Thursday, 1 October 2026

 ఇవన్నీ ఇతర రాష్ట్రాల్లోని వారి ఓట్లు, రెండు చోట్ల ఉన్న వారికి వారి చాయిస్ మేర, ఒక దగ్గర ఉంచి ఒక దగ్గర తీసివేశారు.

ఒక భారతీయుడికి ఒక ఓటు హక్కు మాత్రమే, విదేశీయులకు ఓటు హక్కు లేదు.



అమెరికాలో గ్రీన్ కార్డు ఉన్న వారిని కూడా ఇండియాకు పంపిస్తున్నారు, దాని గురించి కూడా తెలుసుకుంటే మంచిది. 


పాకిస్తాన్లో స్వతంత్రం వచ్చినపుడు 38 శాతం హిందువులుండే వారు ఇప్పుడు, 1 శాతంగా మారింది కారణం ఏమిటో తెలుసుకుంటే మీకే అర్థం అవుతుంది.


హైద్రాబాద్లో ఒక నియోజక వర్గంలో రెండు, మూడు ఓట్లు ఒకొక్కరికి ఉన్నవి, ఈ విషయం అందరికీ తెలుసు,


నా ఓటు పోయింది అనే వారు ముందుకొచ్చి అడిగితే కదా నిజం తెలిసేది, 

అలా రాలేరు కారణం ఏమిటో వారికి తెలుసు. 

దేశములో కెల్ల ఒక్క హైదరాబాద్ లోనే రోహింగ్యాలు ఎక్కువ ఉన్నారు, అది కూడా సో కాల్డ్ పార్టీస్ అధినేతలు వారికి షెల్టర్లు ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.


కానీ అదే మన దేశం నుంచి వేరే దేశానికి చట్ట ప్రకారం పోయిన వారికి ఒక్క రోజు పాస్పోర్ట్ అయిపోయిన జైల్లో పెట్టి పెనాల్టీ కట్టించుకొని, తిరిగి మన దేశానికి పంపుతున్నారు, దాని గురించి తెలుసుకోవడం మన దేశంలో ఉన్న మనకు అవసరం. గల్ఫ్ దేశాల మధ్య చిక్కుకొని లక్షలు ఫైన్ కట్టి వచ్చే వారి గురించి తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నం చేయండి, ఫైన్ కట్టకపోతే మరణ దండన అక్కడ, కానీ ఇక్కడ తిరిగి వారికి మన సొమ్ముతో వారిని కూర్చో బెట్టి మోపుతూ, ఓటర్ కార్డు, ఆధార్ కార్డులు ఇచ్చి ఓట్లు వేయించుకుంటున్నాం, ఇది ఏ పార్టీ వారు చేస్తారు అనే విషయం నా కన్నా మీకే తెలుసు అనుకుంటున్నాను.


ఎన్నో పారామీటర్ల మీద SIR నడుస్తుంది. గతములో కూడా జరిగింది, ఇప్పుడు జరుగుతుంది, 


దీనిలో తేడా, ఇతర దేశస్తులు ఓట్ల కోసం తపన పడటం.


నాసిక్ పేరును గుల్షనాబాద్ గా మార్చాడు.

.......................................

మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ సమీపంలో, బ్రహ్మగిరి కొండలపై వెలసిన త్రయంబకేశ్వర్ ఆలయం భారతదేశంలోని అత్యంత పవిత్రమైన పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా వెలుగొంటోంది. ఇక్కడి జ్యోతిర్లింగం ప్రత్యేకత ఏమిటంటే ఇందులో బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుల త్రిమూర్తి స్వరూపాలుగా భావించే మూడు ముఖాలు ఒకే లింగంలో దర్శనమిస్తాయి. పురాణ గాథ ప్రకారం గౌతమ మహర్షి ఇక్కడ కఠోర తపస్సు చేయగా శివుడు జ్యోతిర్లింగ రూపంలో ఆయనకు దర్శనమిచ్చాడు, ఈ కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి గౌతమి పేరు కూడా వచ్చింది. గోదావరి నది కూడా ఇక్కడి బ్రహ్మగిరి పర్వతం నుండి ఉద్భవించి కుశావర్త కుండం గుండా ప్రవహిస్తుంది, అందుకే గోదావరికి గౌతమి అనే పేరు కూడా ఉంది. చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం 1680 నుండి 1690 మధ్య కాలంలో మొఘల్ ఔరంగజేబు ఆదేశాల మేరకు అతని సైన్యాలు ఈ పురాతనమైన త్రయంబకేశ్వర్ ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేసి ఆ ప్రాంగణంలో ఒక మసీదును నిర్మించాయి. అదే సమయంలో నాసిక్ నగరం పేరును మార్చి గుల్షనాబాద్ గా నామకరణం చేశారు.



దక్కన్ ప్రాంతంలో మరాఠా శక్తి క్రమంగా విస్తరిస్తున్న నేపథ్యంలో 1751 నుండి 1754 కాలంలో పేష్వా బాలాజీ బాజీరావ్ అనగా నానాసాహెబ్ పేష్వా నాయకత్వంలోని మరాఠా సైన్యాలు ఈ ప్రాంతాన్ని మొఘల్ ఆధీనం నుండి తిరిగి చేజిక్కించుకున్నాయి. వారు అక్కడ నిర్మించిన మసీదు నిర్మాణాన్ని తొలగించి ఆలయాన్ని నల్లటి బసాల్ట్ రాతితో నాగర నిర్మాణ శైలిలో అత్యంత వైభవంగా తిరిగి పునర్నిర్మించారు. ఆ పునర్నిర్మాణమే నేడు మనం దర్శించే ఆధునిక త్రయంబకేశ్వర్ ఆలయ నిర్మాణం. ఈ విజయంతో నగరం పేరును తిరిగి నాసిక్ గా మార్చారు. ఆలయ నిర్మాణంలో నల్లటి బసాల్ట్ రాయి ప్రధానంగా ఉపయోగించడంతో ఆలయానికి అద్భుతమైన గాఢ నలుపు రంగు వచ్చింది, దీనికి సంబంధించిన చారిత్రక వివరాలు నాటి దక్కన్ దండయాత్రల రికార్డులలో మరియు బాంబే ప్రెసిడెన్సీ గెజిటీర్ వంటి చారిత్రక గ్రంథాలలో నమోదయ్యాయి.


నానాసాహెబ్ పేష్వా తర్వాత అతని శిష్యుడు ఆలేఖన్ అనే నూతన గ్రామాన్ని నిర్మించి ఆలయ నిర్వహణకు ఆదాయ వనరులు కల్పించాడు. ఈ ఆలయానికి నాసిక్ నుండి సుమారు 28 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది, ఇక్కడ పూజలు మరియు దర్శనాలు ఉదయం నుండి రాత్రి వరకు నిర్వహించబడుతాయి. కాశి వంటి ప్రాంతాల్లోని వంశానుగత పూజారులే ఇక్కడ పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. నారాయణ నది సంగమం వద్ద ఉండే ఈ ఆలయం పుణ్యక్షేత్రంగా, పితృదేవతల కర్మల కొరకు ప్రసిద్ధి చెందింది, కాబట్టి ఇది భక్తులకు మాత్రమే కాకుండా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్థలంగా కూడా నిలుస్తోంది.

.......

నల్ల బానిసలపై తెల్లవారు  క్రూరత్వం.

.....................................

మొదట చిత్రాలు చూడండి, తరువాత చదవండి.


ఉత్తర అమెరికా చరిత్రలో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ నల్లజాతి బానిసలపై జరిగిన హింస మరియు అణచివేత మానవ చరిత్రలోనే అత్యంత నల్లని అధ్యాయాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. తెల్లజాతి తోటల యజమానులు మరియు పర్యవేక్షకులు బానిసల నుండి ఉత్పాదకతను పిండుకోవడానికి వారిలో భయాన్ని నింపడానికి చట్టబద్ధంగానే అనేక అమానుష హింసా పద్ధతులను ఉపయోగించేవారు. ఆఫ్రికా తీరప్రాంతాల నుండి పట్టుబడిన దాదాపు పన్నెండు మిలియన్ల మంది బానిసలు భయానక సముద్రయానం ద్వారా అమెరికాకు చేర్చబడ్డారు. అక్కడ వారిని పశువుల కంటే హీనంగా కొనుగోలు చేసి అమ్మేవారు.


అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో ఒకసారి వేలం వేసిన బానిస చట్టపరంగా శాశ్వత సంపదగా మారిపోయేది. అత్యంత సాధారణమైన మరియు క్రూరమైన శిక్ష కొరడా దెబ్బలు. చిన్న తప్పులకే బానిసలను చెట్లకు లేదా మొద్దులకు కట్టేసి రక్తం వచ్చేలా కొరడాలతో కొట్టేవారు. ఈ క్రూరత్వానికి నిదర్శనం గోర్డన్ అనే బానిస తన వీపుపై వచ్చిన కొరడా మచ్చలతో తీసిన ప్రసిద్ధ ఫోటోగ్రఫ్. ఆ చిత్రం బానిసత్వంలోని క్రూరత్వాన్ని అమెరికాకు మరియు ప్రపంచానికి విస్మరించలేని రుజువుగా నిలిచింది.


కొరడా దెబ్బల వల్ల పడిన పచ్చి గాయాలు త్వరగా మానకుండా ఉండటానికి మరియు మరింత నరకాన్ని చూపించడానికి అవి మానకమునుపే వాటిపై ఉప్పు నీరు కారం రసం లేదా మైనాన్ని పోసేవారు. దీనివల్ల బానిసల వీపులపై శాశ్వత మచ్చలు ఏర్పడేవి. ఒకప్పుడు బానిసగా ఉన్న తరువాత సెయింట్ జోసెఫిన్ భకీతా తన దేహంపై వచ్చిన ఈ మచ్చలను తన జీవితాంతం ప్రతి గుర్తుగా మోశారు. పారిపోవడానికి ప్రయత్నించిన బానిసలను పట్టుకుని వారిని గుర్తించడానికి కాలువేళ్లను నరకడం చెవులను కోయడం లేదా వేడి ఇనుముద్రలతో యజమాని పేరును వారి శరీరంపై కాల్చివేయడం చేసేవారు.


పారిపోయే అలవాటున్న బానిసల మెడకు పెద్ద ముళ్లు లేదా గంటలు ఉన్న భారీ ఇనుప కాలర్లను బిగించేవారు. దీనివల్ల వారు పొదల్లో దాక్కోవడానికి లేదా పడుకోవడానికి వీలుండేది కాదు. కాళ్లకు భారీ గొలుసులు వేసి పొలాల్లో పనిచేయించేవారు. ఎవరైనా బానిస తోటల నుండి తప్పించుకుని పారిపోతే వారిని పట్టుకోవడానికి క్రూరమైన వేట కుక్కలను వదిలేవారు. ఆ కుక్కలు బానిసలను తీవ్రంగా గాయపరిచేవి.


బానిసల మానసిక స్థైర్యాన్ని దెబ్బతీయడానికి భార్యాభర్తలను చిన్న పిల్లలను తల్లిదండ్రుల నుండి వేరు చేసి వేర్వేరు మార్కెట్లలో వేలం వేసి అమ్మేసేవారు. ఇది వారికి తీవ్రమైన గుండెకోతను మిగిల్చేది. నల్లజాతి మహిళా బానిసలపై తెల్లజాతి యజమానుల లైంగిక దాడులకు ఎలాంటి చట్టపరమైన అడ్డంకులు ఉండేవి కావు. గర్భవతిగా ఉన్న మహిళలను కూడా వదలకుండా నేలపై గుంత తవ్వి ఆమె కడుపు అందులో పట్టేలా బోర్లా పడుకోబెట్టి వీపుపై కొరడాలతో కొట్టేవారు. ఆమెకు పుట్టిన పిల్లలు కూడా యజమాని సంపదగా మారేవారు.

కాటన్ పొగాకు మరియు చక్కెర తోటలలో బానిసలను రోజుకు పద్దెనిమిది గంటల పాటు ఎండనక వాననక కఠినమైన శ్రమ చేయించేవారు. వారికి సరైన ఆహారం బట్టలు లేదా కనీస వైద్య సదుపాయాలు ఉండేవి కావు. పశువుల పాకల కంటే హీనమైన ప్రదేశాలలో వారు నివసించాల్సి వచ్చేది. బానిసలకు నేర్చుకునే హక్కు లేదు. చదవడం రాయడం నేర్చుకుంటే చాలా రాష్ట్రాలలో అది నేరమే. ఇలా దాదాపు నాలుగు శతాబ్దాల పాటు ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు ఈ దారుణమైన అణచివేతను మరియు హింసను అనుభవించారు. 1865లో అమెరికా పౌర యుద్ధం ముగింపులో 13వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా బానిసత్వం అధికారికంగా రద్దు చేయబడింది. అయితే బానిసత్వం రద్దయినా నల్లజాతి ప్రజలపై వివక్ష శాశ్వతంగా కొనసాగింది. జిమ్ క్రో చట్టాలు వేర్వేరు కాని సమానం అనే విధానం ద్వారా అణచివేత కొత్త రూపంలో కొనసాగింది. ఈ చరిత్ర నేడు అమెరికా సమాజంలోని జాత్యహంకార విభజనలకు వేర్లుగా నిలుస్తోంది.


[సేకరణ]

...........

మంత్రాలు,ప్రార్థనలు, నూనెలు, ప్రత్యేక కూటములు తనదాకా వస్తే పనిచేయవన్న మాట. మతమార్పిడికైతే బ్రాహ్మండంగా పనిచేస్తాయి.


పోప్ లియో XIV ఊపిరితిత్తులలో ఒక చిన్న కణుపు బయటపడటం నిజం. తాజా వైద్య పరీక్షల్లో ఈ కణుపు తొందరగా గుర్తించబడి అది బాగా పరిమితంగా ఉన్నదని వైద్యులు తెలిపారు. వారి సలహాపై శస్త్రచికిత్స చేయించుకోవాలని పోప్ నిర్ణయించుకున్నారు. ఈ శస్త్రచికిత్స అక్టోబర్ 13, 2026 మంగళవారం నాడు రోమ్‌లోని అగొస్టినో గెమెల్లి పాలిక్లినిక్ ఆసుపత్రిలో జరగాల్సి ఉంది. శస్త్రచికిత్స తరువాత ఆయన ఆసుపత్రిలో దాదాపు వారం రోజులు ఉంటారని వాటికన్ అధికారులు తెలిపారు. అక్టోబర్ 11 ఆదివారం ఆంజెలస్ ప్రసంగంలో ఆయన విశ్వాసుల సమక్షంలో ఈ విషయాన్ని స్వయంగా వెల్లడించి, తన ఆరోగ్య కోసం ప్రార్థించవలసిందిగా కోరారు. ఆయన దర్శన కార్యక్రమాలు అక్టోబర్ 20 వరకు రద్దయ్యాయి, అక్టోబర్ 14 నాటి ప్రార్థనా సమావేశానికి కార్డినల్ లూయిస్ ఆంటోనియో ట్యాగ్లే నేతృత్వం వహించనున్నారు. గెమెల్లి ఆసుపత్రిలో పోప్‌ల కోసం ప్రత్యేక సదుపాయాలు ఉన్నాయి, పోప్ ఫ్రాన్సిస్, పోప్ జాన్ పాల్ II కూడా ఈ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందారు. కణుపు విషయంలో ప్రారంభ దశలోనే వైద్యులు జోక్యం చేసుకోవడం మంచి సూచన అని వైద్య నిపుణులు చెబుతున్నారు.


మంత్రాలు,ప్రార్థనలు, నూనెలు, ప్రత్యేక కూటములు తనదాకా వస్తే పనిచేయవన్న మాట. మతమార్పిడికైతే బ్రాహ్మండంగా పనిచేస్తాయి.

అచ్యుతరాయల కొడుకును చంపిన మేనమామ సలకంచిన తిరుమల.

..........................................

శ్రీకృష్ణదేవరాయల మరణంతో 1529లో విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రలో ఒక నూతన రాజకీయ దశ ప్రారంభమైంది. ఆయన అనంతరం సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించిన అచ్యుతదేవరాయలు రాజ్య వారసత్వ పరంపరను కొనసాగించినప్పటికీ, శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో నెలకొన్న కేంద్రీకృత రాజకీయ స్థిరత్వాన్ని యథాతథంగా నిలుపుకోవడం ఆయనకు సాధ్యం కాలేదు. వాస్తవానికి, ఈ కాలం నుండి విజయనగర సామ్రాజ్యంలో రాజవంశీయ వారసత్వం, సామంత శక్తుల ప్రభావం, సైనిక నాయకుల రాజకీయ ఆశయాలు పరస్పరం మిళితమై ఒక సంక్లిష్ట శక్తి సమీకరణాన్ని సృష్టించాయి. 


ఈ పరిణామాలలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వ్యక్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయల అల్లుడైన అళియ రామరాయలు.

