118. గీ.

ప్రవర బలుకులన్ని శుభము ప్రతిభ బత్కు

నవని హితముగాంచ దలచి నయమున సత్కు

ర్తవ్య కార్యసంపదగను రమ్య బత్కు

నవవిధాన పూజల విద్య నమ్ము బత్కు ॥

భావం

ప్రవర బలుకులు (ఉత్తమమైన మాటలు) మనిషి ప్రతిభను, వ్యక్తిత్వాన్ని శోభింపజేస్తాయి.

ఎల్లప్పుడూ నూతన హితం, లోకక్షేమం కోరుతూ నయంతో ప్రవర్తించాలి.

కర్తవ్య నిర్వహణ జీవన సంపదకు మూలం; అది బ్రతుకును రమ్యంగా చేస్తుంది.

నవవిధ భక్తి, పూజా విధానాలు, విద్యలపై విశ్వాసం ఉంచిన జీవితం సార్థకమవుతుంది.

*****

119. గీ.

బద్రతా భావవిద్యల భాగ్యమనసు

ఛిద్ర ధర్మమర్మము గాంచ జీవమనసు

నిద్ర లేని జీవిగమన నీడమనసు

ముద్రతా గుణలక్ష్యము ముఖ్యమనసు ॥

భావం

భద్రతా భావం, విద్య కలిగిన మనస్సు భాగ్యవంతమవుతుంది.

జీవితం లోని లోపాలను (ఛిద్రాలను) గమనించి, ధర్మమర్మాన్ని గ్రహించే మనస్సే పరిపక్వమైనది.

మనస్సు ఎల్లప్పుడూ జాగరూకంగా జీవనగమనాన్ని అనుసరిస్తూ నీడవలె వెంట ఉంటుంది.

సత్గుణాల ముద్రను లక్ష్యంగా చేసుకున్న మనస్సే నిజమైన గొప్పదనం పొందుతుంది.

భద్రత విద్యతో మనసు వికసించు,

ధర్మమర్మంతో జీవితం వెలసించు;

జాగరూకతతో గమ్యం చేరించు,

సత్గుణముద్రతో మనిషిని నిలిపించు.

*****

020.గీ.

కలుగులన్ని పూడ్చి పొలము కరగు మందు

పలుగు పారపట్టి కదలు పగలు నందు

చేలల కర్షక లీలలు చిత్త మందు

వెలుగు రేఖలు వెదజల్లు వేకువందు

భావం

పొలంలోని గుంతలు, అసమానతలను సరిచేసి సాగుకు సిద్ధం చేస్తారు.

రైతు పలుగు (వ్యవసాయ పనిముట్టు) పట్టుకొని పగలంతా శ్రమిస్తాడు.

రైతు కృషి, చేలలోని పనులు మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

వేకువజామున సూర్యకిరణాలు వెదజల్లుతూ కొత్త ఆశలను నింపుతాయి.

*****

[16/07, 15:37] Mallapragada రామకృష్ణ

: 021. గీ.

సవరణ బ్రతుకు వాక్యము సాధ్య హృదయ

వివరణ యనేది కాలము విద్య మాయ

చివరి గీతాన్ని బ్రతుకంత చిగురు వేయ

ఎవరి ఖర్చు ఎవరెవరు యేల చేయ ॥

భావం

జీవితం ఒక సవరణ గ్రంథం వంటిది; ప్రతి అనుభవం మన మాటలను, మనసును సరిదిద్దుతుంది.

కాలమే జీవితానికి నిజమైన వివరణకర్త; విద్య, మాయ, అనుభవాలన్నింటి అర్థాన్ని అది వెల్లడిస్తుంది.

జీవితం చివరి దశలో కూడా కొత్త చిగురులా ఆశ, సృజన, సత్కార్యాలు మొలకెత్తాలి.

ఈ లోకంలో ప్రతి ఒక్కరి కర్మ, ఖర్చు, బాధ్యత వారికి వారిదే; ఎవరి జీవితాన్ని మరొకరు పూర్తిగా జీవించలేరు.

 022. గీ.

కలతలన్నియు ధూళిలో కలియు వేళ

చలిత హృదయమే జీవిత చరిత వేళ

ఫలితమే గనక మనసు పాఠ్యమేళ

మలుపులన్ని జీవప్రయాణ మార్గవేళ ॥

భావం

కాలగమనంలో అన్ని కలతలు, కష్టాలు ధూళిలో కలిసిపోతాయి.

స్పందించే చలిత హృదయం ఉన్నప్పుడే జీవితం ఒక చరిత్రగా నిలుస్తుంది.

అనుభవాల ఫలితాలే మనసుకు పాఠాలుగా మారుతాయి.

జీవితంలో ఎదురయ్యే మలుపులన్నీ ప్రయాణానికి దారిచూపే మార్గసూచకాలే.

 023. గీ.

చివరి గీతము పాడెద జిహ్వతోడ

ఎవరి గూర్చి కాక కథల యంచతోడ

భవిత భాగ్యమనసు నెంచి బంధతోడ

పవనమూర్తి గమ్యబలుకు పదముతోడ ॥

భావం

జీవితాంతంలో కూడా జిహ్వ సత్కీర్తన, సత్యగీతాన్నే ఆలపించాలి.

ఇతరుల నిందా కథలలో కాక, ఆత్మపరిశీలనలో మనస్సు నిలవాలి.

భవిష్యత్ భాగ్యాన్ని సద్భావంతో ఆలోచించి, ప్రేమబంధాలను పరిరక్షించాలి.

పవనమూర్తి (హనుమంతుడు/ప్రాణస్వరూపుడు) చూపిన గమ్యాన్ని చేరేలా ప్రతి పదం, ప్రతి పలుకు ఉండాలి.

 024. గీ.

కష్టసుఖములు సమముగా కలియ బోసి

నష్టముల లెక్క నిజము నటన బోసి

ఇష్టము యనగా తృప్తియు ఇచ్చ బోసి

పుష్టి యనునది జీవన పుడమి బోసి ॥

భావం

జీవితంలో కష్టం, సుఖం రెండింటినీ సమభావంతో స్వీకరించాలి.

నష్టాల లెక్కలు వేసుకుంటూ జీవించకుండా, నిజాయితీతో ముందుకు సాగాలి.

నిజమైన ఇష్టం అంటే తృప్తిని పంచడం, ఇతరులకు ఆనందాన్ని ఇవ్వడం.

జీవన భూమిలో పుష్టి అనేది కేవలం శారీరక బలం కాదు; సంతృప్తి, సద్గుణాలు, అనుభవాల సమృద్ధి.

: 025. గీ.

ప్రకృతి కాంతను కాంచుచు పరవశాన

సుకృతి ఎంత యనక కామ్యసుఖము శాన

వికృతిలో సహనము చెంత విద్య శాన

ప్రకృతి లక్ష్య జీవప్రక్రియ బలుకు శాన ॥

భావం

ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ జీవించే మనసు పరవశానందాన్ని పొందుతుంది.

సుకృతం (మంచి కర్మ) ఎంత ఎక్కువైతే, అంతగా కోరదగిన సుఖం లభిస్తుంది.

వికృత పరిస్థితులు, విపత్కర సందర్భాలు వచ్చినప్పుడు సహనమే విద్యకు పరీక్ష అవుతుంది.

ప్రకృతి నియమాలను అర్థం చేసుకున్నవారే జీవన ప్రక్రియ యొక్క అసలు లక్ష్యాన్ని గ్రహించగలరు.

026. గీ.

జనన మరణాలు రెంటికి చక్కగాను

మనన భక్తి శక్తి బలుకు మార్గమౌను

గణన విద్య సహాయము గమ్యమౌను

ఋణము తీర్చ విధము తోడు రుద్రమౌను ॥

భావం

ఈ గీతిలో జనన–మరణం, మననం–భక్తి, గణన–విద్య, ఋణం–రుద్రం అనే జీవన తాత్త్విక అంశాలు సమన్వయమై ఉన్నాయి.

జననం, మరణం ప్రకృతి నిర్ణయించిన రెండు సత్యాలు.

వాటి మధ్య జీవనయాత్రలో మననం, భక్తి, ఆత్మచింతన సరైన మార్గాన్ని చూపుతాయి.

గణన, విద్య మనిషికి గమ్యాన్ని చేరడానికి సహాయపడే సాధనాలు.

మనకు ఉన్న ఋణాలను (పితృఋణం, మాతృఋణం, గురుఋణం, సమాజఋణం) తీర్చే విధానమే శివతత్త్వానికి, రుద్రస్వరూపానికి దారి తీస్తుంది.

: 027. గీ.

నవ్వు రాజిల్లి మోముతో నమములిడుతు

పువ్వు పరిమళం నిత్యము పూజ్యలిడుతు

నవ్వు నవ్వించ నాట్యము నటనలిడుతు

పువ్వు అందాలు సర్వము పుడమిలిడుతు ॥

భావం

చిరునవ్వుతో కూడిన ముఖం నమస్కారానికన్నా గొప్ప ఆత్మీయతను పంచుతుంది.

పువ్వు తన పరిమళాన్ని ఎలాంటి భేదం లేకుండా అందరికీ అర్పించినట్లు, మనిషి కూడా సత్స్వభావాన్ని పంచాలి.

నవ్వు తనంతట తానే కాక, ఇతరులను నవ్వించగలిగితే అది జీవిత నాట్యంలో ఒక అందమైన కళ అవుతుంది.