శ్రీకృష్ణదేవరాయల పాలనా కాలంలోనే అళియ రామరాయలు సైనిక నాయకునిగా, రాజకీయ వ్యూహకర్తగా విశేష ప్రతిష్ఠను సంపాదించాడు. కృష్ణదేవరాయల మరణం అనంతరం అచ్యుతరాయల సింహాసనారోహణను అతడు సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించినప్పటికీ, సామ్రాజ్య అధికార వ్యవస్థలో తాను పోషించవలసిన పాత్రపై భిన్నాభిప్రాయం కలిగి ఉన్నాడు. సలకం పెద తిమ్మరాజు, సాళువ నరసింగనాయకుడు వంటి ప్రభావశీల నాయకుల మద్దతు అచ్యుతరాయలకు లభించడంతో రామరాయల తొలి రాజకీయ యత్నాలు ఫలించలేదు. అయినప్పటికీ, తన సోదరులైన తిరుమలరాయలు, వెంకటాద్రిరాయల సహకారంతో అతడు రాజసభలో గణనీయమైన ప్రభావాన్ని సంపాదించాడు. సామంత వర్గాలతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పరచుకొని, సైనిక వ్యవస్థపై క్రమంగా తన ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించుకున్నాడు.

అచ్యుతరాయల పాలన అంతర్గత శాంతి  పరిపాలనా క్రమబద్ధతకు సంబంధించిన అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంది. ప్రాంతీయ నాయకుల స్వతంత్ర ధోరణులు, సామంతుల మధ్య విభేదాలు, రాజసభలో వర్గపోరాటాలు సామ్రాజ్య కేంద్రాధికారాన్ని క్రమంగా బలహీనపరిచాయి. ఈ పరిస్థితులను రామరాయలు తన రాజకీయ ప్రాబల్యాన్ని విస్తరించుకోవడానికి వినియోగించుకున్నాడు. 


1536 ప్రాంతంలో తిరుపతి యాత్ర నుంచి తిరిగి వస్తున్న అచ్యుతరాయలను రామరాయలు బంధించి అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినట్లు సమకాలీన వృత్తాంతాలు తెలియజేస్తున్నాయి. అయితే రాజ్యాధికారులు, ప్రభావవంతమైన సామంతులు మరియు రాజసభలోని ఒక వర్గం అచ్యుతరాయల పక్షాన నిలవడంతో ఈ ప్రయత్నం విఫలమైంది. 

అచ్యుతరాయలు విముక్తి పొంది తిరిగి అధికారాన్ని చేపట్టారు. అయినప్పటికీ ఈ సంఘటన విజయనగర సామ్రాజ్య అంతర్గత రాజకీయ విభేదాల తీవ్రతను బహిర్గతం చేసింది.

అచ్యుతరాయల అంత్యదశలో కేంద్రాధికారం క్రమంగా బలహీనపడగా, రాజ్యవ్యవహారాలపై సామంత వర్గాల ప్రభావం మరింత పెరిగింది. 


ఈ ధోరణి 1542లో అచ్యుతరాయల మరణంతో పరాకాష్ఠకు చేరింది. ఆయన కుమారుడు వెంకటరాయలు, చరిత్రలో ఒకటో వెంకటాద్రిగా ప్రసిద్ధి చెందిన యువరాజు, సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. బాలరాజు కావడంతో అతని మాతృవ్యవహార బంధువైన సలకరాజు చిన్న తిరుమలుడు రాజప్రతినిధిగా అధికారాన్ని స్వీకరించాడు. 

ప్రారంభంలో రక్షకుడిగా వ్యవహరించిన ఈయన, కొద్ది కాలానికే స్వయంగా అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవాలనే ఆశయంతో వ్యవహరించడం ప్రారంభించాడు. రాజ్యాధికారంపై సంపూర్ణ నియంత్రణ సాధించాలనే ఉద్దేశంతో వెంకటరాయలను హత్య చేయించి, సింహాసన వారసత్వ హక్కు కలిగి ఉన్న మరికొంతమంది రాజవంశీయులను కూడా తొలగించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. 


ఈ సంఘటన విజయనగర చరిత్రలో రాజవంశీయ వారసత్వ సంక్షోభానికి అత్యంత స్పష్టమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది.

వెంకటరాయల మరణానంతరం అచ్యుతరాయల తమ్ముడైన శ్రీరంగరాయల కుమారుడు సదాశివరాయలు సింహాసనంపై ప్రతిష్ఠించబడ్డాడు. తుళువ వంశంలో చట్టబద్ధ వారసత్వానికి ప్రతీకగా ఆయనను చక్రవర్తిగా నిలిపినప్పటికీ, వాస్తవ రాజకీయాధికారం ఆయన చేతుల్లో లేదు. ఈ దశలో అళియ రామరాయలు క్రమంగా సామ్రాజ్యంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన రాజకీయ వ్యక్తిగా అవతరించాడు. సలకరాజు వర్గాన్ని ఓడించి, సదాశివరాయలను నామమాత్ర చక్రవర్తిగా ఉంచి, రాజ్యపాలనపై సంపూర్ణ నియంత్రణ సాధించాడు. రాజాజ్ఞలు, సైనిక యాత్రలు, విదేశాంగ నిర్ణయాలు, సామంతుల నియామకాలు అన్నీ రామరాయల అధీనంలోనే కొనసాగాయి. 


ఈ కారణంగా చరిత్రకారులు ఆయనను విజయనగర సామ్రాజ్యపు యథార్థ పాలకుడిగా పేర్కొంటారు.

రామరాయల ఆధిపత్య కాలంలో విజయనగర సామ్రాజ్యం మరోసారి సైనిక మరియు రాజకీయ శక్తిని ప్రదర్శించింది. దక్కను సుల్తానుల మధ్య పరస్పర విభేదాలను సమర్థవంతంగా వినియోగిస్తూ ఆయన విజయనగర ప్రభావాన్ని విస్తరించాడు. బీజాపూర్, అహ్మద్‌నగర్, గోల్కొండ, బీదర్ రాజ్యాల మధ్య సమతుల్యత రాజకీయాన్ని అమలు చేస్తూ సామ్రాజ్యాన్ని దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రధాన రాజకీయ శక్తిగా నిలిపాడు. 


అయితే ఈ విధానం తాత్కాలిక విజయాలను సాధించినప్పటికీ, దీర్ఘకాలంలో అన్ని సుల్తానులను విజయనగర వ్యతిరేక కూటమిగా ఏకీకృతం చేయడానికి దోహదపడింది.

ఈ పరిణామాల తుది ఫలితం 1565లో జరిగిన రక్కసి తంగడి లేదా తళ్ళికోట యుద్ధంలో ప్రత్యక్షమైంది. దక్కను సుల్తానుల సంయుక్త కూటమి చేత విజయనగర సైన్యం ఓడిపోవడంతో అళియ రామరాయలు బందీగా చిక్కి హతుడయ్యాడు. ఈ యుద్ధం విజయనగర సామ్రాజ్య రాజకీయ ప్రాబల్యానికి ముగింపును సూచించింది. అనంతరం రాజధాని హంపి విస్తృత విధ్వంసానికి గురైంది. తిరుమలరాయలు రాజవంశాన్ని రక్షించి పెనుకొండకు తరలించినప్పటికీ, కృష్ణదేవరాయల యుగంలో ఉన్న సామ్రాజ్య వైభవం తిరిగి పునరుద్ధరించబడలేదు.


మొత్తంగా పరిశీలిస్తే, శ్రీకృష్ణదేవరాయల అనంతర కాలంలో సంభవించిన రాజకీయ పరిణామాలు వ్యక్తిగత అధికార పోరాటాలకే పరిమితమైనవి కావు. అవి విజయనగర సామ్రాజ్య పరిపాలనా నిర్మాణంలో నెలకొన్న అంతర్గత బలహీనతలను వెలుగులోకి తెచ్చాయి. 

అచ్యుతరాయలు మరియు రామరాయల మధ్య శక్తిపోటీ, వెంకటరాయల హత్య, సలకరాజు తిరుమలుని అధికారాపహరణ, 


సదాశివరాయల నామమాత్ర పాలన, రామరాయల వాస్తవ ఆధిపత్యం వంటి సంఘటనలు కేంద్రాధికార క్షీణతను ప్రతిబింబించాయి. ఈ అంతర్గత సంక్షోభాలు సామ్రాజ్య రాజకీయ ఏకత్వాన్ని దెబ్బతీశాయి. బాహ్య శక్తుల జోక్యానికి అవకాశాలను విస్తరించాయి. చివరికి విజయనగర సామ్రాజ్య పతనానికి దారితీసిన చారిత్రక పరిస్థితులను సృష్టించాయి. 


(సేకరణ)

............

రాయలసీమలో పలు గ్రామాలు, ఆలయాల పరిసరాల్లో వీరశిలలు, శాసనాలు.

.......................................

భారతదేశంలోని ప్రాచీన స్మారక శిల్ప సంప్రదాయంలో సతీ శిలలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. భర్త మరణించిన తరువాత సహగమనం చేసిన స్త్రీల జ్ఞాపకార్థం ఏర్పాటు చేసిన శిలలను సతీ శిలలు లేదా మస్తికల్లు అని పిలుస్తారు. కన్నడ ప్రాంతంలో వీటిని మస్తికల్లు, మహాసతికల్లు అని వ్యవహరిస్తారు. తమిళ ప్రాంతంలో మాసతికల్ అనే పేరు కూడా వాడుకలో ఉంది.

సతీ శిలలపై సాధారణంగా ఒక స్త్రీ కుడిచేతిని మోచేయి వద్ద వంచి, అరచేతిని పైకి ఎత్తిన రూపంలో చెక్కుతారు. చేతికి గాజులు ఉండటం వీటిలో కనిపించే ముఖ్యమైన లక్షణం. కొన్ని శిలల్లో చేతికి ఇరువైపులా సూర్యచంద్రుల బొమ్మలు, దీపాలు, పూజా పాత్రలు, ఇతర మంగళకరమైన వస్తువులు కనిపిస్తాయి. కొన్ని శిలలకు సిందూరం పూసి పూజించే ఆచారం కూడా ఉంది. 

మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఎరాన్ ప్రాంతంలో లభించిన గోపరాజు శాసనం సతీ సహగమన చరిత్రకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆధారం. ఈ శాసనం గుప్త సంవత్సరం 191, అంటే 510 CE నాటిది. భానుగుప్తుడి పాలనా కాలంలో గోపరాజు యుద్ధంలో మరణించగా, ఆయన భార్య సహగమనం చేసినట్లు ఇందులో పేర్కొన్నారు. ఈ శాసనం ఆనాటి యుద్ధాలు, వీరమరణాలు, సహగమన ఆచారానికి సంబంధించిన చారిత్రక సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.

గోవాలోని సాంకోవాలే ప్రాంతంలో 12వ లేదా 13వ శతాబ్దానికి చెందిన సతీ శిల లభించింది. నల్లరాతితో రూపొందించిన ఈ శిలపై కుడిచేయి పైకెత్తిన స్త్రీ రూపం ఉంది. దిగువ భాగంలో భార్యాభర్తలు శివలింగానికి ఇరువైపులా నిలబడినట్లు చెక్కారు.

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని దేవోబోడా మహాదేవ ఆలయ ప్రాంగణంలో సతీ స్తంభం ఉంది. దాని పైభాగంలో చేయి, సూర్యుడు, చంద్రుడు చెక్కబడ్డాయి. దిగువ భాగంలో అంజలి ముద్రలో నిలబడిన రెండు మానవ రూపాలు ఉన్నాయి. బార్సూర్ చంద్రాదిత్య ఆలయ సముదాయంలో కూడా సతీ శిలలు లభించాయి. వాటిలో స్త్రీ, పురుష రూపాలు, సూర్యచంద్రుల చిహ్నాలు కనిపిస్తాయి.

కర్ణాటకలో సతీశిలల సంప్రదాయం విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. కన్నడ ప్రాంతంలో మస్తికల్లు, మహాసతికల్లు అనే పేర్లతో వీటిని పిలుస్తారు. కొన్ని శిలల్లో స్త్రీ చేతిని మాత్రమే చెక్కగా, మరికొన్నింటిలో భార్యాభర్తలిద్దరి రూపాలను చెక్కారు. కొన్ని శిలల్లో సహగమన సంఘటనను దృశ్యరూపంలో చూపించారు. బాగల్‌కోట్ జిల్లాలోని బాదామి తాలూకా మంగళూరు గ్రామంలో 14వ, 15వ శతాబ్దాలకు చెందిన వీరశిలలు, మహాసతీ శిలలు లభించాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ తన 2013–14 వార్షిక నివేదికలో నమోదు చేసింది.

రాజస్థాన్, గుజరాత్ ప్రాంతాల్లో పాళియా అనే పేరుతో పిలిచే స్మారక శిలలు కనిపిస్తాయి. వీటిలో యుద్ధంలో మరణించిన వీరులు, కుటుంబ రక్షణలో ప్రాణాలు కోల్పోయినవారు, సహగమనం చేసిన స్త్రీల జ్ఞాపకార్థం ఏర్పాటు చేసిన శిలలు ఉన్నాయి. కొన్ని పాళియా శిలల్లో గుర్రంపై ఉన్న వీరుడి రూపంతోపాటు సతీ స్త్రీ పైకెత్తిన చేయి కూడా కనిపిస్తుంది. సూర్యచంద్రుల చిహ్నాలు వీటిలో కూడా చెక్కబడ్డాయి.

సతీ శిలలకు దగ్గరగా కనిపించే మరో స్మారక శిల్ప సంప్రదాయం వీరగల్లు. కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర ప్రాంతాల్లో వీరగల్లు శిలలు లభించాయి. యుద్ధంలో మరణించిన వీరులు, పశువులను రక్షిస్తూ ప్రాణాలు కోల్పోయినవారు, గ్రామ రక్షణలో మరణించినవారి జ్ఞాపకార్థం వీటిని ఏర్పాటు చేసేవారు. వీటిపై సాధారణంగా కింది భాగంలో యుద్ధ దృశ్యం, మధ్యభాగంలో వీరుడి మరణానంతర ప్రయాణం, పైభాగంలో దేవతను ఆరాధిస్తున్న దృశ్యం చెక్కబడి ఉంటుంది. కొన్ని వీరగల్లులపై వీరుడితోపాటు సహగమనం చేసిన భార్య రూపం కూడా కనిపిస్తుంది.

జైన సంప్రదాయంలో నిషిధి శిలలు మరో ముఖ్యమైన స్మారక శిల్ప రకం. జైన మతంలో సల్లేఖన వ్రతాన్ని ఆచరించి మరణించిన సాధువులు, సాధ్వుల జ్ఞాపకార్థం వీటిని ఏర్పాటు చేసేవారు. వీటిపై జైన తీర్థంకరుల రూపాలు, ధ్యాన భంగిమలు, శాసనాలు కనిపిస్తాయి. కర్ణాటకలో శ్రవణబెళగొళ, పరిసర ప్రాంతాల్లో ఇలాంటి నిషిధి శిలలు అనేకం లభించాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కూడా వీరగల్లు, సతీ స్మారక శిలలకు సంబంధించిన పురావస్తు ఆధారాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమ ప్రాంతంలోని పలు గ్రామాలు, ఆలయాల పరిసరాల్లో వీరశిలలు, శాసనాలు లభించాయి. తెలంగాణలోని కురిక్యాల బొమ్మలగుట్ట ప్రాంతం ప్రాచీన శిల్పాలు, శాసనాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

సతీ శిలలపై ఉన్న శాసనాలు, వ్యక్తుల పేర్లు, రాజుల వివరాలు, శక సంవత్సరాలు, శిల్ప నిర్మాణశైలి, అవి లభించిన ప్రదేశాలు వాటి కాలనిర్ణయానికి ఉపయోగపడతాయి. భారతదేశంలోని ఈ స్మారక శిలలు ప్రాచీన కాలపు శిల్పకళ, శాసన సంప్రదాయం, సామాజిక ఆచారాలకు సంబంధించిన పురావస్తు ఆధారాలుగా ఉన్నాయి.


[సేకరణ]

.........

రెండవ పులకేశి ఆస్థానంలో పర్షియన్ రాయభారి.

........................................

రెండోపులకేశి (ఇమ్మడి పులకేశి) బాదామి చాళుక్య వంశానికి చెందిన అత్యంత పరాక్రమవంతుడైన రాజు. ఆయన పాలనా కాలంలో ( 609–642) దక్కన్ ప్రాంతంలో చాళుక్య సామ్రాజ్యం భారీగా విస్తరించింది. ఉత్తర భారతదేశాన్ని ఏలుతున్న హర్షవర్ధనుడిని నర్మదా నది ఒడ్డున ఓడించి "దక్షిణపథేశ్వర" అనే బిరుదును పొందడం ఇతని చరిత్రలోనే అతిపెద్ద సైనిక విజయం. ఈ యుద్ధాన్ని గురించి ఆయిహోలు శిలాశాసనం ( 634–635) వివరిస్తుంది. 