పువ్వుల అందం ప్రకృతికి అలంకారమైనట్లే, సద్భావాలు భూమిపై జీవనానికి అలంకారమవుతాయి.

 028. గీ.

గీతమందున నిలిపెద గేనమెరిగి

రాతలన్నియు నమ్ముటా రమ్యమెరిగి

చేతలన్ని దుఃఖసుఖము చిత్తమెరిగి

మోతలన్ని పండుగతీరు మోక్షమెరిగి ॥

భావం

జీవనానుభవాలను గీతంగా మలచగలిగితే వాటి సారం నిలిచి ఉంటుంది.

వ్రాతలన్నింటినీ గుడ్డిగా నమ్మకుండా, వాటి రమ్యతతో పాటు సారాన్ని గ్రహించాలి.

చేతల ఫలితంగా కలిగే దుఃఖసుఖాలను చిత్తం అనుభవించి పరిపక్వమవుతుంది.

పండుగల సందడి, మోతలు కూడా చివరికి అనిత్యమేనని గ్రహించినవాడికి మోక్షతత్త్వం అర్థమవుతుంది.

 029. గీ.

రాగరంజిత స్వరములు రంగరించి

భోగభాగ్యము తెలుపు సంభోగరించి

రోగమాహాత్మ్య మహిమయే లోకరించి

యోగకళలన్ని నిజముగా యోగరించి ॥

భావం

రాగరంజిత స్వరాలు మనసును రంగరించి ఆనందాన్ని పంచుతాయి.

భోగం, భాగ్యం, అనుభవం ద్వారా జీవితం తన వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

రోగం కూడా జీవితంలో ఒక గురువే; ఆరోగ్య విలువను, శరీర అనిత్యతను గుర్తుచేస్తుంది.

యోగకళలు మనిషిని అంతర్ముఖునిగా చేసి, జీవిత సత్యంతో ఏకత్వాన్ని కలిగిస్తాయి.

****

030వ గీతి

ఆర్య గురువర్యసంస్కృత పండిత భవ

ధైర్య విశ్వాస విజ్ఞాన ధన్యత భవ

సౌర్య తెలుగు సంస్కృతవిద్య సాహిత్య భవ

కార్య సాధ్య సాధ్యాయన జగతికి భవ

ఈ గీతి ఒక మంగళాశాసనం, ఆశీర్వచనం, జీవనాదర్శం.

మనిషి ఉదాత్త గుణాలు కలిగిన ఆర్యుడిగా, జ్ఞానాన్ని పంచే గురువుగా, సంస్కృత-తెలుగు విద్యలలో ప్రావీణ్యం కలిగిన పండితునిగా. ధైర్యం, విశ్వాసం, విజ్ఞానం అనే మూడు శక్తులను సంపాదించి ధన్యజీవితాన్ని గడిపే పండితునిగా, తెలుగు, సంస్కృత భాషలు మరియు సాహిత్య సంపదను సంరక్షించి, వాటి ద్వారా సమాజానికి వెలుగునిచ్చి . వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలకే పరిమితం కాకుండా, ప్రపంచానికి మేలు చేసే కార్యాలను సాధించే వ్యక్తిగా నున్న పండితునకు వందనాలు 

***

031. గీ.

సేద దీర్చుము నాకున్న చింత తీర్చి

పేద ధనిక భావము యేల ప్రేమ తీర్చి

స్వేద బిందువులేలనో చిత్త తీర్చి

బోధలు తెలుపుటగనే శుభోజ్య తీర్చి ॥

భావం

ఈ గీతిలో కవి ఒక ప్రార్థన, ఒక ఆత్మీయ వినతిని వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

నా మనసులోని చింతలను తొలగించి శాంతిని ప్రసాదించు.

పేద–ధనిక అనే భేదభావాలను ప్రేమతో తొలగించు.

శ్రమ (స్వేద బిందువులు) యొక్క విలువను గ్రహించే నిర్మల చిత్తాన్ని ప్రసాదించు.

సత్బోధల ద్వారా జీవితం శుభప్రదంగా, ప్రయోజనకరంగా మారేలా చేయు.

*****

032. గీ.

మెట్టు దిగితివి ననుగావ గుట్టు తెలిసె

పట్టు యనుచునే పదములు పట్ట తెలిసె

రట్టు రట్టనుచునే రంగు రట్టు తెలిసె

మట్టు పెట్టు యుక్తుల మట్టు తెలిసె ॥

భావం

ఈ గీతిలో అనుభవం ద్వారా కలిగే అవగాహన ప్రధానాంశంగా ఉంది.

మెట్లు దిగి ప్రయాణించినవాడికే లోతులు, గుట్టులు తెలుస్తాయి.

"పట్టు" అని చెప్పడం కాదు; నిజంగా సాధన చేసినప్పుడే విషయంపై పట్టు వస్తుంది.

రంగులు, రూపాలు, వ్యక్తుల స్వభావాలు కాలక్రమంలో బయటపడతాయి.

యుక్తులు, ఎత్తుగడలు, పరిమితులు కూడా అనుభవంతోనే తెలుస్తాయి.

*****

033. గీ.

పొగరు జీవకర్మల ఫల సొంపు కాంతి

జిగురు వల్ల కామ్య సమమే జీవకాంతి

చిగురు టాకులపై తేలు చిన్ని కాంతి

ఆగురు విధి విధాన పరము ఆశకాంతి ॥

భావం

ఈ గీతిలో "కాంతి" అనే పదాన్ని కేంద్రంగా తీసుకుని జీవనంలోని వివిధ స్థితులను సూచించారు.

పొగరు వల్ల కలిగే వెలుగు నిజమైనది కాదు; అది కర్మఫలాల తాత్కాలిక మెరుపు మాత్రమే.

జిగురు (అంటిపెట్టుకునే స్వభావం, మమకారం) కోరికలను పెంచి జీవకాంతిని మసకబారుస్తుంది.

చిగురు ఆకుపై తేమ బిందువు వలె జీవితం సున్నితమైనది, క్షణభంగురమైనది.

ఆగురు (అగరు సుగంధం) వలె విధి, నియమం, సదాచారం మనిషి ఆశయాలకు పరిమళాన్ని, ప్రకాశాన్ని ఇస్తాయి.

*****

034. గీ.

నేల నుండి నాకన్నులు నింగి లోకి

గాలి జీవనంబగు తీరు గమన లోకి

ఆలి మాట సంసారము ఆశ లోకి

మేలి యన్న శుభంబగు వీలు లోకి ॥

భావం

ఈ గీతిలో కవి భౌతికం నుండి ఆధ్యాత్మికం వరకు, జీవితం నుండి శ్రేయస్సు వరకు ఒక అంతర్ముఖ ప్రయాణాన్ని సూచిస్తున్నారు.

నేల నుండి నింగిలోకి చూడడం అంటే పరిమిత దృష్టి నుండి ఉన్నత లక్ష్యాల వైపు ఎదగడం.

గాలి జీవనం వలె జీవితం నిరంతర చలనమని, గమనమే దాని స్వభావమని గ్రహించడం.

ఆలి మాట (భార్య/సహచరి మాట) ద్వారా సంసార జీవితం ఆశలతో, అనుబంధాలతో నడుస్తుందని సూచన.

మేలి (మంచి, శ్రేయస్కరమైనది) అనుసరించినప్పుడు జీవితం శుభమార్గంలో సాగి అవకాశాలను అందిస్తుంది.

****

035. గీ.

నింగి నుండి నీవదనంబు నేల పైకి

నంగి మాటయర్థము సహనంబు పైకి

సంగి సంగీత భావముగా సంత పైకి

వంగి వయ్యార పలుకులు వలపు పైకి ॥

భావం

నింగి నుండి నీవదనంబు నేలపైకి – ఆకాశ చంద్రునిలా ఉన్న ప్రియురాలి ముఖం భూమిపై ప్రకాశించినట్లు అనిపిస్తుంది.

నంగి మాటయర్థము సహనంబు పైకి – ఆత్మీయమైన మాటల అసలు అర్థం సహనం, పరస్పర అవగాహనలోనే తెలుస్తుంది.

సంగి సంగీత భావముగా సంత పైకి – స్నేహం, సహవాసం సంగీతంలా హృదయాలను కలిపి ఆనందాన్ని పంచుతుంది.

వంగి వయ్యార పలుకులు వలపు పైకి – వినయంతో కూడిన మధుర పలుకులు ప్రేమను మరింత పెంచుతాయి.

****

036. గీ.

నీవు పెట్టిన భిక్షయే నిజము గాను

పావులన్నియు జీవన పాఠ్యమేను

తావులన్నియు నిర్మల నియమమేను

చావులన్నియు తప్పని చలనమేను ॥

భావం

నీవు పెట్టిన భిక్షయే నిజము గాను – మనకు లభించేది దైవప్రసాదం, సమాజానుగ్రహం లేదా విధి నిర్ణయించిన భాగ్యమని భావన.

పావులన్నియు జీవన పాఠ్యమేను – జీవితంలో ఎదురయ్యే ప్రతి అడుగు, ప్రతి అనుభవం ఒక పాఠమే.

తావులన్నియు నిర్మల నియమమేను – ప్రతి స్థలం, ప్రతి సందర్భం ప్రకృతి లేదా ధర్మ నియమాలకే లోబడి నడుస్తుంది.

చావులన్నియు తప్పని చలనమేను – మరణం అనివార్యం; అది జీవనచక్రంలోని సహజమైన మార్పు.

*****

037. గీ.

గగన వీధిన కదలాడు కారుమబ్బు

జగతి నందు సర్వము గాంచ జాతి డబ్బు

ప్రగతి కోరు విద్యల తీరు ప్రతిభ డబ్బు

యుగయుగాలు మారిన రోగమాయ జబ్బు ॥

భావం

ఆకాశంలో కారుమేఘాలు సంచరించినట్లే కాలచక్రం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది.

ప్రపంచంలో అనేక వ్యవహారాలు ధనం చుట్టూ తిరుగుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి.

అయితే నిజమైన ప్రగతికి కేవలం డబ్బు కాదు; విద్య, ప్రతిభ, జ్ఞానం అవసరం.

యుగాలు మారినా మానవుని బాధలు, రోగాలు, మాయలు వేర్వేరు రూపాలలో కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.

****

038. గీ.

చండ్ర నిప్పుల తరిమేయు చల్లగాలి

చండ్ర గాలి జీవకలలు చప్పగాలి

చండ్ర మాటలన్నియు చేర్చు గాలి

చండ్ర లేక చల్లయు లేదు చలువగాలి ॥

భావం

మండే నిప్పుల వేడిని చల్లగాలి తగ్గించినట్లే, శాంతి మనసులోని కలతలను తగ్గిస్తుంది.

గాలి జీవన కలలను మోసుకెళ్తున్నట్లుగా, ఆశలు జీవనయాత్రను ముందుకు నడిపిస్తాయి.

మాటలు ఒకరి నుంచి మరొకరికి చేరడంలో గాలి ఒక ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

చంద్రకాంతి లేకుండా చల్లదనం, సౌందర్యం అసంపూర్ణంగా అనిపించినట్లే, ప్రేమ–స్నేహం లేక జీవితం నిస్సారమవుతుంది.

*****

039. గీ.

చదువు చట్టుబండను లేదు చపల మనకు

అదుపు అడ్డు లేని బతుకు ఆట అనకు

పొదుపు పొందలేక కలలు పోరు యనకు

కుదుపులన్ని చెలిమి చుట్టు నున్న వణకు ॥

భావం

చదువు చట్టుబండ కాదు – విద్య మనిషిని బంధించదు; అది వివేకాన్ని, స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది.

అదుపు లేని జీవితం ఆట కాదు – నియంత్రణ లేకుండా జీవించడం స్వేచ్ఛ కాదు, అది అవ్యవస్థకు దారి తీస్తుంది.

పొదుపు లేకపోతే కలలు సాకారం కావు – సంపద మాత్రమే కాదు, సమయం, శక్తి, జ్ఞానం కూడా పొదుపు చేయాలి.

కుదుపులు వచ్చినప్పుడు చెలిమి విలువ తెలుస్తుంది – కష్టకాలంలో తోడు నిలిచే స్నేహమే నిజమైన బలం.

****

040 గీ.

మంచి చెడు నీళ్ల బట్టియు మార్గ శంభు

ఒంచినను లేచి నిలబడు ఓర్పు శంభు

చంచిత భవభావము గాంచ చలన శంభు

ఎంచిన మనసు పొందుట యోగ్య శంభు ॥

భావం

ఈ గీతిలో "శంభు" పదాన్ని ప్రతి పాదాంతంలో ఉంచి, శివతత్త్వాన్ని జీవనతత్త్వంతో మేళవించారు.

మంచి–చెడు రెండింటినీ అనుభవిస్తూ సత్యమార్గంలో నడిపించేవాడు శంభుడు.

పడిపోయినా మళ్లీ లేచి నిలబడే ఓర్పు, ధైర్యం శంభుకృప వల్ల కలుగుతాయి.

చంచలమైన సంసార భావాల మధ్య జీవగమనాన్ని గ్రహించగల వివేకం శంభుతత్త్వం.

మనసు ఎంచుకున్న శ్రేయోమార్గాన్ని పొందడానికి యోగ్యత, అంతరశుద్ధి అవసరం; దానికి శంభుడే ఆధారం.

*****

 నేటి పద్య భావపరిమళప్రభ 

రచన మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ 

301..మ. కో.

చెట్టులాయెదగీ అహంకథ చిత్తమందున చేరినా 

పట్టుగాసడలేను వర్షపు పాశ గాలికి కూలగా 

కట్టు కట్టడి గడ్డిపోచగ కాలమందున యుండినా 

రట్టుచేసెడి వర్షభీకర రాశికేనిలవాలిలే

భావము

చెట్టు ఎంత ఎత్తుగా ఎదిగినా, దానిలో అహంకారం పెరిగితే తుఫాను గాలులు, వర్షాల దెబ్బకు నేలకూలిపోతుంది.

అయితే గడ్డిపోచ చిన్నదైనా, వినయంతో వంగి నిలబడటం వలన ప్రకృతి విపత్తులను తట్టుకుని నిలిచి ఉంటుంది.

జీవనంలో బలం, సంపద, అధికారం కన్నా వినయం గొప్పదని కవి సూచిస్తున్నారు.

అహంకారం నాశనానికి దారి తీస్తే, నమ్రత రక్షణను ప్రసాదిస్తుంది.

****

302..ధ్రువ కో.

లలనచూపులు నమ్మ బల్కులు లాస్యమవ్వుట యేలనో 

వలపులన్నియు సేవభావము వాలకంబగు తీరునో 

కులుకు లన్ని కుటుంబమందున గూర్చవిద్యలు గుప్తమున్ 

శలిల గమ్యము నిత్య సత్యము సంపదేయగు జీవనమ్ 

భావము

లలన (స్త్రీ) చూపులు, మధురమైన మాటలు ఎందుకు అంత ఆకర్షణీయంగా మారుతాయో ఆశ్చర్యం వ్యక్తమవుతోంది.

నిజమైన ప్రేమ సేవాభావంగా మారి కుటుంబ బంధాలను బలపరుస్తుంది.

కుటుంబ జీవితంలో అనేక అనుభవాలు, నేర్చుకోవలసిన పాఠాలు అంతర్లీనంగా దాగి ఉంటాయి.

నీరు తన గమ్యాన్ని చేరినట్లే, జీవితం కూడా నిత్యసత్యం వైపు సాగితేనే అది నిజమైన సంపదను పొందుతుంది.

****

303..కం.

రాలెడియాకులుతప్పవు 

వాలెడి నిష్ఠలగుతీరు వాదము కాదే 

నీలె విధానం విధమై 

వేలె వినిమయమునుగాంచ విద్యల తీరే 

భావము

చెట్టుకు ఆకులు రాలడం సహజం; దానిని తప్పుగా భావించలేము.

అలాగే కాలానుగుణంగా అభిప్రాయాలు, ఆచరణలు మారడం కూడా వాదనకు విషయం కాదు.

ప్రతి వ్యవస్థకు, ప్రతి విధానానికి తనదైన స్వరూపం ఉంటుంది.

విద్య అనేది స్థిరంగా ఉండేది కాదు; పరస్పర వినిమయం, అనుభవం, ఆలోచనల మార్పిడి ద్వారా విస్తరిస్తుంది.

*****

304..ఉ.

లీలగవిద్యభోదనలు గీతభవంబగు బాల పాఠ్యమన్ 

బాలురు చిన్మయానదము ప్రశ్నల వర్షము యుక్తమేయగున్ 

న్నోలిగ పండితాభవము నోర్పుగ ధర్మము జెప్పగల్గగన్ 

మేలుగ విద్యతత్త్వమును మీరక తెల్పుట నిత్య సత్యమున్ 

భావము

ఈ పద్యం విద్యాబోధన యొక్క ఆదర్శ స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తోంది.

బాలలకు బోధన లీలాస్వరూపంగా, గీతంవలె ఆనందదాయకంగా ఉండాలి.

పిల్లలు చైతన్యనదులవలె ప్రశ్నలు అడగడం సహజం, సముచితం.

గురువు పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించడానికే కాక, ఓర్పుతో ధర్మబోధ చేయగలగాలి.

విద్య యొక్క అసలైన తత్త్వాన్ని వక్రీకరించకుండా, స్పష్టంగా తెలియజేయడమే నిజమైన విద్యాసత్యం.

*****

305..గీ...12/07..పాడాది న్యస్తాక్షరీ.. చే,ర,సా,ల

చెరపకు చెడెదవు చరిత్ర చెప్పు నీతి

రకము లెన్ననచెప్పగా  రమ్య నొకటి

సారమంత దుఃఖసుఖము సంఘ మందు

లలన తీరు కుటుంబము లాహిరియగు

భావం:

మంచిచరిత్రను చెరపవద్దు; గతానుభవాలు, చరిత్ర మనకు నీతిని బోధిస్తాయి.

ఎన్నో విధాలుగా చెప్పినా, వాటిలో ఒక సుందరమైన సారం ఉంటుంది.

జీవిత సారమంతా సంఘజీవనంలో, దుఃఖసుఖాల పంచుకోవడంలోనే ఉంది.

కుటుంబంలోని ప్రేమ, ఆప్యాయత, లాలనలే జీవితానికి లహరి (ఆనంద తరంగం) అవుతాయి.

*****

306..తరళము..దత్తపది.. వరద, బురద, దురద, పరద...