జైనకవి రవికీర్తి రచించిన ఈ శాసనంలో హర్షుడి సంతోషం భయంతో కరిగిపోయిందని, అతని ఏనుగులు యుద్ధంలో పడిపోయాయని కవితాత్మకంగా వర్ణించారు. ఈ విజయం తర్వాత పులకేశి ఉత్తర దక్కన్‌లో నర్మదా నది వరకు తన అధికారాన్ని విస్తరించాడు.


కేవలం యుద్ధాల్లోనే కాకుండా అంతర్జాతీయంగా దౌత్య సంబంధాలను మెరుగుపరుచుకోవడంలో కూడా రెండవ పులకేశి ప్రసిద్ధి చెందాడు. పర్షియా (నేటి ఇరాన్) దేశపు ససానియన్ చక్రవర్తి అయిన రెండవ ఖుస్రో (Khosrow II) తో ఇతను జరిపిన రాయబారాలు భారతదేశ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయం. 9వ శతాబ్దపు పర్షియన్ చరిత్రకారుడు అల్-తబరి (Al-Tabari) వ్రాసిన ఆధారాల ప్రకారం రెండవ పులకేశి తన పాలనా కాలంలో పర్షియా రాజు రెండవ ఖుస్రో వద్దకు ఒక రాయబార బృందాన్ని పంపాడు. ఈ రాయబార బృందం ద్వారా రెండోపులకేశి పర్షియా చక్రవర్తికి అతని కుమారులకు అత్యంత విలువైన కానుకలను, లేఖలను పంపినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. 


ఈ రాయబారం సుమారు 625 నాటిదని చరిత్రకారులు అంచనా వేస్తున్నారు. పర్షియా రికార్డులలో పులకేశిని "పరమేశ్వర" అనే బిరుదుకు రూపాంతరంగా "ప్రామిస్" (Pharmis) అని పేర్కొన్నారు. పులకేశి పంపిన రాయబారానికి స్పందనగా పర్షియా చక్రవర్తి రెండవ ఖుస్రో కూడా తన రాయబారిని అమూల్యమైన బహుమతులతో బాదామి చాళుక్యుల ఆస్థానానికి పంపినట్లు చరిత్రకారులు చెబుతున్నారు.


మహారాష్ట్రలోని అజంతా గుహలలోని 1వ నంబర్ గుహ గోడపై ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ కుడ్యచిత్రం ఈ రాయబార ఘట్టాన్ని వివరిస్తుందని 1870లలో ఆర్కిటెక్చరల్ చరిత్రకారుడు జేమ్స్ ఫెర్గూసన్ ప్రతిపాదించాడు. ఈ చిత్రంలో విదేశీ/పర్షియన్ దుస్తులు ధరించిన కొందరు రాయబారులు చాళుక్య రాజు రెండవ పులకేశికి కానుకలు సమర్పిస్తున్నట్లుగా చూపించబడింది.  ఆ చిత్రంలో పర్షియన్ తరహా దుస్తులు శైలి ఉండటం వల్ల ఆ కాలంలో ససానియన్ పర్షియా వ్యాపారస్థులు లేదా రాయబారులు దక్కన్ ప్రాంతానికి వచ్చేవారని స్పష్టమవుతోంది.


చైనా యాత్రికుడు హ్యూయెన్ త్సాంగ్ (Xuanzang) కూడా రెండోపులకేశి ఆస్థానాన్ని సందర్శించి అతని సామ్రాజ్య వైభవాన్ని మరియు పాలనా దక్షతను తన రచనలలో కొనియాడాడు. పులకేశి సామ్రాజ్యంలో వందకు పైగా బౌద్ధ విహారాలు ఉన్నాయని, వాటిలో ఐదు వేలకు పైగా భిక్షువులు నివసించేవారని హ్యూయెన్ త్సాంగ్ పేర్కొన్నాడు. పర్షియా చైనాలతో ఉన్న ఈ సంబంధాలు రెండవ పులకేశి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని మనకు తెలియజేస్తాయి.


రెండోపులకేశి దక్షిణ భారతదేశంలో పల్లవులతో పలు యుద్ధాలు చేశాడు. మొదటి దశలో పల్లవరాజు మహేంద్రవర్మను ఓడించి విజయం సాధించాడు. అయితే తరువాత పల్లవరాజు మొదటి నరసింహవర్మ (Narasimhavarman I) పులకేశిపై దాడి చేసి 642లో చాళుక్య రాజధాని వాతాపిని (బాదామి) ఆక్రమించి ధ్వంసం చేశాడు. ఈ యుద్ధంలోనే రెండో పులకేశి ప్రాణాలు కోల్పోయి ఉండవచ్చని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. విజయం సాధించిన నరసింహవర్మ "వాతాపికొండ" అనే బిరుదును స్వీకరించాడు.


 పులకేశి మరణం తర్వాత చాళుక్య సామ్రాజ్యంలో అనిశ్చితి నెలకొన్నప్పటికీ ఆయన చేసిన విజయాలు అంతర్జాతీయ సంబంధాలు దక్షిణ భారత చరిత్రలో ఆయనకు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాయి.


[సేకరణ]

.............

ఒకసారి కాదు ఏకంగా మూడుసార్లు పట్టాభిషేకం చేసుకొన్న విజయనగర ప్రభువు.

........................................

అచ్యుతదేవరాయలు విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన రాజ్యాధికార సంక్రమణ ఘట్టానికి ప్రాతినిధ్యం వహించిన చక్రవర్తి. ఆయన శ్రీకృష్ణదేవరాయల సోదరుడు కావడం మరియు కృష్ణదేవరాయల మరణం తర్వాత రాజ్య పరిపాలనా బాధ్యతలను స్వీకరించడం విజయనగర రాజకీయాల్లో పెద్ద మార్పునకు దారితీసింది. ACE 1529 అక్టోబర్ 17వ తేదీన ఆదివారం రోజున చంద్రగ్రహణం సంభవించిన వేళ శ్రీకృష్ణదేవరాయలు మరణించారని కర్ణాటకలోని హొన్నేనహళ్లి శాసనం స్పష్టం చేస్తోంది. 


ఆ మహారాజు మరణించిన వెంటనే రాజధానిలో మరియు ఆస్థానంలో వారసత్వ పోరు తీవ్రస్థాయికి చేరుకుంది. ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణదేవరాయల అల్లుడైన ఆళియ రామరాయలు అధికారంలోకి రావడానికి ప్రయత్నించడంతో పాటు రాజకీయంగా అస్థిర వాతావరణం ఏర్పడింది. ఈ అస్థిరతను నివారించి తన రాజ్యాధికారాన్ని చట్టబద్ధం చేసుకోవడం కోసం అచ్యుతదేవరాయలు అత్యంత వేగంగా స్పందించాల్సి వచ్చింది. ఆ సమయంలో ఆయన దక్షిణ దేశ పర్యటనలో భాగంగా చంద్రగిరి కోట సమీపంలో ఉన్నారు. దాంతో ఆయన రాజధానికి వెళ్లే లోపే తన అధికారాన్ని స్థిరీకరించుకోవడం కోసం వేర్వేరు ప్రాసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలలో ప్రాథమిక పట్టాభిషేకాలను నిర్వహించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు.


అచ్యుతదేవరాయలు తన మొదటి పట్టాభిషేక ప్రక్రియను శ్రీకృష్ణదేవరాయలు మరణించిన కేవలం నాలుగు రోజుల వ్యవధిలోనే అంటే  1529 అక్టోబర్ 21వ తేదీన గురువారం నాడు పూర్తి చేశారు. ఆయన ముందుగా తన కులదైవమైన తిరుమల వేంకటేశ్వర స్వామి సమక్షంలో కిరీటధారణ చేసుకుని స్వామివారి ఆశీస్సులు పొంది మొదటిసారి పట్టాభిషిక్తుడయ్యారు. తిరుమల మూడో ప్రాకారం గోడలపై చెక్కబడిన అరుదైన శాసనాలు ఈ సంఘటనను ధ్రువీకరిస్తున్నాయి. తిరుపతిలో పట్టాభిషేకం పూర్తయిన వెంటనే అదే రోజున ఆయన శ్రీకాళహస్తి క్షేత్రానికి చేరుకుని శ్రీకాళహస్తీశ్వర ఆలయ ప్రాంగణంలో రెండవసారి పట్టాభిషేక మహోత్సవాన్ని జరుపుకున్నారు. శ్రీకాళహస్తి ఆలయ మూడవ ప్రాకారం ఉత్తర మరియు పశ్చిమ గోడలపై ఉన్న శకాబ్దం 1454 నాటి శిలాశాసనం ప్రకారం విరోధి నామ సంవత్సరం కార్తీక మాస బహుళ పంచమి నాడు ఈ పవిత్ర కార్యం నిర్వహించబడింది. 


ఈ విధంగా దైవ సాక్షిగా రెండు ప్రధాన క్షేత్రాలలో పట్టాభిషేకాలు పూర్తి చేసుకున్న తర్వాత ఆయన ససైన్యంగా రాజధాని వైపు పయనించారు. 1529 నవంబర్ 30వ తేదీన విజయనగర సామ్రాజ్య రాజధాని అయిన హంపి నగరానికి చేరుకుని అక్కడ సకల రాజలాంఛనాలతో మరియు అత్యంత వైభవంగా మూడవసారి ప్రధాన పట్టాభిషేకం జరుపుకుని అధికారికంగా సామ్రాజ్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు.


ఈ మూడు పట్టాభిషేక ఘట్టాలకు చారిత్రక శాసనాలు మాత్రమే కాకుండా నాటి ప్రసిద్ధ సాహిత్య గ్రంథాలు కూడా బలమైన ఆధారాలుగా నిలుస్తున్నాయి. విజయనగర ఆస్థాన కవి అయిన రెండవ రాజనాథ డిండిమ సంస్కృతంలో రచించిన అచ్యుతాభ్యుదయం కావ్యం అచ్యుతరాయల జీవిత విశేషాలను మరియు ఆయన తిరుపతి కాళహస్తి హంపిలలో జరుపుకున్న పట్టాభిషేక సంఘటనలను అత్యంత సవివరంగా వర్ణించింది. 


అలాగే అచ్యుతరాయల ధర్మపత్ని తిరుమలాంబ స్వయంగా రచించిన వరదాంబికా పరిణయం అనే ప్రబంధంలో కూడా అచ్యుతరాయల వివాహం ఆయన చక్రవర్తిగా పట్టాభిషిక్తుడైన వైభవం మరియు వారి కుమారుడైన చిన వెంకటాద్రిని యువరాజుగా ప్రకటించిన చారిత్రక అంశాలు విశదీకరించబడ్డాయి. హంపిలోని ప్రసిద్ధ విఠ్ఠలనాథ ఆలయంలో దానాలు చేసినట్లు లభించిన శాసనాలు మరియు తిరుమలలో ఆయన సమర్పించిన అనేక భూదానాలు మరియు బంగారు కానుకల రికార్డులు అచ్యుతదేవరాయల అధికారిక నిరూపణకు స్పష్టమైన సాక్ష్యాలుగా చరిత్రలో నిలిచిపోయాయి.


(సేకరణ)

.............

ముళ్ల చెట్లు, విషపురుగులు ఉచ్చులతో రక్షించబడి ఉంటుంది.

..........................................

దుర్గాధ్యక్షుడు అంటే ఇప్పటి భాషలో కోట కాపలా అధికారి అయినప్పటికీ ప్రాచీన కాలంలో అతను కోటకు రాజుతో సమానమైన అధికారం కలిగినవాడు. కౌటిల్యుడు అర్థశాస్త్రంలో దుర్గపాలుడు అత్యంత నమ్మకస్తుడైన వాడై ఉండాలని, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని వాడై ఉండాలని స్పష్టం చేశాడు. అతనికి స్త్రీ వ్యసనం, జూదం లేదా మద్యపానం వంటి దుర్వ్యసనాలు ఉండకూడదని నిబంధన ఉండేది. అతని విధుల్లో కోట గోడలు, బురుజులు, ద్వారాలు కందకాల పటిష్టతను నిరంతరం పరిశీలించడం ముఖ్యమైనది. కోట లోపల కనీసం ఒక సంవత్సరానికి సరిపడా ధాన్యం, నూనె, ఉప్పు, నీరుఆయుధాల నిల్వలు ఉండేలా చూడటం అతని బాధ్యత. కోట చుట్టుపక్కల గ్రామాల నుండి వచ్చే శిస్తును వసూలు చేసి, సగం రాజధానికి మరియు సగం కోట నిర్వహణకు కేటాయించాలి. గూఢచారుల రాకపోకలపై నిఘా ఉంచి, శత్రువుల చొరబాట్లను అడ్డుకోవడం కూడా అతని ప్రధాన విధి.


మనుస్మృతి ప్రకారం దుర్గాధ్యక్షుడు రాజు ఆజ్ఞ లేకుండా కోట తలుపులు తెరవకూడదు ప్రాణాలు పోయినా శత్రువుకు కోటను అప్పగించకూడదు. శుక్రనీతి కోట రక్షణను యుద్ధం కంటే పదిరెట్లు కష్టమైనదిగా పేర్కొంటూ వ్యూహాత్మక రక్షణను వివరించింది. మెగస్థనీస్, హ్యూయెన్ త్సాంగ్ వంటి విదేశీ రచయితలు భారతీయ కోటల వైభవాన్ని మరియు దుర్గాధ్యక్షుడి అపారమైన అధికారాన్ని కొనియాడారు.


కౌటిల్య అర్థశాస్త్రం కోటలను భౌగోళిక మరియు నిర్మాణాత్మక లక్షణాల ఆధారంగా ప్రధానంగా ఆరు లేదా ఎనిమిది రకాలుగా విభజించింది.


ధన్వదుర్గం అంటే ఎడారి ప్రాంతంలో నిర్మించిన కోట, ఇక్కడ నీటి కొరత ఎండ వేడిమి శత్రువులకు సహజమైన అడ్డంకిగా మారుతుంది.


మహీదుర్గం అనేది మైదాన ప్రాంతంలో నిర్మించిన కోట, దీనికి చుట్టూ లోతైన కందకాలు ఎత్తైన గోడలు ఉంటాయి.


గిరిదుర్గం లేదా పర్వతదుర్గం కొండల మీద నిర్మించబడి, ఒకే ఒక ఇరుకైన మార్గం ద్వారా మాత్రమే చేరుకోవడానికి వీలుంటుంది, దీనిని రక్షించడం సులభం.


మనుష్యదుర్గం అనేది పూర్తిగా మానవ నిర్మితమైన కోట, ఇందులో బలమైన గోడలు భారీ సైన్యం నిరంతరం కాపలా ఉంటారు.


వృక్షదుర్గం లేదా వనదుర్గం అటవీ ప్రాంతంలో నిర్మించబడి, చుట్టూ ముళ్ల చెట్లు, విషపురుగులు సహజమైన ఉచ్చులతో రక్షించబడి ఉంటుంది.


జలదుర్గం నదులు, సరస్సులు లేదా సముద్రాల మధ్య నిర్మించబడి, నౌకా దళం ద్వారా మాత్రమే చేరుకోవడానికి వీలుంటుంది.


కొన్ని గ్రంథాలలో అంతర్ద్వీప దుర్గం అనే మరొక రకాన్ని కూడా ప్రస్తావించారు, ఇది నీటి మధ్యలో ఉన్న ద్వీపంపై నిర్మించబడిన కోట.


కృష్ణా జిల్లాలోని కొండపల్లి కోటను పదనాల్గవ శతాబ్దంలో రెడ్డి రాజులు నిర్మించారు. ఇది మూడు అంచెల గిరిదుర్గంగా కింద గ్రామం, మధ్యలో సైన్యం పైన రాజభవనంతో కూడి ఉండేది. రెడ్డి రాజులు తమ సొంత బంధువులనే ఇక్కడ దుర్గాధ్యక్షులుగా నియమించేవారు. గజపతుల కాలంలో హమ్వీర మహాపాత్రుడు అనే దుర్గాధ్యక్షుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయల ముట్టడిని ఆరు నెలల పాటు ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నాడు. విజయనగర సామ్రాజ్యం తర్వాత కుతుబ్ షాహీల కాలంలో ఈ కోట అధిపతిని కిలేదార్ అని పిలిచేవారు. ఈ కిలేదార్ కోటలో తానే స్వతంత్ర నిర్ణయాలు తీసుకుంటూ గోల్కొండకు శిస్తు పంపేవాడు.


చిత్తూరు జిల్లాలోని చంద్రగిరి కోట విజయనగర రాజుల రెండో రాజధానిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ దుర్గాధ్యక్షుడు సాధారణ సైనిక అధికారి కాకుండా యువరాజుతో సమానమైన రాజప్రతినిధిగా వ్యవహరించేవాడు. సాళువ నరసింహుడు నరస నాయకుడు వంటి వారు ఈ పదవిని అలంకరించి తర్వాత విజయనగర సింహాసనాన్ని అధిరోహించారు.