వరదలా కరుణామృత వాక్య మాత

బురదలన్ని బుద్దిగతీయు భుక్తి మాత

దురద దుఃఖదూరముచేయు దూర్చు మాత

పరద తొలగదీపజ్ఞాన ప్రధమ మాత

భావవివరణ:

 — తల్లి మాటలు వరదలా ప్రవహించే కరుణామృతం.

 — జీవిత బురదలను, అవిద్యను తొలగించి సన్మార్గం చూపే తల్లి.

 — శారీరక, మానసిక బాధలను తొలగించే ఆదరణమూర్తి.

 — అజ్ఞానపు పరదాను తొలగించి జ్ఞానదీపం వెలిగించే తొలి గురువు తల్లి.

**:

307..మకో.

*కచ్చితం నిజమార్గ ముఖస్తుతీకథ కాదయా!*

*స్వచ్ఛ దీప్తిగ నిత్య సత్యపు సద్గరుoడును పూజయా 

*నిచ్చలంమగు కర్మ లక్ష్యము నీదు ధర్మము విశ్వమై 

మచ్చ లేకయు నీకు సేవలు మానసంబుయు భాస్కరా!*

భావం:

నిజమైన మార్గం కేవలం పైపై స్తుతులతో సాధ్యమయ్యేది కాదు; ఆచరణే ముఖ్యమని సూచన.

నిత్యసత్య స్వరూపుడైన సద్గురువును నిర్మల హృదయంతో ఆరాధించమనే ఉపదేశం.

చంచలతలేని కర్మాచరణే ధర్మస్వరూపం; అది విశ్వహితాన్ని కలిగించేదిగా ఉండాలి."

ఓ భాస్కరా! (లేదా జ్ఞానప్రకాశస్వరూపా!) కల్మషరహిత మనస్సుతో చేసే సేవయే శ్రేష్ఠమైనది

🌹🌹🌹🌹

308..మ.కో. పద్యం 

 ధైర్య మానస విద్య తీరుగ తల్లి దండ్రుల ధర్మమే

శౌర్య వాంఛల సాహసమ్ముల సత్యమేయగు జీవనౌ

దార్యమేయగు రంగరించ సుతాస్థితీయగు వుజ్జ్వలా

స్థైర్యమే నిధి జాతి సంపద సాధ్యమే స్థితి భారతీ

పూర్తి భావం — పిల్లలకు ధైర్యం, సద్బుద్ధి, విద్యను అందించడం తల్లిదండ్రుల ప్రధాన కర్తవ్యం. — శౌర్యం, ఉన్నత ఆశయాలు, సాహసం కలిసినప్పుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది. — దాతృత్వం, ఉదారతతో సంతానం వ్యక్తిత్వం ప్రకాశవంతంగా వికసిస్తుంది. — స్థైర్యమే వ్యక్తికి, జాతికి నిజమైన సంపద; అదే భారతీయ సంస్కృతి నిలిచే పునాది.

****

311. గీ. పాదాది న్యస్తాక్షరీ.. పరి ష్కారం 

పలుకు పరమార్థమే జీవి పరహితంబు

రిపు వినయ విధేయత గాంచు రీతియెపుడు

ష్కార దోష శోధనలను కామ్యముగను

రంగరించు సద్గుణములే రమ్య జీవి

భావం:

మాట పరమార్థంతో ఉండి పరులకు మేలు చేయాలి. వినయం, విధేయత అలవరచుకోవాలి. తన దోషాలను పరిశీలించి సరిదిద్దుకోవాలి. అప్పుడు సద్గుణాలు జీవితాన్ని రమ్యంగా అలంకరిస్తాయి.

*****

312. గీ. దత్తపది.. కుప్ప, సిప్ప, డిప్ప, నిప్పు 

 

కుప్పలన్ని దుర్వాసన గూర్చి తెలుపు

చిప్ప మాదిరి కవచమై నిలిచి యుండు

డిప్పవలె జ్ఞానదీపము మెత్తి చూపు

విప్పలేనితనము గాంచ నిప్పు బ్రతుకు

భావం:

చెడు గుణాలు కుప్పల వలె దుర్వాసనను వెదజల్లుతాయి.

చిప్ప ముత్యాన్ని కాపాడినట్లు సదాచారం మనిషికి రక్షణగా ఉంటుంది.

డిప్ప (దివిటీ) వలె జ్ఞానం మార్గాన్ని చూపుతుంది.

మనసు విప్పలేని జీవితం నిప్పులాంటి బాధతో నిండిపోతుంది.

-****

313.గీ.

కాంతి పగలునగ్నివెలుగు గనుము జీవి 

 శుక్లపక్షమందువెలుగు శుద్ధ తత్వ 

కృష్ణపక్షమందువెలుగు కృపయు జూపు 

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు 

భావం:

పగటిపూట సూర్యకాంతి, అగ్ని వెలుగు జీవికి ప్రత్యక్ష మార్గదర్శకాలు.

శుక్లపక్షం పెరుగుతున్న చంద్రకళలవలె శుద్ధతత్వం వికసిస్తూ ఉంటుంది.

కృష్ణపక్షంలో వెలుగు తగ్గినప్పటికీ చంద్రుడు పూర్తిగా లేకపోడు; అలాగే కష్టకాలంలో దైవకృప అంతర్లీనంగా ఉంటుంది.

ఈ ప్రకృతి దర్శనం మనకు నిత్యసత్యాన్ని బోధిస్తుందని కవి పేర్కొంటున్నారు.

******

314. చం.

తనము ననేకమవ్వ మధుతత్త్వముచేదు భయంబు నీడగన్

గుణమునుగాంచ సఖ్యతగు పూజ్యత భావభవంబు విద్యగన్

వినయవిపంచి తీరగు విశ్వ విజేత శుభంబు గాంచ పూ

రణమున బద్యగంధ రసరాగములొప్పెను రమ్య పద్ధతిన్

మొత్తం భావం

మనిషి "తనము" (అహంభావం) లో చిక్కుకున్నప్పుడు జీవితంలో భయాలు, బాధలు, చేదు అనుభవాలు నీడలా వెంటాడుతాయి. అయితే మధురమైన తత్త్వజ్ఞానాన్ని గ్రహించి, సద్గుణాలను అలవరచుకుంటే సఖ్యత, పూజ్యత, ఉన్నత భావాలు కలుగుతాయి. అవే నిజమైన విద్యకు పునాది అవుతాయి.

వినయరూప విపంచి (బ్రహ్మతత్త్వ నాదాన్ని పలికించే జ్ఞానవీణ) ద్వారా పరమార్థాన్ని గ్రహించినవాడు విశ్వవిజేతగా శుభఫలాలను పొందుతాడు. అటువంటి సంపూర్ణ జ్ఞానస్థితిలో కవిత్వమూ సుగంధం, రసం, రాగం సమన్వయంతో వికసించి రమ్యమైన పద్ధతిగా వెలుగొందుతుంది.

*******

315..మ. కో.

అన్నపూర్ణమ నిర్ణయంబగు నన్నదానము నిత్యమున్ 

నెన్నలేనిది కష్టమైనను నిష్ఠమార్గము సత్యమున్ 

కన్న తల్లియు తండ్రికాచుచు కాలమందున సాధ్యమున్ 

విన్నపంబగు సర్వ వేళల వేదసారము విద్యగన్

మొత్తం భావం

అన్నదానం అన్నపూర్ణా దేవి అనుగ్రహానికి ప్రతీకగా, అత్యున్నత దానంగా భావించబడుతుంది. అది ప్రతిరోజూ చేయడం సులభం కాకపోయినా, ఆ దానధర్మాన్ని నిష్ఠతో ఆచరించడం సత్యమార్గం. తల్లిదండ్రులను గౌరవించి, వారి సంరక్షణను తన కర్తవ్యంగా భావించి కాలానుగుణంగా నిర్వహించాలి. వినయం, ప్రార్థన, విన్నపభావం మనిషిలో ఎల్లప్పుడూ ఉండాలి. ఈ విధమైన జీవన విధానమే వేదాల సారం, నిజమైన విద్య.

*****

316..తరళము 

హరిహరాయన నిత్యవైనము నామమేస్మరణంబగన్ 

నిరతనిర్మల తత్త్వలక్ష్యము నిశ్చలామయ శక్తిగన్ 

సరయువిద్యల తీరగాసమ సాధ్య సాధ్యము భక్తిగన్ 

మరినివేదన లన్నినీకగు మానసంబగు సత్యమున్ 

మొత్తం భావం

హరి, హరుల దివ్యనామ స్మరణమే నిత్యజీవనానికి ఆధారం. ఆ నామస్మరణ వల్ల మనస్సు నిర్మలమై, పరమతత్త్వాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని నిశ్చలమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తిని పొందుతుంది. వివిధ విద్యలు, శాస్త్రాలు, సాధనల అంతిమ గమ్యం కూడా భక్తియే; భక్తి ద్వారా అసాధ్యమైనదీ సాధ్యమవుతుంది. చివరికి మనసులోని సమస్త భావనలు, విన్నపాలు, నివేదనలు భగవంతునికే అర్పితమై సత్యస్వరూపంగా మారతాయి

****

317. తరళము

సుఖములేదు మహేశ చూడుమ సుందరా మహిమాన్వితన్

శిఖలపట్టు సజీవమాయలు సేవలై శరణంబుగన్

సకల విస్తర గమ్యచాపులు కాలకాల కపర్దిగన్

ముఖమనోమయ పంచమీభవ ముక్తిభూత దయాపరా

మొత్తం భావం

ఓ మహేశ్వరా! ఈ సంసారంలో శాశ్వతమైన సుఖం లేదని గ్రహించుచున్నాను. మహిమాన్వితుడవైన నీవే నిజమైన శరణ్యుడు. జీవులందరూ మాయాబంధాలలో చిక్కుకొని ఉన్నా, నీ సేవను ఆశ్రయించినప్పుడు ఆ బంధనాలు శరణాగతిగా మారుతాయి.

ఓ కపర్ది (జటాధారి)! సమస్త జగత్తు విస్తరించి ఉన్న గమ్యాలు, కాలచక్రాలన్నీ నీ ఆధీనంలోనే ఉన్నాయి. మనస్సు, వాక్కు, భావములను పవిత్రం చేసి, పంచమీస్వరూపిణి శక్తితో ఏకమై ఉన్న నీవు ముక్తిని ప్రసాదించువాడవు. దయాసముద్రుడవైన పరమశివా! జీవులను కరుణతో రక్షించుము.

*****

318. ఆ. వె.

కరువు వేళ దానకర్మల సేవలే

తరువులాగ నిత్య తపన తీర్పు

చరిత కేక్కువాడె చాకచక్య పనులే

పరులకిచ్చువాడె పరమ యోగి

భావం:

కరువు వంటి కష్టకాలాల్లో దానం చేయడం, సేవ చేయడం ఎంతో గొప్పది. చెట్టు తన నీడ, ఫలాలు, ప్రాణవాయువుతో ఇతరుల అవసరాలను తీర్చినట్లే, మనిషి కూడా తన శక్తి మేరకు పరులకు ఉపకారం చేయాలి. అలా చాకచక్యంగా, సమర్థంగా పనులు నిర్వహిస్తూ సమాజానికి మేలు చేసే వ్యక్తి మంచి చరిత్రను సంపాదిస్తాడు. తనకోసం మాత్రమే కాక, ఇతరుల కోసం పంచిపెట్టే వాడే నిజమైన పరమయోగి.

సూక్తి:

“తనకు జీవించువాడు సాధారణుడు;

పరులకు జీవించువాడు పరమయోగి.” 

🌹🙏

319. పాదాది  న్యస్తాక్షరీ సుశిఖము

సుమతి నిత్యబోధలతొ వసుంధర కళ

శిరము వంచి దండమునకు సేతువగును

ఖలులు సంహార విధి మాయ హరి కపర్ది

ముక్తియన్న సత్యపలుకు పుడమి తృప్తి

భావం

సత్బుద్ధి, నిత్యబోధల వల్ల భూమిపై సౌందర్యం, సంస్కారం వృద్ధి చెందుతాయి. వినయంతో తల వంచడం సత్సంబంధాలకు వారధి అవుతుంది. దుష్టులను సంహరించడం హరి, హరుల ధర్మకార్యంగా నిలుస్తుంది. ముక్తి అనే సత్యవాక్యం మానవజీవిత పరమలక్ష్యమై, లోకానికి తృప్తి మరియు శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.

******

320..గీ 

అంబ తోడునిడాగాంచ ఆశ చిత్త 

రంభ ఊర్వశి మేనకా రవళి మత్తు 

జంబలకడిపంబ మలుపు జాతి సొత్తు 

పంబరేపుమహిళలుగా పాట చిత్తు 

భావసారం:

స్త్రీ కేవలం సౌందర్యానికి ప్రతీక మాత్రమే కాదు; తల్లిగా, సంస్కారదాత్రిగా, జాతి సంపదగా నిలిచే మహనీయ శక్తి. మాయామోహాలకు అతీతంగా ఆమె మహత్త్వాన్ని గుర్తించి గౌరవించడమే సమాజ శ్రేయస్సుకు మార్గం. 

🌹🙏

321. ఉ.

అందరి వాడుఅందని సనాతన ధర్మము తెల్పువాడుగన్

కొందరి చూపు చిక్కిన సకోపము చూపక ప్రేమ చూపుగన్

సందడి విద్యబోధలగు సామము దానము సత్యవాక్కుగన్

అందరి ప్రేమ పాత్రుడగు ఆశలు తీర్చెడి కృష్ణ వైభవం

సరళ భావం

శ్రీకృష్ణుడు అందరికీ చెందినవాడు. ఆయన సనాతన ధర్మాన్ని లోకానికి బోధిస్తాడు. కొందరు అపార్థం చేసుకున్నా, కోపం చూపకుండా ప్రేమతోనే వారిని ఆదరిస్తాడు. విద్య, సామరస్యం, దానం, సత్యవాక్కు వంటి సద్గుణాలను బోధిస్తాడు. అందరి ప్రేమను పొందుతూ, భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చే దివ్య వైభవం కలవాడు.

****

322. చం. 

సరస వినోద కృష్ణుడగు సంభవ కాలమయంబు చూపులున్

కరుణకటాక్ష వీలుగను కామ్యము యల్లరిగాను కృష్ణుడున్

శరణమునన్న సఖ్యత విశాలమనస్సగు బాలకృష్ణుడున్

పరువము పంచు విజ్ఞతయు పాశము తీరుగనౌను కృష్ణుడున్

సరళ భావం

శ్రీకృష్ణుడు సరస వినోదాలకు నిలయమైనవాడు. ఆయన అవతారం లోకానికి ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

ఆయన కరుణాకటాక్షాలు అందరికీ కోరదగిన వరప్రసాదం.

తనను శరణు కోరిన వారితో స్నేహితునిలా ఉండి, విశాల హృదయంతో రక్షిస్తాడు.

జ్ఞానాన్ని, గౌరవాన్ని ప్రసాదించి, సంసారబంధాలను తొలగించి విముక్తిని కలిగిస్తాడు.

*****

323..ఉ.

మెల్లగ చూపు లీలగుట మేలుగ యెల్లరితీరు బాలుడున్ 

చల్లగ వేడివేడిగను జాతిశుభంబుగనౌను విద్యగన్ 

కల్లలు లేనిమాటలవి కాలమనోభవమౌను మార్పుగన్ 

ఎల్లలు లేనిరూపమది ఎక్కువ తక్కువ కాక కృష్ణుడున్ 

సరళ భావం

శ్రీకృష్ణుడు మృదువైన చూపులతో, చక్కని లీలలతో అందరినీ ఆకట్టుకుంటాడు. ఆయన స్వభావం అవసరానికి తగినట్లుగా చల్లదనాన్నీ, ఉత్సాహాన్నీ ప్రసాదిస్తుంది. ఆయన మాటలు కల్మషం లేనివి, సత్యస్వరూపమైనవి; కాలానుగుణంగా మనుషులలో మార్పును కలిగిస్తాయి. ఆయన రూపం అనంతమైనది; అందులో ఎక్కువ–తక్కువ అనే భేదం లేదు. సమస్తంలో సమంగా విరాజిల్లే పరబ్రహ్మస్వరూపుడే కృష్ణుడు.

****

324..ఉ

అల్లన నల్లవాడె పసి బాలుడు యైనను నూత్న యౌవనం

బుల్లముఁ దొంగిలించువిధి పూర్ణమనోభవసుందరాంగుడున్

బిల్లడునైన విద్యల భీతులఁ జేయు బలుండు నీతడే

ఝల్లుల తీరుశోభలగు ఝoకర నాదము నవ్వు చూపులున్

సరళ భావం

నల్లని వర్ణముతో ఉన్న శ్రీకృష్ణుడు పసిబాలుడే అయినప్పటికీ, నూతన యౌవన సౌందర్యంతో ప్రకాశిస్తాడు. తన అందమైన రూపంతో అందరి మనసులను దొంగిలిస్తాడు. చిన్నవాడిగా కనిపించినా గొప్ప శక్తిశాలి, జ్ఞానస్వరూపుడు. ఆయన నవ్వులు, చూపులు, ఆభరణాల ఝంకార ధ్వనులు అపూర్వమైన శోభను వెదజల్లుతాయి.

***

325..గీ.

కాశి నగర గంగమ్మను కలసి చూసి

విశ్వనాథుని సేవించి విభవమెరిగి

పాశబంధములు విడిచి భక్తి మునిగి

అపరంధామ లీలానందమొందు ॥

సరళ భావం:

కాశీ నగరంలో గంగమ్మను దర్శించి, శ్రీ విశ్వనాథ స్వామిని సేవించి ఆయన మహిమను తెలుసుకొని, లోకబంధనాలు మరియు మోహాలను విడిచిపెట్టి భక్తిలో మునిగితే, దైవానుగ్రహంతో పరమానందాన్ని పొందగలరు.

నమఃశివాయ...

నమఃశివాయ 

నమఃశివాయ 

శుభంభూయాత్

******

326..గీ.

తరుచు పొగయు రాత్రి సెగలు తపన తీరు

దక్షిణా ప్రదక్షిణ గాను ధరణి తీరు

తిధియు వారపక్ష ఘడియ తీవ్ర తీరు

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు

భావం

తరుచు పొగయు రాత్రి సెగలు తపన తీరు

జీవితం రాత్రి–పగలు, వేడి–చలి, కష్టం–సుఖం వంటి ద్వంద్వాలతో నిండి ఉంటుంది.

దక్షిణా ప్రదక్షిణ గాను ధరణి తీరు

భూమి తన నిరంతర గమనంతో కాలాన్ని నడిపిస్తుంది.