తాళికోట యుద్ధం తర్వాత తిమ్మరాజు అనే దుర్గాధ్యక్షుడు తిరుమలరాయలును రాజకుటుంబాన్ని కాపాడి చరిత్రలో నిలిచాడు. పదహారవ శతాబ్దంలో దామర్ల వెంకటపతి నాయకుడు అనే చంద్రగిరి దుర్గాధ్యక్షుడే బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి మద్రాస్ నిర్మాణానికి భూమి మంజూరు చేసిన చారిత్రక నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.


కొండపల్లి చంద్రగిరి కోటల దుర్గాధ్యక్షుల మధ్య స్పష్టమైన తేడా ఉంది. కొండపల్లి దుర్గాధ్యక్షుడు ప్రధానంగా సరిహద్దు రక్షణకు బాధ్యత వహించే సైనిక అధికారి అయితే చంద్రగిరి దుర్గాధ్యక్షుడు రాజ్యాంగ వ్యవహారాలు 

ఖజానా నిర్వహణ చూసే రాజప్రతినిధి. తిరుపతి హుండీ ఆదాయం వంటి భారీ ఆర్థిక వనరులు చంద్రగిరి కోట నిర్వహణలో భాగమయ్యాయి. ఈ విధంగా దుర్గాధ్యక్షుడు కేవలం కోటను కాపాడేవాడు కాకుండా రాజ్య రక్షణకు మరియు చరిత్ర గతిని మార్చే నిర్ణయాలకు కేంద్రబిందువుగా నిలిచాడు.


[సేకరణ]

............

శ్రీకృష్ణదేవరాయల తన పట్టాభిషేక సందర్భంగా సింగినాయకనపల్లిని దానం చేసి రంగమంటపాన్ని జీర్ణోద్ధధారణ చేశాడు.

.........................................

శ్రీ కృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేకం విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం. తుళువ వంశానికి చెందిన శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, తన సవతి సోదరుడు వీరనరసింహరాయల మరణానంతరం విజయనగర సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించారు. వీరనరసింహరాయలు ACE 1509లో మరణించడంతో శ్రీకృష్ణదేవరాయల అధికారానికి మార్గం ఏర్పడింది. ఆయన అధికారిక పట్టాభిషేకం ACE 1509 ఆగస్టు 8న, శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి సందర్భంగా జరిగిందని కొన్ని చారిత్రక రచనలు పేర్కొంటున్నాయి. అయితే పట్టాభిషేక తేదీ విషయంలో వివిధ ఆధారాల్లో భేదాలు కనిపిస్తున్నాయి.

కృష్ణదేవరాయలు సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించడంలో ప్రధానమంత్రి సాళువ తిమ్మరుసు కీలక పాత్ర పోషించారు. తిమ్మరుసు రాజ్యపాలనలో అనుభవజ్ఞుడు. రాజవంశంలో వారసత్వ మార్పు జరిగిన సమయంలో రాజ్యాధికారాన్ని స్థిరపరచడంలో ఆయన సహకరించారు. కృష్ణదేవరాయలు తిమ్మరుసును ఎంతో గౌరవించేవారని చారిత్రక కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఆయన పాలనలో సైనిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం, సామంతులపై రాజాధికారాన్ని స్థిరపరచడం, పొరుగు రాజ్యాల నుంచి ఎదురయ్యే సవాళ్లను ఎదుర్కోవడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం లభించింది.

పట్టాభిషేకానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆధారాలు హంపిలోని విరూపాక్ష దేవాలయ శాసనాల్లో కనిపిస్తాయి. కృష్ణదేవరాయలు తన పట్టాభిషేకం సందర్భంగా విరూపాక్ష స్వామికి పలు కానుకలు సమర్పించి, ఆలయ అభివృద్ధికి చర్యలు చేపట్టినట్లు శాసన ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలో రంగమండప నిర్మాణం, గోపుర నిర్మాణం లేదా పునరుద్ధరణకు సంబంధించిన పనులు ఆయన కాలంలో జరిగాయి. ఈ నిర్మాణాలు విజయనగర రాజుల ఆలయ పరిరక్షణ కార్యక్రమాల్లో భాగంగా నిలిచాయి.

విరూపాక్ష స్వామికి సింగినాయకనహళ్లి గ్రామాన్ని దానం చేసినట్లు కూడా శాసన ఆధారాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఆ గ్రామం నుంచి వచ్చే ఆదాయాన్ని స్వామివారి నిత్య నైవేద్యాలకు వినియోగించేలా ఏర్పాటు చేశారు. పళ్లు, పిండివంటలు వంటి నైవేద్యాల సమర్పణకు ఈ ఆదాయాన్ని ఉపయోగించాలని నిర్దేశించారు. తొమ్మిది రత్నాలతో అలంకరించిన బంగారు పద్మం, బంగారు పాత్ర, రెండు వేడుక డప్పులు, సాయంత్రపు హారతికి ఉపయోగించే ఇరవై నాలుగు వెండి దీపాలను కూడా స్వామివారికి సమర్పించినట్లు కొన్ని చారిత్రక వివరణలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ వివరాలు కృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేకానికి, విరూపాక్ష దేవాలయానికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని తెలియజేస్తాయి.

పట్టాభిషేకం అనంతరం కృష్ణదేవరాయలు విజయనగర సామ్రాజ్య విస్తరణపై దృష్టి సారించారు. దక్షిణ భారతదేశంలో రాజ్యాధికారాన్ని బలోపేతం చేస్తూనే, దక్కన్ ప్రాంతంలోని సుల్తానులతో జరిగిన యుద్ధాల్లో పాల్గొన్నారు. తూర్పు దిశగా సాగించిన సైనిక దండయాత్రల్లో ఉదయగిరి, కొండవీడు వంటి ముఖ్యమైన కోటలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ విజయాల ద్వారా ఆంధ్ర ప్రాంతంలో విజయనగర అధికారాన్ని విస్తరించారు. ఒడిశా గజపతులతో జరిగిన పోరాటాలు కూడా ఆయన పాలనలో ప్రధానమైనవిగా నిలిచాయి.

కృష్ణదేవరాయల పాలనలో సైనిక విజయాలతో పాటు వ్యవసాయం, నీటిపారుదల, వాణిజ్యం, దేవాలయ నిర్మాణాలు, సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందాయి. తెలుగు సాహిత్యానికి ఆయన విశేష ప్రోత్సాహం అందించారు. ఆయన స్వయంగా రచించిన ఆముక్తమాల్యద తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఆయన ఆస్థానంలో అష్టదిగ్గజాలుగా ప్రసిద్ధి చెందిన కవులు ఉన్నట్లు తెలుగు సాహిత్య సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది. హంపి నగరంలో నిర్మించిన దేవాలయాలు, మండపాలు, ఇతర కట్టడాలు విజయనగర కాలపు వాస్తుశిల్ప వైభవాన్ని తెలియజేస్తాయి.


ACE 1509లో జరిగిన కృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేకం ఆయన సుదీర్ఘ పాలనకు ప్రారంభ ఘట్టంగా నిలిచింది. ACE 1509 నుంచి 1529 వరకు సాగిన ఆయన పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యం దక్షిణ భారతదేశంలో విస్తృత రాజకీయ, సైనిక ప్రాబల్యాన్ని సాధించింది. అందువల్ల ఆయన పట్టాభిషేకాన్ని విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రలో ఒక కీలకమైన మలుపుగా గుర్తిస్తారు.


(సేకరణ)

..............

అంతేగానీ రావణాసురుడిని హీరో ని చేయమని రాముడు చెప్పలేదు..


మరణాంతాని వైరాణి నిర్వృత్తం నః ప్రయోజనమ్।

క్రియతామస్య సంస్కారో మమాప్యేష యథా తవ॥

భావం:

శత్రుత్వం అనేది మరణంతోనే ముగిసిపోవాలి. మన మధ్య ఉన్న ప్రయోజనం, వైరం అన్నీ ముగిశాయి. కాబట్టి అతనికి తగిన అంత్యక్రియలు నిర్వహించాలి..రావణుడు ఇప్పుడు నీకు ఎంతో..నాకూ అంతే.. 

..

అర్ధం అయిందా??..శత్రువునైనా సచ్చిన తర్వాత అనాధ శవం లా వదిలేయకూడదు..

పాతేయడమో..తగలేయడమో చేయాలి..

..

అంతేగానీ రావణాసురుడిని హీరో ని చేయమని రాముడు చెప్పలేదు..

వాడు చేసిన ఘోర పాపాలన్నీ పుణ్యాలుగా మార్చేయమని రాముడు చెప్పలేదు..

..

స్వతంత్రానంతరం భారత్ లో వచ్చిన సమస్య ' అహింస..శత్రువుని కూడా క్షమించాలనే ' తప్పుడు సిద్దాంతాలు..ఈ రెండూ హిందువులను షండులుగా మార్చాయి

..

దేశానికి..ధర్మానికి ద్రోహం చేసిన వాడు ఎప్పటికీ సమాజ ద్రోహే..ధర్మానికి శత్రువే..


రహస్యగూఢచారి—116 & రహస్యగూఢచారి—007.

........................................

ప్రాచీన భారతదేశంలో గూఢచారి వ్యవస్థకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఉండేది. రాజ్య పరిపాలన అంతర్గత భద్రత శత్రు రాజ్యాల కదలికలు, సైనిక బలగాల వివరాలు మంత్రుల విశ్వాసం ప్రజల అభిప్రాయాలు తెలుసుకోవడానికి రాజులు ప్రత్యేక గూఢచారి వ్యవస్థను నిర్వహించేవారు.


 నేటి భారతదేశంలోని RAW, IB వంటి నిఘా సంస్థలు నిర్వహించే కొన్ని విధులకు సమానమైన బాధ్యతలను ప్రాచీన కాలంలో గూఢచారులు నిర్వహించేవారు. అయితే ఆధునిక నిఘా సంస్థల మాదిరిగా అప్పట్లో ప్రత్యేక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందుబాటులో లేకపోవడంతో మానవ సంబంధాలు, వేషధారణ, రహస్య సంకేతాలు, సమాచార సేకరణ ప్రధాన సాధనాలుగా ఉండేవి.


సుమారు 2300 సంవత్సరాల క్రితం మౌర్యుల కాలానికి చెందిన కౌటిల్యుడు తన అర్థశాస్త్రంలో గూఢచారి వ్యవస్థ గురించి విస్తృతంగా వివరించాడు. గూఢచారులను గూఢపురుషులు అని పేర్కొన్నాడు. రాజు తన రాజ్యంలో జరుగుతున్న పరిణామాలను మాత్రమే కాకుండా, పొరుగు రాజ్యాల రాజకీయ పరిస్థితులు, సైనిక సన్నాహాలు, ఆర్థిక వనరులు, శత్రువుల బలాబలాలను కూడా నిరంతరం తెలుసుకుంటూ ఉండాలని సూచించాడు.


కౌటిల్యుడు గూఢచారులను ప్రధానంగా సంస్థ, సంచార అనే రెండు విభాగాలుగా పేర్కొన్నాడు. సంస్థ గూఢచారులు ఒకే ప్రాంతంలో స్థిరంగా ఉంటూ అక్కడి ప్రజలు, అధికారులు, వ్యాపారులు, సైనికుల కార్యకలాపాలను గమనించి సమాచారాన్ని సేకరించేవారు. సంచార గూఢచారులు ఒక ప్రాంతం నుంచి మరొక ప్రాంతానికి ప్రయాణిస్తూ వివిధ రాజ్యాలు, పట్టణాలు, గ్రామాల్లో జరిగే పరిణామాలను తెలుసుకునేవారు. వీరి ద్వారా రాజుకు స్థానిక సమాచారం, బయటి రాజ్యాలకు సంబంధించిన సమాచారం అందేది.

అర్థశాస్త్రంలో కౌటిల్యుడు గూఢచారుల కోసం అనేక ప్రత్యేక వేషధారణలను, వారి విధులను వివరించాడు. కాపటికుడు విద్యార్థి లేదా శిష్యుడి వేషంలో ఉండి గురుకులాలు, విద్యా కేంద్రాలు, అధికార వర్గాల్లో సమాచారాన్ని సేకరించేవాడు.


 ఉదాస్థితుడు సన్యాసి లేదా సాధువు వేషంలో ప్రజల మధ్య తిరుగుతూ వారి అభిప్రాయాలు, రాజకీయ అసంతృప్తి, అధికారుల ప్రవర్తన గురించి తెలుసుకునేవాడు. గృహపతికుడు రైతు లేదా గృహస్థుడి వేషంలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉంటూ వ్యవసాయం, పన్నుల వసూళ్లు, ప్రజల ఆర్థిక పరిస్థితి, స్థానిక అధికారుల కార్యకలాపాలను గమనించేవాడు. వైదేహకుడు వ్యాపారి వేషంలో వివిధ ప్రాంతాలకు ప్రయాణిస్తూ వ్యాపార మార్గాలు, వస్తువుల నిల్వలు, ధన సంపద, సైనిక అవసరాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని సేకరించేవాడు. తాపసుడు తపస్వి వేషంలో ఉండి ప్రజల్లో గౌరవాన్ని సంపాదించుకుని రాజ్యంలోని ముఖ్య వ్యక్తుల అభిప్రాయాలు, రహస్య వ్యవహారాలను తెలుసుకునేవాడు. ఇవి కౌటిల్యుడు వివరించిన విస్తృత గూఢచారి వర్గీకరణలోని కొన్ని ముఖ్యమైన రూపాలు మాత్రమే.


కౌటిల్యుడి గూఢచారి వ్యవస్థలో మహిళలకు కూడా ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది. భిక్షుకి వేషంలో తిరిగే మహిళలు ఇళ్లలోకి, అంతఃపురాల్లోకి ప్రవేశించి అక్కడి వ్యక్తుల నుంచి సమాచారాన్ని సేకరించేవారు. పరివ్రాజికలు, గణికలు, సేవకులు వంటి వివిధ సామాజిక వర్గాలకు చెందిన మహిళలను కూడా సమాచార సేకరణకు ఉపయోగించేవారు. రాజభవనాల్లోకి ప్రవేశించే అవకాశం ఉండటం వల్ల మహిళా గూఢచారులు కొన్ని సందర్భాల్లో విలువైన సమాచారాన్ని అందించగలిగేవారు.


అర్థశాస్త్రంలో విషకన్యల ప్రస్తావన కూడా కనిపిస్తుంది. విషాన్ని ఉపయోగించి శత్రువులను హతమార్చే పద్ధతులు ప్రాచీన రాజకీయ గ్రంథాల్లో చర్చించబడ్డాయి. చిన్నప్పటి నుంచి కొద్దికొద్దిగా విషం ఇచ్చి అమ్మాయిలను విషానికి అలవాటు చేసి, వారి ద్వారా శత్రువులను హతమార్చేవారనే కథనాలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. అయితే విషకన్యలు నిజంగా అటువంటి విధంగా తయారుచేయబడి ఉపయోగించబడ్డారనే విషయానికి స్పష్టమైన చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. అందువల్ల ఈ అంశాన్ని చారిత్రకంగా నిర్ధారితమైన పద్ధతిగా కాకుండా ప్రాచీన సాహిత్యంలో కనిపించే వర్ణనగా చూడాలి.


మనుస్మృతిలో కూడా రాజు గూఢచారుల ద్వారా రాజ్య పరిస్థితులను తెలుసుకోవాలని సూచనలు ఉన్నాయి. మంత్రులు, అధికారులు, సైనికాధికారులు, ఇతర ముఖ్య వ్యక్తుల ప్రవర్తనను గమనించాలని, రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా కుట్రలు జరుగుతున్నాయా అనే విషయాన్ని రహస్యంగా తెలుసుకోవాలని పేర్కొనబడింది. రాజు తన అధికారుల మాటలను మాత్రమే నమ్మకుండా, స్వతంత్ర మార్గాల ద్వారా సమాచారాన్ని ధ్రువీకరించుకోవాలనే పరిపాలనా సూత్రం ఇందులో కనిపిస్తుంది.


మహాభారతంలో కూడా గూఢచారుల ప్రస్తావన అనేక సందర్భాల్లో కనిపిస్తుంది. పాండవులు అజ్ఞాతవాసంలో ఉన్నప్పుడు వారి ఆచూకీ తెలుసుకోవడానికి దుర్యోధనుడు గూఢచారులను వివిధ ప్రాంతాలకు పంపించాడు. విరాటరాజు కొలువులో పాండవులు మారువేషాల్లో ఉన్నప్పటికీ వారిని గుర్తించడానికి కౌరవులు ప్రయత్నించారు. 