తిధియు వారపక్ష ఘడియ తీవ్ర తీరు

తిథులు, వారాలు, పక్షాలు, ఘడియలు కాలప్రవాహాన్ని సూచిస్తాయి.

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు

ఈ గీతల ద్వారా కవి నిత్యసత్యాలను పలుకుతున్నాడనే ఆత్మసాక్ష్యం.

****

327..తే.గీ.

అణువు వంటి కణము సృష్టి మూలమగుట

తణువు కష్టపడక దీక్ష తత్త్వమగుట

మణువు విలువ మూలముగాంచు మహిమయగుట

మునుగు భక్తిలో హృదయాలు ముక్తియగుట॥

భావం:

అణువు వంటి సూక్ష్మ కణమే సృష్టికి మూలం.

శరీరం (తణువు) శ్రమించకపోతే దీక్ష ఫలించదు.

మణి (మణువు) విలువవలె సద్గుణాల మహిమ గొప్పది.

భక్తిలో మునిగిన హృదయాలు ముక్తిని పొందుతాయి.

*****

328 పాదాది న్యస్తాక్షరి . ని, రీ, క్ష, ణ 

నిజమనేది నీకును నాకు నియమమాయ

రీతి జ్ఞాన విస్తరణమె వెలుగుమాయ

క్షమము సద్గుణాల విధేయ కామ్యమాయ

ణతి యనేది మనసు చేరి నడుచుమాయ

భావం:

నిజం అనేది అందరికీ వర్తించే నియమం.

జ్ఞాన విస్తరణే జీవితానికి వెలుగు.

క్షమ సద్గుణాలలో శ్రేష్ఠమైనది, అందరికీ కావలసినది.

ణతి (వినయం, నమ్రత) మనసులో స్థిరపడితే నడవడిక సత్పథంలో ఉంటుంది.

ముఖ్యంగా నాలుగో పాదంలోని "ణతి" ప్రయోగం చక్కగా ఉంది. న్యస్తాక్షరి నియమం గా

******

329. న్యస్తాక్షరి:

ని,రీ,క్ష,ణ...తేటగీతి: 

నిశను నీ రాకకై జనని సలిపెడు ని

రీక్షణ విలువ తెలిసి యోరీ కదలర!

క్షణము నాగక, బండి వేగమ్ము నేక్ష

ణమున నైన ప్రమాదమే, నాని! వినర!

సరళ భావం

తల్లి తన బిడ్డ రాక కోసం రాత్రంతా ఎదురుచూస్తోంది. ఆ ఎదురుచూపు విలువను తెలుసుకొని, ఓ యువకుడా! వాహనాన్ని అతివేగంగా నడపవద్దు. ఒక్క క్షణం అజాగ్రత్త జరిగినా ప్రమాదం సంభవించవచ్చు. అందుకే జాగ్రత్తగా ప్రయాణించమని హితవు చెబుతోంది

*****

330.

జనని పాద మంజీర శిం జానకీ ర్తి

సత్య ధర్మ గళాగ్ని పుం జాన కీ ల

చండ శాసన రావ గుం జానకీ డ్య తారతంత్రియేమధ్యమంద్రములఁబలికె

సరళ భావం

జనని జానకీదేవి పాదమంజీరాల ధ్వని ఆమె కీర్తిని ప్రకటిస్తోంది. సత్యం, ధర్మం, దైవశాసన మహిమలతో నిండిన జానకీ మహాత్మ్యం సంగీత స్వరాలవలె లోకమంతా మార్మోగుతోంది.

****

331. గీ.

గంగను కలసి గణనాథ గమ్యమెరిగి

అంగ ప్రదక్షిణలు చేసి యదను నడిగి

సంగతులు గుణధామము సరియ నెరిగి

జంగమ శివ పరాత్పర జపము కలిగి

భావం 

గంగానదిని దర్శించి, వినాయకుని కృపతో యాత్ర యొక్క పరమార్థాన్ని తెలుసుకొని, క్షేత్ర ప్రదక్షిణలు చేసి, మహనీయులను కలుసుకొని వారి ఉపదేశాలను గ్రహించి, సద్గుణాల మార్గాన్ని తెలుసుకొని, సర్వవ్యాపకుడైన పరమశివుని నామజపంలో మనసును నిలపాలి.

****

332.గీ. పాదాది.. న్యస్తాక్షరీ 

పా, క, ల, ము 

పాశమను నది జీవన పాఠ్యముగును 

కసి తనముదుఃఖ సుఖమగు కామ్యగమన 

లహరి ననుభవ విజ్ఞత లలితమగును 

ముదము తృప్తి పరచుటయె మదిచలనము 

సరళ భావం

పాశం (అనుబంధం) జీవితం నేర్పే ఒక పాఠంలాంటిది.

కోరికలు, కసి, దుఃఖం, సుఖం ఇవన్నీ జీవిత ప్రయాణంలో భాగాలు.

అనుభవాల తరంగాలే మనిషికి విజ్ఞతను ప్రసాదిస్తాయి.

చివరకు మనసుకు ఆనందం, తృప్తి కలిగించడమే జీవన చలనం యొక్క పరమార్థం.

**†*

341..గీ ..దత్తపది.. దోమ, ఈగ, మేక, కోడి 

కామి కాదనదో మరిగాంచ బుద్ధి 

ఈ గమన ప్రకృతిగనుమా యిచ్ఛ యేల

నో సమేక మేకముగాను నొచ్చు టేల 

సహన విధిగాసమయకోడి సాధ్య తృప్తి 

భావం

కామవాంఛలకు లోనుకాకుండా వివేకంతో ఆలోచించాలి.

ప్రకృతి గమనాన్ని గ్రహించి అనవసర కోరికలను తగ్గించాలి.

ఒంటరిగా బాధపడకుండా ఏకత్వ భావనతో జీవించాలి.

కోడి సమయాన్ని తెలియజేసినట్లు, సమయపాలనతో సహనంగా నడిస్తే తృప్తి లభిస్తుంది.

*****

342..పాదాది న్యస్తాక్షరీ – "సంకల్పము".

పద్యం:

 సంభవ సహాయ సేవలు సమయ మందు

కథలు యనుట యేల యిపుడు కాల కల్

ల్పమగు విజయ వాంఛల తీరు పలుకు బట్టి

ముక్తి దాయక మహిమలు ముదిత నుండి

భావం

అవసరమైన సమయంలో చేసిన సహాయ సేవలే నిజమైన మానవత్వానికి నిదర్శనం.

కాలగమనంలో కథలు చెప్పడం మాత్రమే కాక, కార్యరూపంలో నిలిచే సంకల్పం ముఖ్యం.

విజయాన్ని కోరే వాంఛలు సంకల్పంగా మారినప్పుడు జీవితం సార్థకమవుతుంది.

అటువంటి సత్కార్యాల వల్ల ముక్తిదాయకమైన ఆనందం, మహిమ, సంతృప్తి కలుగుతాయి.

🌹 సంకల్పమే విజయానికి మూలం;

సత్కార్యమే సంకల్పానికి ఫలం. 🌹🙏

*****

జన్మల్లో చరితమ్ము యే విషయ మే జీవమ్ము శృష్టించు టే

ప్రాణమ్మే పదిలమ్ము గా బతుకు టే ప్రత్యేక భావమ్ము యే

మానమ్మే నిరతమ్ము సేద్యము గా పాలించి పోషించు టే

దానమ్మే తరుణానంద ము కలిగే దారిద్ర్య నిర్మూల మే

భావం

మనిషి జన్మకు సార్థకత అతడు సృష్టించే చరిత్రలో, అతని జీవన విధానంలో ఉంటుంది.

ప్రాణాన్ని పదిలంగా ఉంచుకొని, విలువైన జీవితం గడపడం మానవుని ప్రత్యేకత.

ఆత్మగౌరవం, మర్యాద, వ్యక్తిత్వం అనే మానాన్ని రైతు పంటను పెంచినట్లు నిరంతరం పోషించాలి.

దానం అనేది కేవలం ఇచ్చుట మాత్రమే కాదు; అది ఆనందాన్ని పంచుతుంది, దారిద్ర్యాన్ని తగ్గిస్తుంది, సమాజానికి మేలు చేస్తుంది.

*****

344..గీ.

బహుళ పథముల నెఱిగిన పాఠ్యమదియు

మానవుడు మోహవశుడుగా మాయ జేరు

వసుధ యోగియయ్యే విధి వాసి గాంచు

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు ॥

భావం

అనేక మార్గాలు, అనేక శాస్త్రాలు, అనేక పాఠాలు నేర్చుకున్నప్పటికీ,

మానవుడు మోహానికి లోనైతే మాయలో చిక్కుకుంటాడు.

అయితే వివేకంతో జీవించి, విశ్వమానవ భావనను అలవరచుకుంటే వసుధైవ కుటుంబకం అనే యోగస్థితిని పొందగలడు.

ఇదే జీవనసత్యమని కవి తన గీత ద్వారా తెలియజేస్తున్నారు.

****

వీరా వేశము ఎందుకే పనులనే వర్ణించ వాక్యంబునన్

చేరావేషముగాంచుటేసహనమే చిత్తంబు నిర్ధారణన్ 

ఆరాటమ్ముగనే సదాసేవలునే చేసేటి ఆదర్శమున్

వీరావేశమువల్లమోహముగనున్ విశ్వాస మేప్రశ్నగన్ 

భావం

వీరావేశం, ఆవేశపూరిత మాటలు కంటే కార్యాచరణ ముఖ్యమైనది.

ఇతరులతో కలిసిమెలిసి ఉండడం, సహనం కలిగి ఉండడం చిత్తస్థైర్యానికి గుర్తు.

ఆరాటం లేకుండా నిరంతర సేవ చేయడం ఆదర్శ జీవన విధానం.

వీరావేశం ఎక్కువైతే మోహం పెరుగుతుంది; అప్పుడు ఇతరుల విశ్వాసం కూడా సందేహాస్పదమవుతుంది.

***

445.శా..

పేరాశే ధనమందు ఉండు వినయం ప్రేమంత అత్యాశయున్

ఆరాతీయుటబుద్దికల్పనలుగన్ ఆశ్చర్య మూలంబుగన్ 

ఔరా సత్కవి వింతగా సులభమా యష్టావధానంబునన్

ఔరాయేమన కార్యసాధనలుగన్ ఔనత్య కాలంబుగన్ 

భావం

ధనం వచ్చినప్పుడు వినయం నిలుపుకోవడం అరుదైన గుణం.

అత్యాశ మనిషిని కల్పనలలో, ఆశ్చర్యాల వెంబడి నడిపిస్తుంది.

సత్కవుల ప్రతిభ, అష్టావధానుల సామర్థ్యం సులభంగా లభించేవి కావు.

కార్యసాధన, సాధన, కాలానుకూల శ్రమ వల్లనే ఉన్నత స్థానం లభిస్తుంది.

****-

వీరా వేశము ఎందుకే పనులనే వర్ణించ వాక్యంబునన్

చేరావేషముగాంచుటేసహనమే చిత్తంబు నిర్ధారణన్ 

ఆరాటమ్ముగనే సదాసేవలునే చేసేటి ఆదర్శమున్

వీరావేశమువల్లమోహముగనున్ విశ్వాస మేప్రశ్నగన్ 

భావం

వీరావేశం, ఆవేశపూరిత మాటలు కంటే కార్యాచరణ ముఖ్యమైనది.

ఇతరులతో కలిసిమెలిసి ఉండడం, సహనం కలిగి ఉండడం చిత్తస్థైర్యానికి గుర్తు.

ఆరాటం లేకుండా నిరంతర సేవ చేయడం ఆదర్శ జీవన విధానం.

వీరావేశం ఎక్కువైతే మోహం పెరుగుతుంది; అప్పుడు ఇతరుల విశ్వాసం కూడా సందేహాస్పదమవుతుంది.

***

446.శా.

పేరాశే ధనమందు ఉండు వినయం ప్రేమంత అత్యాశయున్

ఆరాతీయుటబుద్దికల్పనలుగన్ ఆశ్చర్య మూలంబుగన్ 

ఔరా సత్కవి వింతగా సులభమా యష్టావధానంబునన్

ఔరాయేమన కార్యసాధనలుగన్ ఔనత్య కాలంబుగన్ 

భావం

ధనం వచ్చినప్పుడు వినయం నిలుపుకోవడం అరుదైన గుణం.

అత్యాశ మనిషిని కల్పనలలో, ఆశ్చర్యాల వెంబడి నడిపిస్తుంది.

సత్కవుల ప్రతిభ, అష్టావధానుల సామర్థ్యం సులభంగా లభించేవి కావు.

కార్యసాధన, సాధన, కాలానుకూల శ్రమ వల్లనే ఉన్నత స్థానం లభిస్తుంది.

****-

ఛo.347,348

తనువున తత్వభావములుతాపముపెంచుట దారి యేమిటో తనతమకమ్ము దారిగనుదాస్యముచేయమనస్సు యేమిటో

వినయపువేళవాంఛలగువిజ్ఞతజూపుట సత్య మేమిటో 

వినవివరమ్ము విద్యగనువిశ్వమునందును నిత్య మేమిటో 

కని కరమైనకార్యమగు కాలమునందును ధర్మమేమిటో 

కన సమయమ్ము  కార్యమది కాగలకామ్యముగర్వ మేమిటో        

దొన పులి గాంచతప్పదును దొడ్డగబుద్ధియు తత్వ మేమిటో 

ఋణమొనయమ్ము శాఖిగను రుజ్జులమాయల మర్మమేమిటో 

మొత్తం భావం

కవి తనతో తానే లేదా గురువును ప్రశ్నిస్తున్నట్లు కనిపిస్తాడు:

శరీరంలో తత్వభావాలు తాపాన్ని ఎందుకు పెంచుతాయి?

"నేను – నాది" అనే భావం ఎందుకు కలుగుతుంది?

దాస్యభావం, సేవాభావం మనసులో ఎలా పుడతాయి?

వినయం, విజ్ఞత, సత్యం యొక్క అసలు స్వరూపం ఏమిటి?

ఈ విశ్వంలో నిత్యమైనది ఏమిటి?

అలాగే,

కరుణతో చేసే కార్యమే నిజమైన ధర్మమా?

సమయానికి చేసిన పనియే సార్థకతనా?

గర్వం ఎందుకు పుడుతుంది?

పెద్దరికం, తెలివి, తత్వజ్ఞానం యొక్క నిజమైన అర్థం ఏమిటి?

మనిషిని బాధించే మాయల వెనుక మర్మం ఏమిటి?

******

349

పాదాది న్యస్తాక్షరీ : "రజతము"

(ర – జ – త – ము)

మీ పద్యం:

రవళి నాట్యమనోభవంబు సురానరామది వైనమున్

జవళి గీత వినోదసాధన జాతరామది మూలమున్

తవ సనాతన విద్యమాదిరి తత్త్వమేమది కాలమున్

మువళి వాంఛల ధర్మమేవిధి ముఖ్యమై మది శోభలే

భావం

రవళి నాట్యం, సంగీతం, కళలు దేవతలు–మానవుల హృదయాలను ఆనందింపజేసే సాధనాలు.

జవళి గీతాలు, వినోదకళలు సామాజిక ఉత్సవాలకు, జాతరలకు మూలాధారాలుగా నిలుస్తాయి.

అయితే కాలగమనంలో శాశ్వతంగా నిలిచేది సనాతన విద్య, తత్త్వజ్ఞానం.

అనేక కోరికల మధ్య ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించడమే మనస్సుకు నిజమైన శోభ.

*****

350.

కర్కట సంక్రమంసమయ గాంచ యశస్సగు సర్వ మూలమున్ 

తర్కవివాదమేవినయ తత్వ సమర్ధత సఖ్యతేయగున్ 

బెర్కుగ నుండనెంచకళ దివ్య వికాశము తీవ్రమేయగున్ 

నర్కుట దుష్టతాభవము నమ్మక వంచన మూలమేద నా 

భావం

కర్కట సంక్రమం సమయ గాంచ యశస్సగు సర్వమూలమున్

కాలచక్రంలో కర్కాటక సంక్రమణం ఒక మార్పుకు సంకేతం. అలాగే జీవితంలో సరైన సమయాన్ని గ్రహించడం యశస్సుకు మూలం.

తర్కవివాదమే వినయ తత్వ సమర్ధత సఖ్యతే యగున్

తర్కం, చర్చ, వివేచన ఇవి వినయంతో కూడినపుడే సమర్థతను, స్నేహసౌహార్దాన్ని పెంచుతాయి.

బెర్కుగ నుండ నెంచ కళ దివ్య వికాశము తీవ్రమే యగున్

అహంకారం లేకుండా, నేర్చుకునే మనస్తత్వంతో ఉంటే కళలు, జ్ఞానం, ప్రతిభ దివ్యంగా వికసిస్తాయి.

నర్కుట దుష్టతా భవము నమ్మక వంచన మూలమేదనా

దుష్టత్వం, నమ్మకద్రోహం, వంచన వంటి వాటికి మూలకారణం ఏమిటి? అని కవి ప్రశ్నిస్తున్నాడు.

*****

351..19/07..జల, కళ, కల, వల దత్తపదాల

మ.కో.

జలధి సఖ్యత విశ్వమందున జన్మసార్థకమౌనదే

కళల సఖ్యత గమ్యమందున కాలమాయలు తొల్గునే

కలలు నిద్రలో గొప్ప వైభవ కామ్యభాగ్యము మిథ్యయే

వలయు సఖ్యత రక్షణీయగు వాక్యతీరుగ కాలమే ॥

భావం:

సముద్రంవంటి విశాలహృదయులతో స్నేహం జీవితం సార్థకం చేస్తుంది. కళలతో అనుబంధం జీవిత గమ్యాన్ని చేరుస్తుంది. నిద్రలో కనిపించే కలల వైభవం మిథ్య మాత్రమే. అయితే సత్సఖ్యత, సత్ప్రవర్తన, మంచి మాటలు కాలానికీ నిలిచే రక్షణగా ఉంటాయి.

*****

352

పాదాది న్యస్తాక్షరీ.. గ డి యా రం 

గమ్య ముగనౌను పయనము జ్ఞాన దీప్తి

డిడిడి యంటు చెడుగుడుయే దివ్య మార్గ

యాత్ర హృదయ వాంఛలుగా యధార్ధ మార్గ

రంజిత మయంబు సఖ్యత శాంతి మార్గ

భవం 

— జీవన పయనానికి అంతిమ గమ్యం జ్ఞానం. జ్ఞానదీప్తి మనిషిని సరైన దిశలో నడిపిస్తుంది.