మహాభారతంలోని శాంతిపర్వంలో రాజధర్మం, పరిపాలన, గూఢచారి వ్యవస్థకు సంబంధించిన విషయాలు విస్తృతంగా చర్చించబడ్డాయి. రాజు తన శత్రువుల బలాబలాలు, మిత్రుల విశ్వాసం, మంత్రుల ప్రవర్తన, ప్రజల అభిప్రాయాలను ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోవాలని సూచించబడింది.


ప్రాచీన భారతీయ రాజ్యాల్లో గూఢచారులు సమాచారాన్ని సేకరించడానికి ప్రత్యక్ష పరిశీలన, వేషధారణ, రహస్య సమావేశాలు, వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాలు వంటి పద్ధతులను ఉపయోగించేవారు. సందేశాలను రహస్యంగా అందించడానికి సంకేత పదాలు, గుర్తులు, ప్రత్యేక వస్తువులు, రహస్య లేఖలు వంటి పద్ధతులు ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. అయితే పావురాల కాళ్లకు లేఖలు కట్టడం, పాటల్లో సందేశాలు దాచడం, పూల మాలల రంగుల ద్వారా సమాచారాన్ని పంపడం వంటి పద్ధతులన్నీ కౌటిల్యుడి వ్యవస్థలో నిర్దిష్టంగా ప్రస్తావించబడ్డాయని చెప్పడానికి తగిన ఆధారాలు లేవు.


గూఢచారులు అందించిన సమాచారాన్ని రాజు వెంటనే నమ్మకుండా, ఒకే విషయాన్ని వేర్వేరు గూఢచారుల ద్వారా తెలుసుకుని ధ్రువీకరించుకోవాలని కౌటిల్యుడు ప్రాధాన్యమిచ్చాడు. అధికారులు అవినీతికి పాల్పడుతున్నారా, ప్రజల నుంచి అధిక పన్నులు వసూలు చేస్తున్నారా, శత్రువులతో రహస్య సంబంధాలు పెట్టుకుంటున్నారా అనే విషయాలను కూడా పరిశీలించేవారు. 


రాజ్యంలోని ఉద్యోగుల నిజాయితీని పరీక్షించడానికి కౌటిల్యుడు ప్రత్యేక పద్ధతులను వివరించాడు. ధనం, కోరిక, భయం, ధర్మం వంటి అంశాల ఆధారంగా వారి ప్రవర్తనను పరీక్షించే విధానాలకు అర్థశాస్త్రంలో ప్రాధాన్యం ఉంది.

కౌటిల్యుడి దృష్టిలో గూఢచారి వ్యవస్థ కేవలం శత్రువుల రహస్యాలను తెలుసుకోవడానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు.


రాజ్యంలోని పరిపాలనను పర్యవేక్షించడం, ప్రజల సమస్యలను తెలుసుకోవడం, అధికారుల అవినీతిని గుర్తించడం, తిరుగుబాట్లను ముందుగానే పసిగట్టడం, మిత్ర రాజ్యాల విశ్వాసాన్ని అంచనా వేయడం, శత్రు రాజ్యాల సైనిక వ్యూహాలను తెలుసుకోవడం వంటి అనేక బాధ్యతలను నిర్వహించేది. అందుకే మౌర్యుల పరిపాలనా వ్యవస్థలో గూఢచారులకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం లభించింది. ప్రాచీన భారతదేశంలోనే రాజ్య భద్రతకు సమాచార సేకరణ ఎంత ముఖ్యమో కౌటిల్యుడి అర్థశాస్త్రం స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది.


[సేకరణ]

.........

ఎవరిని చంపాలి - ఎవరిని చంపకూడదు.

.........................................

 మనుస్మృతిలో యుద్ధధర్మం. ప్రాచీన భారతదేశంలో యుద్ధ నియమాలు

ప్రాచీన భారతీయ ధర్మశాస్త్రాల్లో మనుస్మృతికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఇందులో రాజధర్మం, క్షత్రియ ధర్మం, యుద్ధనీతి, ప్రజల రక్షణ, శత్రువులతో వ్యవహరించే పద్ధతుల గురించి వివరించారు. ముఖ్యంగా మనుస్మృతిలోని ఏడవ అధ్యాయంలో యుద్ధానికి సంబంధించిన అనేక నియమాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి.


నేటి అంతర్జాతీయ యుద్ధ నియమావళిలో కనిపించే కొన్ని సూత్రాలకు దగ్గరగా ఉండే భావాలు ప్రాచీన భారతీయ గ్రంథాల్లో కూడా కనిపిస్తాయి.


(1) యుద్ధం ఎప్పుడు చేయాలి ?

మనుస్మృతిలో రాజు తన రాజ్యాన్ని, ప్రజలను రక్షించడం క్షత్రియ ధర్మంగా పేర్కొనబడింది. రాజు తన బాధ్యతలను విస్మరించకుండా శత్రువుల నుంచి రాజ్యాన్ని కాపాడాలి. యుద్ధం, సంధి, దౌత్యం, సైనిక వ్యూహాల విషయంలో పరిస్థితులకు అనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి.


(2) ఎవరిని చంపకూడదు?

మనుస్మృతి ఏడవ అధ్యాయం 91వ శ్లోకం ప్రకారం, చేతులు జోడించి శరణు కోరిన వ్యక్తిని, ఆయుధాలు విడిచిపెట్టిన వ్యక్తిని, యుద్ధం చేయలేని స్థితిలో ఉన్న వ్యక్తిని చంపకూడదు.


శ్లోకం:

కృతాంజలిం చ యో యుద్ధే న శత్రుం నృపతిర్హనేత్ | న చైవ ప్రాంజలిం యాచేత్ న చ శస్త్రం విసర్జయేత్ ||


(3) లొంగిపోయిన వ్యక్తిని చంపకూడదు.

శత్రువు యుద్ధంలో ఆయుధాలను విడిచిపెట్టి శరణు కోరినప్పుడు అతనిపై దాడి చేయకూడదు. యుద్ధంలో కూడా కొన్ని నైతిక నియమాలను పాటించాలని మనుస్మృతి పేర్కొంటుంది.


నిద్రపోతున్నవారిని, నిరాయుధులను చంపకూడదు.


మనుస్మృతి ఏడవ అధ్యాయం 92వ శ్లోకం ప్రకారం, నిద్రపోతున్న వ్యక్తిని, కవచం లేని వ్యక్తిని, నగ్నంగా ఉన్న వ్యక్తిని, ఆయుధాలు లేని వ్యక్తిని, యుద్ధంలో పాల్గొనకుండా చూస్తున్న వ్యక్తిని చంపకూడదు. మరొకరితో పోరాడుతున్న వ్యక్తిపై కూడా దాడి చేయకూడదు.


శ్లోకం:

న సుప్తం న విసంనాహం న నగ్నం న నిరాయుధమ్ | నాయుధ్యమానం పశ్యంతం న పరేణ సమాగతమ్ ||


(4) గాయపడిన సైనికులను చంపకూడదు.


మనుస్మృతి ఏడవ అధ్యాయం 93వ శ్లోకం ప్రకారం, ఆయుధం కోల్పోయిన వ్యక్తిని, ఆపదలో ఉన్న వ్యక్తిని, తీవ్రంగా గాయపడిన వ్యక్తిని, భయంతో వెనుదిరిగిన వ్యక్తిని చంపకూడదు.


శ్లోకం:

నాయుధవ్యసనప్రాప్తం నార్తం నాతిపరిక్షతమ్ | న భీతం న పరావృత్తం సతాం ధర్మమనుస్మరన్ ||


(5) క్షత్రియ ధర్మం.


యుద్ధభూమిలో ధైర్యంగా పోరాడటం క్షత్రియుని ధర్మంగా మనుస్మృతి పేర్కొంటుంది. రాజు తన ప్రజలను, రాజ్యాన్ని రక్షించడానికి బాధ్యత వహించాలి. యుద్ధంలో ధైర్యం, క్రమశిక్షణ, ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తనకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.


యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తరువాత.

మనుస్మృతి ఏడవ అధ్యాయం 96 నుంచి 98వ శ్లోకాలలో యుద్ధంలో లభించిన సంపద, ధనం, ధాన్యం, పశువులు, రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు తదితరాల గురించి, వాటి పంపిణీ గురించి వివరించింది.


(7) రాజనీతి, యుద్ధ వ్యూహాలు.


మనుస్మృతి ఏడవ అధ్యాయం 160వ శ్లోకం నుంచి రాజు అనుసరించాల్సిన ఆరు రకాల విదేశాంగ విధానాలను వివరించింది.

సంధి అంటే ఒప్పందం చేసుకోవడం. విగ్రహం అంటే శత్రుత్వం లేదా యుద్ధం. యానం అంటే సైనిక దండయాత్రకు సిద్ధపడటం. ఆసనం అంటే వేచి ఉండటం. ద్వైధీభావం అంటే రెండు విధాలైన వ్యూహాలను అనుసరించడం. సంశ్రయం అంటే మరొక రాజు సహాయం లేదా ఆశ్రయం పొందడం.

మనుస్మృతి, 


(8) జెనీవా ఒప్పందాలు.


1864 ఆగస్టు 22న మొదటి జెనీవా ఒప్పందం కుదిరింది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం తరువాత 1949 ఆగస్టు 12న నాలుగు జెనీవా ఒప్పందాలు ఆమోదించబడ్డాయి. యుద్ధంలో గాయపడినవారికి వైద్యం అందించడం, యుద్ధ ఖైదీలను మానవీయంగా చూడటం, పౌరులను రక్షించడం వంటి నియమాలను ఈ ఒప్పందాలు నిర్దేశించాయి.


ప్రాచీన భారతీయ ధర్మశాస్త్రాల్లో కూడా యుద్ధంలో నిరాయుధులను, గాయపడినవారిని, శరణు కోరినవారిని చంపకూడదనే నియమాలు కనిపిస్తాయి.

మనుస్మృతిలోని ఏడవ అధ్యాయం 91, 92, 93వ శ్లోకాలు ఈ విషయంలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి.


(సేకరణ)

...........

స్వర్గ విలాసం  రాజదర్బార్‌గా ఉపయోగించబడేది. ఇక్కడే రాజు సింహాసనం అధిష్ఠించి సభలు నిర్వహించేవాడు.

.........................................


తిరుమల నాయక మహలు

 లేదా రాచభవనం తమిళనాడులోని మదురై నగరంలో ఉన్న దక్షిణ భారతదేశపు అత్యంత వైభవోపేతమైన రాజప్రాసాదాలలో ఒకటి. దీనిని మదురై నాయక వంశంలోని గొప్ప పాలకుడు తిరుమల నాయకుడు తన పాలన ప్రారంభమైన 1623 సంవత్సరానంతరం రాజవైభవానికి చిహ్నంగా నిర్మింపజేశాడు. రాజభవన నిర్మాణ కార్యక్రమం సుమారు 1629 ప్రాంతంలో ప్రారంభమై, 1636లో పూర్తయినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. తిరుమల నాయకుని పాలన 1623 నుండి 1659 వరకు కొనసాగింది. ఈ కాలమే మదురై నాయక రాజ్య చరిత్రలో స్వర్ణయుగంగా పరిగణించబడుతుంది.

ఈ మహల్ నిర్మాణంలో ఒక ఇటాలియన్ వాస్తుశిల్పి సహకరించాడు .దీని నిర్మాణంలో కనిపించే ద్రావిడ, రాజ్‌పుత్ యూరోపియన్ వాస్తు లక్షణాల సమ్మిళితం దీనికి ప్రత్యేక స్థానాన్ని కల్పించింది. భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి శిల్పులు, హస్తకళాకారులు, వాస్తు నిపుణులను మదురైకి రప్పించి నిర్మాణ పనులు చేపట్టినట్లు భావించబడుతుంది.

మహలు మొదట సుమారు ఇరవై ఎకరాలకు పైగా విస్తరించి ఉండేది. నేడు కనిపిస్తున్న నిర్మాణం అసలు ప్రాసాదంలోని ఒక భాగం మాత్రమే. రాజప్రాసాదంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన భాగం స్వర్గ విలాసం. ఇది రాజదర్బార్‌గా ఉపయోగించబడేది. ఇక్కడే రాజు సింహాసనం అధిష్ఠించి అధికారిక సభలు నిర్వహించేవాడు. అష్టభుజాకార గుమ్మటం, భారీ స్తంభాలు, విశాల ప్రాంగణం, అద్భుత సున్నపు అలంకరణలు ఈ భాగానికి ప్రత్యేక వైభవాన్ని అందించాయి.

స్వర్గవిలాసం ప్రాంగణాన్ని చుట్టుముట్టిన సుమారు 20 మీటర్ల ఎత్తైన స్తంభాలు నాయకుల కాలపు ఇంజినీరింగ్ ప్రతిభను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇనుప దూలాల సహాయం లేకుండానే నిర్మించిన గుమ్మటం ఆ కాలపు నిర్మాణ సాంకేతికతకు నిదర్శనం. సహజ గాలి, వెలుతురు సమృద్ధిగా ప్రవేశించే విధంగా నిర్మాణాన్ని రూపకల్పన చేశారు. సంగీత, నృత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించినప్పుడు ధ్వని స్పష్టంగా వ్యాపించే అద్భుత ధ్వన్యనుకూలతను కూడా కల్పించారు.

స్వర్గవిలాసానికి ఆనుకుని ఉన్న రంగ విలాసం లేదా నాట్యశాల రాజసభ నృత్య, సంగీత కార్యక్రమాల కేంద్రంగా ఉండేది. రాజు, రాణులు, అంతఃపుర సభ్యులు ప్రత్యేక గ్యాలరీలలో కూర్చుని కార్యక్రమాలను వీక్షించేవారు. ప్రస్తుతం ఈ భాగంలో పురావస్తు ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేయబడి ఉన్నాయి.

1659లో తిరుమల నాయకుడు మరణించిన తరువాత రాజ్య రాజకీయ పరిస్థితులు మారాయి. ఆయన మనవడు చొక్కనాథ నాయకుడు 1665 ప్రాంతంలో రాజధానిని మదురై నుండి తిరుచిరాపల్లికి మార్చాడు. తిరుచిరాపల్లిలో కొత్త రాజభవనాల నిర్మాణం కోసం మదురై మహల్‌లోని అనేక కళాత్మక నిర్మాణ భాగాలు, చెక్క అలంకరణలు, విలువైన సామగ్రి అక్కడికి తరలించబడినట్లు చారిత్రక వృత్తాంతాలు పేర్కొంటాయి. ఈ చర్య మహల్ క్షీణతకు ప్రధాన కారణంగా భావించబడుతుంది.

17వ శతాబ్దం చివరి భాగం నుండి 18వ శతాబ్దంలో జరిగిన యుద్ధాలు, రాజకీయ అశాంతి, నిర్లక్ష్యం కారణంగా మహల్ క్రమంగా శిథిలావస్థకు చేరింది. బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో కొంతకాలం దీనిని సైనిక అవసరాలకు మందుగుండు నిల్వ కేంద్రంగా ఉపయోగించారు. 

అనంతరం మద్రాస్ గవర్నరుగా ఉన్న లార్డ్ నేపియర్ 1866 నుండి 1872 మధ్యకాలంలో పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు చేపట్టి ప్రధాన భాగాలను సంరక్షించాడు. ఆయన కృషి వల్లే నేడు మహల్ యొక్క ముఖ్య నిర్మాణాలు మనకు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

20వ శతాబ్దంలో ఈ కట్టడం సంరక్షిత స్మారక చిహ్నంగా గుర్తింపుపొందింది. స్వాతంత్ర్యానంతరం భారత పురావస్తు శాఖ మరియు తమిళనాడు ప్రభుత్వం వివిధ దశల్లో పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు చేపట్టాయి. 1995 తరువాత మరింత శాస్త్రీయ సంరక్షణ పనులు నిర్వహించబడ్డాయి.

ప్రస్తుతం తిరుమల నాయక మహల్ మదురై నగరంలోని ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ప్రతి సాయంత్రం నిర్వహించే లైట్ అండ్ సౌండ్ కార్యక్రమం ద్వారా 1623లో ప్రారంభమైన తిరుమల నాయకుని పాలన, 1636లో పూర్తయిన మహల్ నిర్మాణం, 1659లో ఆయన మరణం, 1665లో రాజధాని మార్పు, 1866 నుండి 1872 మధ్య జరిగిన పునరుద్ధరణ వంటి ముఖ్య చారిత్రక ఘట్టాలు సందర్శకులకు పరిచయం చేయబడుతున్నాయి. ద్రావిడ, ఇండో-సారాసెనిక్ 


యూరోపియన్ వాస్తు సంప్రదాయాల సమ్మేళనంగా నిలిచిన ఈ కట్టడం దక్షిణ భారత రాజవాస్తుశిల్ప చరిత్రలో ఒక అపూర్వ కళాఖండంగా నేటికీ గొప్ప గౌరవాన్ని పొందుతోంది.