— చెడుగుడు (అల్లరి, చంచలత్వం, అవివేకం) శబ్దాలు చేస్తూ ఆకర్షించినా, దివ్యమార్గంలో నడిచేవాడు వాటిని అధిగమించాలి. సత్పథమే శ్రేయస్కరం.

— జీవనయాత్రలో మనసులోని కోరికలు యథార్థతతో, ధర్మబద్ధంగా నెరవేరే మార్గాన్ని అనుసరించ

— సత్సఖ్యత, స్నేహభావం, పరస్పర గౌరవం జీవితం ఆనందమయం చేస్తాయి. అవే శాంతికి దారి చూపే మార్గాలు.

సమగ్ర భావం

జీవితయాత్రలో జ్ఞానమే వెలుగు. చెడు ప్రలోభాలను విడిచి, యథార్థమైన ధర్మమార్గంలో నడుస్తూ, సత్సఖ్యతను పెంపొందించుకుంటే మనిషి శాంతి, ఆనందాలను పొందగలడు.

****

353

పాదాది న్యస్తాక్షరీ.. గ డి యా రం 

గమ్య ముగనౌను పయనము జ్ఞాన దీప్తి

డిడిడి యంటు చెడుగుడుయే దివ్య మార్గ

యాత్ర హృదయ వాంఛలుగా యధార్ధ మార్గ

రంజిత మయంబు సఖ్యత శాంతి మార్గ

భవం 

— జీవన పయనానికి అంతిమ గమ్యం జ్ఞానం. జ్ఞానదీప్తి మనిషిని సరైన దిశలో నడిపిస్తుంది.

— చెడుగుడు (అల్లరి, చంచలత్వం, అవివేకం) శబ్దాలు చేస్తూ ఆకర్షించినా, దివ్యమార్గంలో నడిచేవాడు వాటిని అధిగమించాలి. సత్పథమే శ్రేయస్కరం.

— జీవనయాత్రలో మనసులోని కోరికలు యథార్థతతో, ధర్మబద్ధంగా నెరవేరే మార్గాన్ని అనుసరించ

— సత్సఖ్యత, స్నేహభావం, పరస్పర గౌరవం జీవితం ఆనందమయం చేస్తాయి. అవే శాంతికి దారి చూపే మార్గాలు.

సమగ్ర భావం

జీవితయాత్రలో జ్ఞానమే వెలుగు. చెడు ప్రలోభాలను విడిచి, యథార్థమైన ధర్మమార్గంలో నడుస్తూ, సత్సఖ్యతను పెంపొందించుకుంటే మనిషి శాంతి, ఆనందాలను పొందగలడు.

****

354..

దేనినెరిగినంత యనిన తీరుజన్మ

యట్టిగోప్ప జ్ఞానమది యనుభవమగు

యీసులేనినీకునిదియు జెప్పుచుంటి

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు

సమగ్ర భావం

మనిషి జ్ఞానానికి అంతం లేదు. అనుభవమే అత్యున్నత జ్ఞానం. అహంకారం లేకుండా జీవితసత్యాలను గ్రహించి, వాటిని ఇతరులతో పంచుకోవడం ఉత్తమ జీవన విధానం. ఈ పద్యం వినయం, అనుభవజ్ఞానం, జీవనసత్యం అనే మూడు ప్రధాన విలువలను ప్రతిపాదిస్తోంది.

*****

355.

గడ్డి పోచల ఐక్యత గజము బంది

చుక్క చుక్కల ఐక్యత చురుకు కడలి

మనసు మాటల ఐక్యత మార్గ బతుకు

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు

సమగ్ర భావం

ఐక్యతే శక్తి — గడ్డి పోచలలో, నీటి చుక్కలలో, మనసు–మాటలలో కనిపించే ఏకత్వమే విజయానికి, పురోగతికి, సార్థక జీవనానికి మూలకారణం. వ్యక్తి, కుటుంబం, సమాజం అన్నింటికీ ఈ సూత్రం వర్తి

ఐక్యత బలమగు జగతి యందున

వైకల్యములన్ని తొలగు వాస్తవమున్

సైకత రేణువులే శిలగ నిలుచున్

నాయక మార్గమిదే నరజాతికిన్॥

*****

356..మ.కో.

ప్రేమ యందున సఖ్యతాభవ పువ్వుగాయగు ప్రీతిగన్

భామ చూపుల తీరుమోహము బాధ్యతేయగు బంధమున్ ।

క్షేమమన్నది యౌవనంబగు క్షేమచిత్తము మౌనమున్

సామదానము ధన్యతేయగు సాక్షితత్త్వము కాలమున్ ॥

భావం:

ప్రేమలో సఖ్యత వికసించి ప్రీతిరూప పుష్పమవుతుంది.

సుందరి చూపుల మోహం కూడా బాధ్యతతో కూడిన బంధంగా మారగలదు.

నిజమైన క్షేమం వయస్సులో కాదు; క్షేమమైన మనస్సులో, అంతర్మౌనంలో ఉంటుంది.

సామరస్యం, దాతృత్వం ధన్యతను ప్రసాదిస్తే, కాలమే సాక్షితత్త్వాన్ని వెల్లడిస్తుంది.

*****

357..మ.కో.

ధర్మమందున దాక్షిణ్యంబగు దివ్యమాయగు దారియై

కర్మయందున నిష్ఠగల్గియు కాంతినొందెడి జీవితమ్ ।

మర్మమందలి సత్యబోధలు మానసంబున వెల్గగా

నిర్మలాత్మక శాంతిసౌఖ్యము నిత్యమాయగు లోకమున్ ॥

భావం:

ధర్మాన్ని ఆచరించినచోట దాక్షిణ్యం (ఉదారత, కరుణ) దివ్యమైన మార్గంగా అవతరిస్తుంది. కర్మలో నిష్ఠ కలిగిన జీవితం కాంతివంతమవుతుంది. జీవిత మర్మంలో దాగి ఉన్న సత్యబోధలు మనస్సులో వెలిగినప్పుడు, నిర్మలమైన ఆత్మకు శాంతి, సౌఖ్యం నిత్యసహచరాలవుతాయి.

****మ.కో

పుష్టి యన్నది హృద్యతత్త్వము పుష్యమీతిథి నందునన్

స్రష్ట సఖ్యత సర్వవేళల సంభవంబగు దీప్తిగన్ ।

ద్రష్ట తత్త్వము నిత్యసత్యము ధర్మనిష్ఠగ శీలమున్

సృష్టి మూలము విశ్వమందున శ్రేష్ఠమేయగు కాలమున్ ॥

భావం:

పుష్టి అనేది కేవలం శారీరక బలం కాదు; హృదయంలోని సౌహార్దం, ప్రేమ, కరుణలతో కూడిన హృదయతత్త్వం.

స్రష్టతో సఖ్యత కలిగిన జీవితం ఎల్లప్పుడూ జ్ఞానదీప్తిని ప్రసాదిస్తుంది.

ద్రష్టతత్త్వం అంటే సాక్షీభావం; అది నిత్యసత్యం, ధర్మనిష్ఠ, శీలసంపదల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.

ఈ సమస్త సృష్టికి మూలం పరమతత్త్వమే; కాలగమనమంతటా అదే శ్రేష్ఠమైన సత్యంగా నిలుస్తుంది.

****

359..20/07 దత్తపది 

కందులు, పెసలు, నువ్వులు, మొలకులు 

కం.

బలమే కందుల తిండియు

వలపే పెంచగల పెసలు వయసుగ మలుపే

తలపే నవ్వుల నువ్వులు

చిలిపే మొలకులు కళకళ చిత్తము చెరచున్

మొత్తం భావం:

కందులు శరీరానికి బలాన్ని అందించినట్లే, ప్రేమ మన జీవితాన్ని సుసంపన్నం చేస్తుంది. యుక్తవయసులో కలిగే ఆ అనురాగం జీవనానికి కొత్త మలుపు ఇస్తుంది. మధురమైన తలపులు చిరునవ్వులను పూయిస్తాయి. మొలకల్లాంటి చిలిపి భావాలు, ఉల్లాసభరితమైన చేష్టలు మనసును కళకళలాడిస్తూ జీవితాన్ని ఆనందమయం చేస్తాయి. బలం, ప్రేమ, జ్ఞాపకాలు, ఉల్లాసం—ఈ నాలుగు కలిసినప్పుడే జీవితం సంపూర్ణంగా వికసిస్తుంది.

*****

360..పాదాది న్యస్తా క్షరీ...ప్రే ర ణ యె 

ప్రేమ చిగరించి హృదయములో ప్రీతి పెరిగి

రమ్యత రసమయి కళలు రంగరించి

ణమ్రత గుణముతో నడవడి నిండి వెలిగి

యెదల సమకూర్చు తరుణము తేజమగును.

మొత్తం భావం:

హృదయంలో ప్రేమ చిగురించి, అది ప్రీతిగా వికసించినప్పుడు జీవితం ఆనందరసంతో నిండిపోతుంది. ఆ ప్రేమ జీవనాన్ని సౌందర్యవంతంగా అలంకరిస్తుంది. వినయం అనే సద్గుణంతో నడవడిక శోభిల్లితే వ్యక్తిత్వం మరింత ఉన్నతమవుతుంది. అప్పుడు హృదయాలు ఏకమై, జీవితం తేజోవంతంగా, సార్థకంగా మారుతుంది.

*****