(సేకరణ)

..............


ప్రతి భారతీయుడు ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 2వ తేదీన ఈ రెండు మహనీయ ఘట్టాలను తప్పక స్మరించుకోవాలి. ఒకటి, అహింసా మార్గాన్ని కచ్చితంగా అనుసరించి, సంపూర్ణ స్వావలంబన, మత సామరస్యం, సామాజిక సమానత్వం కోసం నిలబడి మనకు 'స్వాతంత్య్రం' సాధించిపెట్టిన మహాత్మా గాంధీగారి అవతరణ. మరొకటి, మహాత్మా గాంధీగారి చే గాఢంగా ప్రభావితులైన లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (దేశ రెండవ ప్రధానమంత్రి) గారి ఆదర్శ జన్మ కారణం. ఆయన సంపూర్ణ నిజాయితీ, నిర్మల నిరాడంబరత, అచంచలమైన జాతీయ స్వయం సమృద్ధికి  శాశ్వత ప్రతీకగా నిలిచారు. తీవ్రమైన పరిస్థితుల సంక్షోభాల నుండి ఒక దేశాన్ని నిశ్చల సంకల్పం, నైతిక ధైర్యం మాత్రమే నడిపించగలవని ఆయన నాయకత్వం నిరూపించింది. స్వాతంత్ర్య భారతదేశ భవిష్యత్తును నిలబెట్టడానికి ఆయన సమర్థించిన కొన్ని ప్రమాణ సిద్ధాంతాలు-ప్రశంసనీయమూ, అనుసరణీయమూనూ.     జై జవాన్, జై కిసాన్, జై భారత్. – రాజశేఖరు సామల.

Tuesday, 22 September 2026

 అందుకే క్షయవ్యాధి అనే పేరు వచ్చింది.

.........................................

పూర్వం మన దేశంలో ప్రజలు రోగాలకు నేటి వైద్య పరిభాషలో ఉపయోగించే ఆంగ్ల పేర్లను వాడేవారు కాదు. రోగం వల్ల శరీరంలో కనిపించే మార్పులు, రోగి అనుభవించే బాధలు, వ్యాధి వ్యాపించే తీరు ఆధారంగా వాటికి పేర్లు పెట్టేవారు. ఈ పేర్లలో తెలుగు పదాలతో పాటు సంస్కృతం నుంచి వచ్చిన పదాలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని పేర్లు ప్రజల వాడుకలో స్థిరపడగా మరికొన్ని ఆయుర్వేద వైద్య గ్రంథాలలో చోటు చేసుకున్నాయి.


కాన్సర్ వంటి వ్యాధులకు పూర్వం రాచపుండు అనే పేరు వాడుకలో ఉండేది. ముఖ్యంగా మానకుండా పెరుగుతూ శరీరాన్ని క్షీణింపజేసే పుండ్లను రాచపుండుగా పిలిచేవారు.


కలరా వ్యాధిని అన్ని ప్రాంతాల్లో దూము అని పిలిచేవారు. తీవ్రమైన వాంతులు, విరేచనాలతో శరీరంలోని నీరు తగ్గిపోయి రోగి త్వరగా నీరసించిపోయే పరిస్థితిని ఈ పేరుతో గుర్తించేవారు. వాంతిభేది అనే పేరు కూడా వాడుకలో ఉండేది. 


ప్లేగువ్యాధి ఊర్లలో వేగంగా వ్యాపించి అనేక మంది ప్రాణాలను బలిగొనడంతో దానిని మహమ్మారి అని పిలిచేవారు. 


మశూచి వ్యాధిని అమ్మవారు అని పిలిచేవారు. శరీరంపై పొక్కులు ఏర్పడటాన్ని అమ్మవారు సోకినట్లు భావించేవారు. ఆటలమ్మ అనే పేరు కూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో వాడుకలో ఉండేది.


TB వ్యాధిని క్షయ రోగం అని పిలిచేవారు. ఈ వ్యాధితో బాధపడేవారిలో శరీరం క్రమంగా క్షీణించి బరువు తగ్గడం కనిపించేది. అందుకే క్షయం అనే పేరు వచ్చింది. ఉబ్బసం అనే పదం ప్రధానంగా శ్వాస 

తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది కలిగించే వ్యాధులకు వాడేవారు. మధుమేహం అనే పేరు సంస్కృత మూలం కలిగినది. మధు అంటే తేనె. మూత్రంలో చక్కెర ఉండటాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఈ పేరు ఏర్పడింది. ప్రస్తుతం దీనిని చక్కెర వ్యాధి అని కూడా పిలుస్తున్నారు.


టైఫాయిడ్ వంటి తీవ్రమైన జ్వరాలను కొన్ని పాత వైద్య వాడుకల్లో సన్నిపాత జ్వరంతో పోల్చేవారు. మలేరియాను విషజ్వరం లేదా చలిజ్వరం అని పిలిచేవారు. ఈ వ్యాధిలో నిర్ణీత వ్యవధుల్లో చలి రావడం తరువాత జ్వరం పెరగడం కనిపిస్తుంది.


కుష్ఠువ్యాధిని కుష్ఠ రోగం అని పిలిచేవారు. ఈ వ్యాధిచర్మాన్ని ప్రభావితం చేయడంతో పాటు నరాలకు కూడా నష్టం కలిగిస్తుంది. పక్షవాతంలో శరీరంలోని ఒక వైపు లేదా కొన్ని అవయవాలు కదలికలను కోల్పోవడంతో ఆ పేరుతోనే వ్యవహరించేవారు.


మూర్ఛ వ్యాధిని అపస్మారం అని పిలిచేవారు. ఇందులో కొందరికి అకస్మాత్తుగా స్పృహ కోల్పోవడం, శరీరం గట్టిపడటం, చేతులు కాళ్లు అదుపు తప్పి కదలడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఆస్తమాను శ్వాస రోగం అని పిలిచేవారు. శ్వాసనాళాలు సంకోచించడం వల్ల ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది ఏర్పడుతుంది. జాండీస్ వ్యాధిని పచ్చకామెర్లు అని కూడా పిలిచేవారు. ఈ వ్యాధిలో కళ్లలోని తెల్లని భాగం, చర్మం పసుపు రంగులోకి మారతాయి.


విరేచనాలను అతిసారం అని పిలిచేవారు. తరచుగా నీళ్ల విరేచనాలు కావడాన్ని ఈ పేరుతో గుర్తించేవారు. మలంలో రక్తం కనిపించే పరిస్థితిని రక్తభేది అని వ్యవహరించేవారు. కీళ్ల నొప్పులు, శరీర నొప్పులు కలిగించే కొన్ని వ్యాధులను వాత రోగాలుగా పిలిచేవారు. తట్టును పొంగు అని పిలిచేవారు. శరీరంపై చిన్న చిన్న పొక్కులు, దద్దుర్లు ఏర్పడటంతో ఈ పేరు వచ్చింది.


పూర్వకాలంలో వైద్య పరిజ్ఞానం ప్రధానంగా శరీర లక్షణాల పరిశీలనపై ఆధారపడి ఉండేది. అందువల్ల ఒకే వ్యాధికి ప్రాంతాన్ని బట్టి వేర్వేరు పేర్లు ఉండేవి. కొన్ని పేర్లు నిర్దిష్ట వ్యాధులను సూచించగా మరికొన్ని పేర్లు ఒకే విధమైన లక్షణాలు కనిపించే అనేక వ్యాధులకు వర్తించేవి. ఆయుర్వేద గ్రంథాలలో జ్వరం, అతిసారం, కుష్ఠం, ప్రమేహం, అపస్మారం వంటి వ్యాధులకు సంబంధించిన వివరణలు కనిపిస్తాయి. కాలక్రమంలో ఆధునిక వైద్యశాస్త్రం అభివృద్ధి చెందడంతో వ్యాధులకు నిర్దిష్టమైన పేర్లు, కారణాలు, నిర్ధారణ పద్ధతులు ఏర్పడ్డాయి. అయినప్పటికీ పూర్వం ప్రజల నిత్యజీవితంలో ఉపయోగించిన ఈ వ్యాధి పేర్లు మన భాషా చరిత్రలోనూ వైద్య చరిత్రలోనూ ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచిపోయాయి.


ఆయుర్‌వేదంలో పేర్కొన్న రోగాల పేర్లు.


ఆయుర్వేదంలో రోగాలను శరీరంలో ఏ దోషం పెరిగింది అనే దానిని బట్టి పేర్లు పెట్టారు. వాతం పిత్తం కఫం అనే మూడు దోషాలు చెడితే రోగం వస్తుందని ఆయుర్వేదం చెబుతుంది. జ్వరం అంటే జ్వర రోగం. కాస అంటే దగ్గు. శ్వాస అంటే ఆయాసం వచ్చే రోగం. ప్రతిశ్యాయం అంటే జలుబు. అతిసారం అంటే విరేచనాలు. రక్తాతిసారం అంటే రక్త విరేచనాలు. గ్రహణి అంటే జీర్ణం కాకపోవడం. అజీర్ణం అంటే తిన్నది అరగకపోవడం.


 అమ్లపిత్తం అంటే గ్యాస్ ఎసిడిటీ. ఉదరం అంటే కడుపు ఉబ్బరం. పాండు అంటే రక్తహీనత. కామిలా అంటే కామెర్లు. శోథ అంటే వాపు. కుష్ఠం అంటే చర్మ రోగం. కండూ అంటే దురద. విసర్పం అంటే పుండ్లు పాకడం. వ్రణం అంటే పుండు. నాడీ వ్రణం అంటే మానని పుండు. గుల్మం అంటే కడుపులో గడ్డ. అర్బుదం అంటే కణితి. రాచపుండు అంటే మానని పెద్ద పుండు. గ్రంథి అంటే చిన్న గడ్డ.


వాత రోగాలు అంటే కీళ్ళ నొప్పులు. పక్షవాతం అంటే ఒక పక్క చచ్చుబడటం. అర్దితం అంటే ముఖం వంకర పోవడం. గృధ్రసి అంటే సయాటికా నొప్పి. కటి శూలం అంటే నడుము నొప్పి. సంధివాతం అంటే కీళ్ళ వాపు. ఆమవాతం అంటే రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్. శిరఃశూలం అంటే తలనొప్పి. అర్ధావభేదకం అంటే పార్శ్వపు తలనొప్పి. భ్రమం అంటే తల తిరగడం. మూర్ఛ అంటే స్పృహ తప్పడం. అపస్మారం అంటే మూర్ఛ రోగం.


 ఉన్మాదం అంటే మానసిక రోగం. నిద్రానాశం అంటే నిద్ర పట్టకపోవడం. మధుమేహం అంటే చక్కెర వ్యాధి. ప్రమేహం అంటే మూత్ర రోగాలు. అశ్మరి అంటే మూత్రపిండాలలో రాళ్ళు. మూత్రకృచ్ఛ్రం అంటే మూత్రం పోసేటప్పుడు మంట. రక్తపిత్తం అంటే ముక్కు నోరు నుంచి రక్తం రావడం. క్షయం అంటే శరీరం క్షీణించే రోగం. రాజయక్ష్మ అంటే టి బి. హిక్కా అంటే ఎక్కిళ్ళు. ఛర్ది అంటే వాంతులు. తృష్ణ అంటే దాహం తీరకపోవడం. అర్శస్ అంటే మొలలు. భగందరం అంటే ఫిస్టులా. 


ఉదావర్తం అంటే మలబద్ధకం. ఆనాహం అంటే కడుపులో గ్యాస్ ఆగిపోవడం. హృద్రోగం అంటే గుండె రోగం. కర్ణశూలం అంటే చెవి నొప్పి. నేత్ర రోగాలు అంటే కంటి రోగాలు. తిమిరం అంటే కంటి చూపు మందగించడం. లింగనాశం అంటే కంటి శుక్లం. ముఖ రోగాలు అంటే నోటి రోగాలు. దంత శూలం అంటే పంటి నొప్పి. స్త్రీ రోగాలు అంటే స్త్రీలకు వచ్చే రోగాలు. ప్రదరం అంటే అధిక రక్తస్రావం. వంధ్యత్వం అంటే పిల్లలు పుట్టకపోవడం. ఇలా ఆయుర్వేద గ్రంథాలలో వేలాది రోగాల పేర్లు ఉన్నాయి. ప్రతి రోగానికి దాని లక్షణాన్ని బట్టి పేరు పెట్టారు.


(సేకరణ)

..............


హిందూదేవాలయానికి ముస్లీం పేరు లడ్ ఖాన్ .

......................................

కర్ణాటకలోని బాగల్‌కోట్ జిల్లాలో, ఐహోల్‌లో ఉన్న లడ్ ఖాన్ దేవాలయం ప్రారంభ చాళుక్యుల కాలానికి చెందిన అత్యంత ప్రాచీన దేవాలయాలలో ఒకటి. భారతీయ దేవాలయ వాస్తుశిల్ప పరిణామ క్రమంలో ఇది విశిష్ట స్థానాన్ని పొందింది. క్రీ.శ. ఐదవ శతాబ్దం చివరి భాగం లేదా ఆరవ శతాబ్దం ప్రారంభ కాలంలో నిర్మితమైన ఈ కట్టడం, నిర్మాణ ప్రయోగాల దశలోని చాళుక్య శిల్పకళకు ముఖ్యమైన నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.

ఈ దేవాలయానికి లడ్ ఖాన్ అనే పేరు రావడం వెనుక చారిత్రక కారణం ఉంది. చాళుక్యుల అనంతర కాలంలో లడ్ ఖాన్ అనే వ్యక్తి ఈ కట్టడాన్ని నివాసంగా ఉపయోగించుకున్నాడు. స్థానిక ప్రజలు ఆయన పేరుతో ఈ నిర్మాణాన్ని లడ్ ఖాన్ దేవాలయంగా పిలవడం ప్రారంభించారు. కాలక్రమేణా అదే పేరు స్థిరపడింది. లడ్ ఖాన్ ఈ దేవాలయ నిర్మాత కాదు.

దేవాలయ నిర్మాణం చతురస్రాకార ప్రణాళికను అనుసరిస్తుంది. మధ్యలో విశాలమైన స్తంభ మండపం ఉంది. మండపాన్ని చుట్టుముట్టే విధంగా స్తంభాల వరుసలు ఏర్పాటు చేశారు. ఈ స్తంభాలు పైకప్పు భారాన్ని మోస్తూ అంతర్గత ప్రదేశానికి గంభీరతను అందిస్తాయి. మండపం వెనుక భాగంలో గర్భగృహం నిర్మించబడింది. ప్రాచీన సభామండపాలను పోలిన ఈ రూపకల్పన, దేవాలయ నిర్మాణ పరిణామంలో మధ్యంతర దశను ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఈ కట్టడానికి ముఖ్య ఆకర్షణ దాని చదునైన పైకప్పు. తరువాతి కాలపు దేవాలయాలలో కనిపించే ఎత్తైన విమానం ఇక్కడ కనిపించదు. భారీ రాతి పలకలతో పైకప్పును నిర్మించారు. గోడలలో రాతి జాలి కిటికీలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. వాటి ద్వారా సహజ కాంతి, గాలి ఆలయ అంతర్భాగంలోకి ప్రవేశిస్తాయి. బాహ్య గోడలపై సరళమైన అలంకరణలు కనిపించినప్పటికీ, వాటిలో ప్రారంభ దశ శిల్పకళా లక్షణాలు స్పష్టంగా గోచరిస్తాయి.

మండపంలోని స్తంభాలు చతురస్రాకార పాదభాగంతో ప్రారంభమై పైభాగంలో విభిన్న రూపాలను సంతరించుకున్నాయి. వాటిపై దేవతామూర్తులు, మానవ ఆకృతులు, పుష్పలత నమూనాలు, అలంకార చెక్కుడులు కనిపిస్తాయి. ద్వారబంధాలపై కూడా శిల్పకారుల నైపుణ్యం ప్రతిఫలిస్తుంది. గోడలు, స్తంభాలు, పైకప్పు మొత్తం రాతితో నిర్మించబడ్డాయి. రాతి ఖండాలను ఒకదానిపై మరొకటి అమర్చే ప్రాచీన నిర్మాణ పద్ధతిని వినియోగించారు.

మొదట ఈ ఆలయం సూర్యారాధనకు లేదా విష్ణు ఆరాధనకు సంబంధించినదై ఉండవచ్చని కొందరు పండితులు భావిస్తారు. అనంతర కాలంలో శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. శివలింగానికి ఎదురుగా నంది విగ్రహం ఉంది. ప్రస్తుతం ఇది శైవ సంప్రదాయంతో అనుబంధించబడిన దేవాలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఐహోల్‌ను భారతీయ దేవాలయ వాస్తుశిల్ప ప్రయోగశాలగా పరిగణిస్తారు. ఇక్కడ నిర్మితమైన లడ్ ఖాన్ దేవాలయం, దుర్గా దేవాలయం, హుచ్చిమల్లి గుడి వంటి కట్టడాలు ప్రారంభ చాళుక్యుల వాస్తు వికాసాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. చదునైన పైకప్పు, స్తంభ మండపం, గర్భగృహ నిర్మాణం, జాలి కిటికీలు, శిల్ప అలంకరణలు వంటి లక్షణాల కారణంగా లడ్ ఖాన్ దేవాలయం భారతీయ దేవాలయ వాస్తుశిల్ప చరిత్రలో అత్యంత ప్రాధాన్యమున్న స్మారక కట్టడంగా గుర్తించబడింది.


[సేకరణ]

........

మహాతోరణాలు  శిల్పకారుల సృజనాత్మకత నిదర్శనం.

........................................

వరంగల్లు తెలంగాణరాష్ట్ర చరిత్రలో అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం కలిగిన తెలుగువారి ప్రాచీన నగరం. ఇది కాకతీయ సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా వెలుగొందింది. తెలుగుదేశ చరిత్రలో రాజకీయ సాంస్కృతిక, కళాత్మక ఆర్థిక రంగాలకు కేంద్రబిందువుగా ఎదిగిన ఈ నగరం నేటికీ కాకతీయుల వైభవానికి సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది.


నగరంలోని వరంగల్లు కోట కాకతీయ వాస్తుశిల్ప ప్రతిభకు అద్భుత నిదర్శనం. ఈ కోటలోని కాకతీయ కళాతోరణాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందాయి. తెలంగాణరాష్ట్ర అధికారిక చిహ్నంలో కూడా ఈ తోరణాల ఆకృతిని స్వీకరించారు.

కాకతీయ కళాతోరణాలు వరంగల్లు కోటకు అత్యంత విశిష్టమైన గుర్తింపును తీసుకువచ్చాయి. నాలుగు దిక్కులలో ప్రతిష్ఠించిన ఈ మహాతోరణాలు కాకతీయ శిల్పకారుల అసాధారణ సృజనాత్మకతను ప్రతిబింబిస్తాయి. భారీ ఏకశిలా రాతి స్తంభాలపై నిలిచిన ఈ తోరణాలు పైభాగంలో అడ్డదూలాలతో అనుసంధానించబడి విశిష్టమైన రూపాన్ని సంతరించుకున్నాయి. తోరణాలపై పద్మాలు, లతావల్లులు, పుష్పాలంకారాలు, కీర్తిముఖాలు, మకరముఖాలు, గజరూపాల శిల్పాంశాలు సున్నితంగా చెక్కబడ్డాయి. ఈ అలంకరణలలో భారతీయ కళాసంప్రదాయానికి చెందిన ప్రతీకలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.


శిల్పాలలో కనిపించే సమతుల్యత శిలాసౌష్టవం అలంకార వైభవం కాకతీయ కళాశైల ప్రత్యేకతను తెలియజేస్తాయి. 

భారతీయ వాస్తు సంప్రదాయంలో తోరణం విజయానికి మంగళానికి దైవిక రక్షణకు ప్రతీకగా పరిగణించబడుతుంది. 


వరంగల్లు తోరణాలు కూడా కాకతీయ సామ్రాజ్య వైభవానికి రాజాధికారానికి, సాంస్కృతిక సమృద్ధికి చిహ్నాలుగా నిలిచాయి. శతాబ్దాలుగా యుద్ధాలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ ఇవి చెక్కుచెదరకుండా నిలిచి ఉండటం కాకతీయ నిర్మాణ సాంకేతికత గొప్పతనాన్ని చాటుతోంది. నేడు ఈ తోరణాలు తెలంగాణ చారిత్రక వారసత్వానికి అత్యంత గుర్తించదగిన కళా చిహ్నాలుగా భావించబడుతున్నాయి. 


కాకతీయ రాజవంశానికి చెందిన గణపతిదేవుడు వరంగల్లును శక్తివంతమైన రాజధానిగా అభివృద్ధి చేశాడు. రాణిరుద్రమదేవి పాలనలో నగరం మరింత సుస్థిరమైంది. ప్రతాపరుద్రుడి కాలంలో సామ్రాజ్యం విస్తారంగా అభివృద్ధి చెంది వరంగల్లు రాజకీయ ప్రాభవ శిఖరాలను చేరుకుంది. అనంతరం ఢిల్లీ సుల్తానుల దండయాత్రలు ఈ నగరాన్ని ధ్వంసం చేసినప్పటికీ, కాకతీయుల కళా వైభవాన్ని ప్రతిబింబించే అనేక నిర్మాణాలు కాలగర్భాన్ని తట్టుకొని నేటికీ నిలిచి ఉన్నాయి.


వరంగల్లు కోట విశిష్ట రక్షణ వ్యవస్థతో నిర్మించబడింది. కోటకు బహుళ ప్రాకారాలు, బలమైన ద్వారాలు, విస్తారమైన కందకాలు ఉండేవి. శత్రుదాడులను సమర్థంగా ఎదుర్కొనే విధంగా ఈ రక్షణవ్యవస్థ రూపుదిద్దుకుంది. కోట అంతర్భాగంలో రాజప్రాసాదాలు దేవాలయాలు సభామందిరాలు పరిపాలనా భవనాలు ఉండేవని పురావస్తు ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం భారత పురావస్తు సంరక్షణ శాఖలో ఉంది. వరంగల్లు కోట యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదాకోసం ప్రతిపాదిత జాబితాలో చోటు సంపాదించింది. 

నగరంలోని ప్రసిద్ధ దేవాలయాలలో వేయిస్తంభాల గుడి ప్రత్యేక స్థానం కలిగి ఉంది. హనుమకొండలో ఉన్న ఈ ఆలయం కాకతీయ శిల్పకళకు అద్భుత నిదర్శనం. నక్షత్రాకార నిర్మాణ విధానం సున్నితమైన శిల్ప అలంకరణలు పాలరాతి నంది విగ్రహం సందర్శకులను ఆకట్టుకుంటాయి. భద్రకాళి దేవాలయం కూడా ఈ ప్రాంత చారిత్రక ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. భద్రకాళి చెరువు నగర సౌందర్యాన్ని మరింత పెంచుతోంది.


వరంగల్లు ప్రాంతం జలవనరుల నిర్వహణలో ఆరోజులలో విశేష ఖ్యాతిని సంపాదించింది. కాకతీయ రాజులు చెరువుల నిర్మాణానికి అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. పాకాల చెరువు, రామప్ప చెరువు, భద్రకాళి చెరువు వంటి జలాశయాలు వ్యవసాయాభివృద్ధికి, తాగునీటి సరఫరాకు కీలకంగా నిలిచాయి. సహజ వర్షజలాలను సేకరించి వినియోగించే కాకతీయుల విధానం దూరదృష్టికి నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.

కాకతీయుల పాలనలో తెలుగు భాష, సాహిత్యం, సంగీతం, నృత్యం, శిల్పకళ విశేష అభివృద్ధి పొందాయి.


పాలకురికి సోమనాథుడు వంటి కవులు ఈ కాలంలో తెలుగు సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశారు. రాజులు పండితులను కళాకారులను శిల్పులను ప్రోత్సహించడం వల్ల వరంగల్లు సాంస్కృతిక కేంద్రంగా వికసించింది. ఆలయ గోడలపై చెక్కబడిన శిల్పాలు తెలుగు కాకతీయుల కళాభిరుచిని స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తాయి.

వరంగల్లు నగరం పరిసర ప్రాంతాలలో అనేక పురాతన దేవాలయాలు, శాసనాలు శిల్ప సంపదలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇవి కాకతీయుల రాజకీయ వైభవాన్ని మాత్రమే కాక వారి సామాజిక ఆర్థిక, మతపరమైన జీవన విధానాన్ని కూడా తెలియజేస్తాయి. ప్రతి సంవత్సరం దేశ విదేశాల నుంచి వేలాది మంది పర్యాటకులు వరంగల్లును సందర్శించి కాకతీయుల సృజనాత్మక ప్రతిభను ఆస్వాదిస్తున్నారు. చరిత్ర, సంస్కృతి, వాస్తుశిల్పం, జలవనరుల నిర్వహణ, సాహిత్య వారసత్వం వంటి అనేక రంగాలలో చిరస్మరణీయ ముద్ర వేసిన వరంగల్లు తెలుగువారి గౌరవానికి ప్రతీకగా యుగయుగాల పాటు నిలిచి ఉంటుంది.


[సేకరణ]

............

వస్త్రం అనే ఆలోచనే  తెలియదు.  జంతువుల లాగానే నగ్నంగా జీవించేవాడు.

..........................

.............

తొలితరం మానవుడు వస్త్రాలు ధరించేవాడు కాదు. వస్త్రం అనే ఆలోచనే అతనికి తెలియదు. ఇతర జంతువుల మాదిరిగానే నగ్నంగా జీవించేవాడు. అతని శరీరంపై దట్టమైన వెంట్రుకలు ఉండేవి. అవే చలి నుంచి, ఎండ నుంచి, చిన్న గాయాల నుంచి కొంత రక్షణ ఇచ్చేవి. వేటాడటం, పండ్లు సేకరించడం, గుహల్లో ఆశ్రయం పొందడం అతని నిత్యజీవితం. ఆ కాలంలో సిగ్గు, మర్యాద, సామాజిక ఆచారం వంటి భావనలు ఇంకా రూపుదిద్దుకోలేదు. అందువల్ల వస్త్రాల అవసరం కూడా కలగలేదు.


కాలక్రమంలో మానవుడు ఆఫ్రికా నుంచి ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లాడు. చల్లని ప్రాంతాల్లో జీవించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. అప్పటికే శరీరంపై వెంట్రుకలు క్రమంగా తగ్గిపోయాయి. చలి నుంచి రక్షణ పొందేందుకు శరీరాన్ని కప్పుకోవాల్సిన అవసరం వచ్చింది. ఇదే వస్త్రధారణకు తొలి కారణమైంది. మొదట చెట్ల ఆకులు, గడ్డి, చెట్టు బెరడు వంటి సహజ వస్తువులను ఉపయోగించాడు. తరువాత వేటాడిన జంతువుల చర్మాలను ఎండబెట్టి శరీరానికి చుట్టుకున్నాడు. చర్మాలను కట్టడానికి తీగలు, నరాలు, పేగులతో తయారైన దారాలను వాడాడు. ఆ తరువాత రాతితో తయారుచేసిన సూదుల సహాయంతో చర్మాలను కుట్టడం నేర్చుకున్నాడు. ఫలితంగా శరీర ఆకారానికి సరిపోయే దుస్తులు తయారయ్యాయి.


శాస్త్రవేత్తల పరిశోధనల ప్రకారం మానవుడు సుమారు లక్షా డెబ్బై వేల సంవత్సరాల క్రితమే వస్త్రాలను ఉపయోగించడం ప్రారంభించినట్లు భావిస్తున్నారు. మానవ శరీరంపై జీవించే పేను, బట్టలలో జీవించే పేను మధ్య జరిగిన జన్యు మార్పులను పరిశీలించి ఈ అంచనాకు వచ్చారు. బట్టల పేను ఉనికి, వస్త్ర వినియోగానికి ముఖ్యమైన ఆధారంగా పరిగణించబడుతోంది. పురాతత్వ తవ్వకాలలో లభించిన వేల సంవత్సరాల నాటి సూదులు, నారతో తయారైన దారాలు కూడా ఈ విషయాన్ని బలపరుస్తున్నాయి. చలి ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో టోపీలు, చేతి తొడుగులు, పాదరక్షలు కూడా తయారుచేసుకున్నారు. గుహా చిత్రాలలో కనిపించే కొన్ని మానవ ఆకృతులు కూడా ప్రాచీన వస్త్ర వినియోగాన్ని సూచిస్తున్నాయి.


వ్యవసాయం అభివృద్ధి చెందిన తరువాత వస్త్ర చరిత్రలో కొత్త దశ ప్రారంభమైంది. పత్తి, అవిసె, జనపనార, ఉన్ని వంటి పదార్థాల నుంచి నూలు తయారుచేయడం నేర్చుకున్నారు. మగ్గాలపై బట్టలు నేయడం మొదలైంది. ఈజిప్టులో నార వస్త్రాలు విస్తృతంగా వినియోగంలోకి వచ్చాయి. భారతదేశంలో పత్తి వస్త్రాల తయారీ గొప్ప స్థాయికి చేరుకుంది. సింధు లోయ నాగరికత కాలంలోనే పత్తి సాగు, పత్తి వస్త్రాల వినియోగం అభివృద్ధి చెందినట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. చైనాలో పట్టు ఉత్పత్తి అభివృద్ధి చెందింది. పట్టు వస్త్రాలు చాలా విలువైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి. ఒకప్పుడు పట్టు తయారీ రహస్యం చైనాకు మాత్రమే తెలిసి ఉండేది. తరువాత అది ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది. దీంతో వస్త్రం కేవలం రక్షణ సాధనం మాత్రమే కాకుండా సౌందర్యం, సామాజిక స్థానం, సంపదకు సూచికగా మారింది.


పురాతన కాలంలో రంగుల వస్త్రాలకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉండేది. ప్రకృతిలో లభించే పూలు, ఆకులు, వేర్లు, ఖనిజ పదార్థాల నుంచి రంగులు తయారుచేసేవారు. ఊదా రంగు, కాషాయ రంగు, ఎరుపు రంగు వంటి కొన్ని రంగులు ఖరీదైనవిగా పరిగణించబడేవి. చాలా రాజ్యాల్లో ప్రత్యేక రంగుల వస్త్రాలు ధరించే హక్కు పాలక వర్గాలకు మాత్రమే ఉండేది. మతపరమైన కార్యక్రమాలు, రాజ్యాభిషేకాలు, యుద్ధాలు, పండుగలు వంటి సందర్భాలకు ప్రత్యేక దుస్తులు రూపొందించబడ్డాయి.


సమాజాలు అభివృద్ధి చెందేకొద్దీ వస్త్రధారణకు సాంస్కృతిక, మతపర, సామాజిక ప్రాధాన్యం పెరిగింది. ప్రతి ప్రాంతం తన వాతావరణం, సంప్రదాయాలు, జీవన విధానానికి అనుగుణంగా ప్రత్యేక వస్త్రాలను అభివృద్ధి చేసుకుంది. భారతదేశంలో ధోవతి, చీర, కుర్తా వంటి వస్త్రాలు ప్రాచుర్యం పొందాయి. అరబ్ దేశాల్లో పొడవైన అంగీలు వాడుకలోకి వచ్చాయి. యూరప్ దేశాల్లో ప్యాంటు, కోటు వంటి దుస్తులు విస్తరించాయి. చలి ప్రాంతాల్లో ఉన్ని వస్త్రాలు, వేడి ప్రాంతాల్లో పలుచని పత్తి వస్త్రాలు ప్రధానంగా ఉపయోగించబడ్డాయి. వస్త్రధారణ ఒక వ్యక్తి సామాజిక గుర్తింపులో భాగమైంది. అనేక ప్రాంతాల్లో వస్త్రాలను బట్టి వ్యక్తి వృత్తి, స్థానం, సంప్రదాయం, జీవన విధానం తెలుసుకునే అవకాశం ఉండేది.


పారిశ్రామిక విప్లవం తరువాత వస్త్ర తయారీలో విపరీతమైన మార్పులు సంభవించాయి. యంత్రాల ద్వారా పెద్ద ఎత్తున బట్టలు ఉత్పత్తి చేయడం సాధ్యమైంది. మగ్గం నుంచి కర్మాగార వ్యవస్థకు మార్పు జరిగింది. భారీ ఉత్పత్తి కారణంగా వస్త్రాలు సాధారణ ప్రజలకు కూడా సులభంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. తరువాత రసాయన పరిశ్రమ అభివృద్ధితో సింథటిక్ నారలు, కొత్త రకాల వస్త్రాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నైలాన్, పాలియెస్టర్, రేయాన్ వంటి కృత్రిమ నారలు విస్తృతంగా వినియోగించబడ్డాయి. జీన్స్, టీ షర్ట్లు వంటి ఆధునిక దుస్తులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.


ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో వస్త్ర పరిశ్రమ ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక రంగంగా మారింది. ఫ్యాషన్ పరిశ్రమ కోట్లాది మందికి ఉపాధి కల్పించింది. అంతరిక్ష పరిశోధనలు, వైద్య శాస్త్రం, రక్షణ రంగం అభివృద్ధితో ప్రత్యేక అవసరాలకు అనుగుణంగా విభిన్న దుస్తులు రూపొందించబడ్డాయి. అగ్నిమాపక సిబ్బంది కోసం అగ్నినిరోధక దుస్తులు, వైద్యుల కోసం పరిశుభ్రమైన రక్షణ దుస్తులు, సైనికుల కోసం ప్రత్యేక యుద్ధ దుస్తులు, వ్యోమగాముల కోసం ఒత్తిడిని తట్టుకునే అంతరిక్ష దుస్తులు అభివృద్ధి చెందాయి.


ప్రస్తుతం వస్త్ర సాంకేతికత మరింత ముందుకు సాగుతోంది. శరీర ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించే వస్త్రాలు, గుండె స్పందనను గుర్తించే స్మార్ట్ వస్త్రాలు, సూర్య కిరణాల నుంచి రక్షించే ప్రత్యేక బట్టలు రూపొందుతున్నాయి. పునర్వినియోగ నారలు, పర్యావరణానికి హాని తక్కువగా కలిగించే వస్త్రాల తయారీపై కూడా ప్రపంచవ్యాప్తంగా దృష్టి పెరుగుతోంది.


చలి నుంచి రక్షణ కోసం ప్రారంభమైన వస్త్రధారణ నేడు నాగరికతకు ప్రతీకగా నిలిచింది. అది మనిషి అవసరాలను మాత్రమే కాకుండా అతని సంస్కృతి, వ్యక్తిత్వం, అభిరుచి, సాంకేతిక పురోగతి, సామాజిక స్థితిని కూడా ప్రతిబింబిస్తోంది. ఆకులు, గడ్డి, జంతు చర్మాలతో ప్రారంభమైన ఈ ప్రయాణం ఆధునిక స్మార్ట్ వస్త్రాల వరకు చేరుకొని మానవ వికాస గాథలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన అధ్యాయాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.


[సేకరణ]

.........


గీత మాలికా భవము.. 90/7(123)


1..అర్పణంబును జేసెద హాయిగాను

తర్పణ విధము కాలము తన్మయమగు 

మెర్పుల పిడుగు వచ్చుటా మోహ మగుట 

మార్పుల పయణ జీవన మాయ చేరు 

*****

2..వగపు మానేసి వెంటనే వాని తోడ 

సుగము చీకటి వెలుగుల సూణ్య తోడ 

పగలు సెగలు కాల మగుట కర్మ తోడ 

వగచి వేసారి విద్యలు వాక్య తోడ

****

3..నవ్వు రాజిల్లు మోముతో నడచి పోదు 

పువ్వు లాస్థిర సంబర పూజ్య మవదు 

రవ్వలామది సత్యము రమ్యతవదు 

జువ్వలాకాంతి గగనము సూత్ర మవదు 

*****

1..భావం:

మన కర్తవ్యాలను, మన శ్రమను, మన జీవితాన్నే అర్పణభావంతో సమర్పించగలిగితే అంతరంగంలో హాయి కలుగుతుంది. కాలప్రవాహం తర్పణవిధానంలా నిరంతరం గతాన్ని తనలో కలుపుకుంటూ సాగిపోతుంది; దానిలో లీనమైనవారికి కాలతత్వం అర్థమవుతుంది. మెరుపులా కనిపించే ఆకర్షణలు, పిడుగులా సంభవించే సంఘటనలు చాలాసార్లు మోహాన్ని కలిగిస్తాయి. మార్పులే జీవన స్వభావం; ఆ మార్పుల ప్రయాణంలో మాయ తన ప్రభావాన్ని చూపుతూ మనిషిని అనేక అనుభవాల వైపు నడిపిస్తుంది.

****

2..భావం:

వగపు (దుఃఖం, మనోవ్యాకులత)ను విడిచిపెట్టి ముందుకు సాగితే జీవితం తేలికగా అనిపిస్తుంది. చీకటి–వెలుగులు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నట్లే, సుఖ–దుఃఖాలు కూడా జీవిత సహజ స్వరూపాలు. పగలు, వేడి, కాలగమనం అన్నీ కర్మతో అనుసంధానమై మన జీవనయాత్రను నడిపిస్తాయి. అనుభవాలను పరిశీలించి, ఆలోచించి, వాటి నుండి విద్యను గ్రహించి, సారవంతమైన వాక్యాలుగా మలచగలిగితే జీవితం జ్ఞానమార్గంగా వికసిస్తుంది.

*****

3..భావం:

నవ్వులతో కళకళలాడే ముఖసౌందర్యం శాశ్వతంగా నిలిచి ఉండదు; కాలంతో అది మారిపోతుంది. పువ్వు అందంగా వికసించినా దాని సంబరం తాత్కాలికమే, అందువల్ల అది స్థిరమైన పూజ్యత్వానికి ప్రతీక కాదు. రవ్వంత చిన్నదైనా సత్యం మాత్రం తన విలువను కోల్పోదు; అదే జీవితానికి నిజమైన రమ్యతను అందిస్తుంది. జువ్వ (చిన్న జ్యోతి) కాంతి ఆకాశమంత విస్తరించకపోయినా, అది వెలుగుకు మూలసూత్రాన్ని తెలియజేస్తుంది.

****

గీత మాలికా భవము.. 90/6(123)

1. స్వాగ తించెద  లోనికి స్వయము గాను


ప్రగతి భావ సంపద ఫలము గాను
ప్రతిభ కోరిక లేనట్టి పాఠము గను
అతివ ఆశలు గాంచక ఆశ గాను
****
2..వట్టి చేతులతో వాని  వదల లేక
గట్టి పోటీను ఇవ్వక గడప లేక
మట్టి తీరున బంధము మాయ యనుచు
ఎట్టి పరిధి యన్న మనసు ఎంచ లేక
*****
3.నాదు సర్వంబు వానికి నంద మలర
నీది నాదను వాదన నీడ వలెను
చేదు తీపి జీవన నది చింత కదల
కదిలి కాదు అవును నన్న కాల మదియు
*****
1..భావం:
మనలోకి మనమే తొంగి చూసుకుంటూ, అంతరంగాన్ని స్వాగతించగలిగితే నిజమైన ఆత్మవికాసం ప్రారంభమవుతుంది. ప్రగతికి మూలమైన సత్భావనలు, విలువలు, అనుభవాలే జీవిత సంపదగా ఫలిస్తాయి. ప్రతిభ అనేది కేవలం కోరికలతో రాదు; అది నిరంతర సాధన, వినయం, అనుభవం నేర్పే పాఠాల ద్వారా వికసిస్తుంది. అలాగే అతిగా ఆశపడకుండా, సమతుల్యమైన ఆశయాలతో జీవించినప్పుడు మనసుకు శాంతి, జీవితానికి దిశ లభిస్తాయి
*****
2..భావం:
మనిషి ఈ లోకానికి వట్టి చేతులతోనే వచ్చాడు. అలాగే ఏదీ వెంట తీసుకుపోలేనని తెలిసినా, సంపదలు, సంబంధాలు, అధికారాలు వదలలేకపోతాడు. జీవిత పోటీలో గట్టిగా నిలబడలేకపోయినా, గడప దాటి నిరాసక్తిగా వెళ్లిపోలేకపోతాడు. మట్టితో నిర్మించిన శరీరం, మట్టివలె క్షణభంగురమైన బంధాలు అన్నీ మాయేనని తెలిసినా వాటిపైనే మమకారం పెంచుకుంటాడు. ఈ మాయకు ఎంత పరిధి ఉందో, దాని నుండి ఎలా బయటపడాలో మనసే నిర్ణయించుకోలేక తడబడుతుంది.
****
3..భావం:
"నాదంతా వానిదే" అనే సమర్పణ భావం కలిగినప్పుడు హృదయంలో ఆనందం వికసిస్తుంది. "ఇది నాది, అది నీది" అనే వాదనలు మాత్రం మనిషిని నీడవలె వెంబడిస్తూనే ఉంటాయి; వాటికి అంతం ఉండదు. జీవితమనే నదిలో చేదు–తీపి అనుభవాలు సహజంగా ప్రవహిస్తుంటాయి. వాటి గురించి అధికంగా చింతించినా కాలగమనం ఆగదు. కాలం తన స్వభావం ప్రకారం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది; అది "కాదు" అని ఆగిపోదు, "అవును" అని ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది.
*****

గీత మాలికా భవము 90/5/ 


 1..కమ్ముకొచ్చిన ఆపద కమ్మి వేసి 

 చెమ్మ కార్చి సహనమంత చింత చేర్చి 

 సొమ్ము వచ్చి సోకులసొత్తు సూక్తులుగను 

రమ్ము రమ్మని" మృత్యువు రచ్చ చేసి 

*****

 2.మరలి పోని మనసుగాంచ మాయతరమ

తరలి రమ్మని పిలువగా తనదు వెంట 

 సరళ రేఖలా కదులుచు సమయభవము 

చరితలెన్ని చదవ జీవ చిత్త మహిమ 

***

3..అతిధి నీవంచు" గుండెకు హత్తుకొనుచు

గతిగ వాంఛకౌగిలి చెంత గమ్య మగుట 

స్థితిగ సర్వము నీదగు స్థిరము గాంచ 

విధిగ విస్మయకాలము వింత లగుట 

****

ఆపదలు ఒక్కసారిగా కమ్ముకొచ్చి మనిషిని చుట్టుముట్టినప్పుడు, అవి మనసును కలవరపరుస్తాయి. కష్టాల వేడి వల్ల చెమటలు కారుతాయి; సహనం కూడా చింతల భారంతో పరీక్షకు గురవుతుంది. సంపద వచ్చినా దానితో పాటు అనేక బాధలు, బాధ్యతలు, ఆందోళనలు కూడా చేరుతాయి. చివరికి మృత్యువు మాత్రం "రమ్ము రమ్ము" అని పిలుస్తూ, జీవిత నాటకానికి ముగింపు పలికే రచ్చను సృష్టిస్తుంది.

 ప్రతి ఒక్కరూ ఈ మాకో కారణం ఆవేశం అనా ఆలోచన ఆత్రుత ఆకర్షణ ప్రభావమే కదా.....

***

1&2..భవం 

 .కాలమెప్పుడు ఆగదు తన పని తను చేసుకుంటూ పోతూ ఉంటుంది

ఒకసారి దూరమైన మనసు తిరిగి పూర్వస్థితికి చేరడం సులభం కాదు; మాయ స్వభావం మనిషిని ఎన్నో దారుల్లో నడిపిస్తుంది. కాలం మాత్రం నిరంతరం ముందుకు సాగుతూ, "రా, నాతో పాటు నడువు" అని పిలుస్తున్నట్లుగా ఉంటుంది. అది సరళరేఖ వలె వెనుదిరగకుండా తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తుంది. అలాంటి కాలప్రవాహంలో ఎన్నో జీవిత చరిత్రలను చదివినప్పుడు, మానవ చిత్తం యొక్క వైవిధ్యం, విశాలత, మహిమ మనకు అవగతమవుతాయి.

**--

3..భావం:

జీవితంలో ఎదురయ్యే ప్రతి వ్యక్తిని, ప్రతి అనుభవాన్ని అతిథిగా భావించి హృదయానికి హత్తుకుంటే, అది మన ప్రయాణానికి మార్గదర్శకంగా మారుతుంది. ప్రేమతో కూడిన వాంఛ, ఆత్మీయ కౌగిలి మనిషిని తన గమ్యానికి చేరువ చేస్తాయి. స్థిరచిత్తంతో చూస్తే ఈ జగత్తులో కనిపించే సమస్తమూ దైవస్వరూపమేనని గ్రహించగలుగుతాం. అప్పుడు విధి నిర్వహించే కాలచక్రం ఆశ్చర్యకరమైన వింతలతో నిండి ఉన్నదని అనుభవమవుతుంది.****





గీతమాలికా భవము 90(123) (బ్రతుకు )


 4/1..బిందు సముదాయ సంగమ భీతి బ్రతుకు 

ధూళి సముదాయ దృష్టిగా సూత్ర బ్రతుకు 

జీవ సముదాయ సంకల్ప సేవ బ్రతుకు 

భూమి పరమాత్మ. సంద్రము భుక్తి బ్రతుకు 

*****

4/2  యాత్ర సహజీవ మాధుర్య వాక్కు తీరు 

పాత్ర నామ రూప మహిమ పాఠ్య తీరు 

సూత్ర లోకానుభవమొంద సూణ్య తీరు 

గాత్ర శుద్ధి ఫలము పొంద గమ్య బ్రతుకు 

*****

4/3. అందె ఘల్లుణ ఘల్లు ఘల్లు ణ నాడు వేణువు గీతమా 

నందమైకదలాడు యాకృతి నాడు సంతస నృత్యమా 

విందు గాఘుమ వాసనంబులు నిల్చి తృప్తి సుమంజరీ 

నందనంద జయంబుగాంచుచు నాడు సందడి రంగమున్ 

******


4/1..భావం:

నీటి బిందువులు కలిసి సముద్రమవుతాయి. అలాగే వ్యక్తుల సముదాయం సమాజమవుతుంది. ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు జీవి భయభ్రాంతులకు లోనవుతాడు; కానీ సమూహంలో భాగమైనప్పుడు తన స్థానం, తన బాధ్యతను గ్రహిస్తాడు.

ధూళి రేణువులు కలిసి భూమిని నిర్మించినట్లే, అనేక అనుభవాలు, ఆలోచనలు కలిసి జీవన సూత్రాలను ఏర్పరుస్తాయి. జీవుల సముదాయం పరస్పర సహకారం, సేవ, సంకల్పం ద్వారా సమాజ వికాసానికి దోహదపడుతుంది.

చివరగా ఈ భూమి పరమాత్మ స్వరూపమైన మహాసముద్రం వంటిది. అందులో జీవులు బిందువులవలె వచ్చి, అనుభవాలను (భుక్తి) పొందుతూ, చివరికి ఆ పరబ్రహ్మలోనే లీనమవుతారు.

**†

4/2..భావం:

జీవితం ఒక యాత్ర వంటిది. ఆ యాత్రలో సహజీవనం, పరస్పర గౌరవం, మధురమైన వాక్కు మనిషికి ఆనందాన్ని, సౌహార్దాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

ప్రతి వ్యక్తి ఒక పాత్ర వంటివాడు. అతని నామం, రూపం, గుణం, కర్తవ్యం అన్నీ కలిసి జీవితానికి ఒక పాఠ్యగ్రంథంలా మారి అనుభవాలను నేర్పుతాయి.

లోకానుభవాల సూత్రాలను గ్రహించినవాడు శూన్యత తత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. బాహ్య ప్రపంచపు ఆడంబరాల వెనుకనున్న నిత్యసత్యాన్ని దర్శిస్తాడు.

గాత్రశుద్ధి అనగా మాట, మనసు, ప్రవర్తనల పవిత్రత. అలాంటి అంతఃశుద్ధి ద్వారా జీవి తన నిజమైన గమ్యాన్ని, ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణతను చేరుకుంటాడు.

****

4/3..భావం:

అందెల ఘల్లుఘల్లు ధ్వనులు మారుమోగుతుండగా, వేణువు నుండి అమృతమయమైన గీతం ప్రవహిస్తోంది. ఆ సంగీతానికి ముగ్ధులైన వారందరూ ఆనందంతో కదలాడుతూ, ప్రకృతియే నృత్యం చేస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తోంది. చుట్టుపక్కల పరిమళించే పుష్పసుగంధాలు మనసులను తృప్తిపరుస్తూ సుమమాలికల వలె అలరిస్తున్నాయి. అటువంటి ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో నందనందనుడు శ్రీకృష్ణుడు విజయోత్సాహంతో విహరిస్తూ, గోకులమంతా సందడి రంగస్థలంగా మారింది.

*****

Sunday, 16 August 2026

జై గురుదేవా – వేంకటేశ్వర భక్తిగీతం


పల్లవి :

జై గురుదేవా నమో వేంకటేశాయ నమః

నీ దర్శన భాగ్యముకై తపించె నా మనః

నీ నామస్మరణమే నా జీవన శ్వాస

నీ పాదసేవకునిగా నిలుపవే శ్రీనివాస ॥


చరణం – 1

నీ దర్శన భాగ్యముకై తనువు పులకరించగా

నిన్ను చేరే మార్గమేదో మనసు వెదకగా

నీ నామ జపముతోనే చిత్తము పరవశించగా

నీ చెంత కూర్చొని జపించెదనని తపనగా ॥


చరణం – 2

హృదయాంతరాళమందు భక్తి తరంగమై

ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడె అనురాగ గంగమై

కాలానుగుణ కర్తవ్య కర్మల సారమై

నీ కృపతో లక్ష్యసాధన జీవనాధారమై ॥


చరణం – 3

నరనరమున ప్రవహించు నామామృత ధారగా

కనులలో మెరిసెదయ్యా కరుణాకాంతి జ్యోతిగా

సరగ రాగముల తోడ నీకై వేడుకొనగా

సర్వాంతర్యామివై నన్ను కాపాడుముగా ॥


చరణం – 4

పెదవులపై నవ్వై వెలిసిన మధురానుభూతిగా

ఆత్మపరిశీలనై వికసించిన దివ్యభావముగా

కన్నుల నీరు పొంగె అంతులేని ఆనందముగా

నీ సన్నిధి చేరాలనే ఆర్తియై నిరంతరముగా ॥


చరణం – 5

భాష రాని అజ్ఞానితో భావములు చాలక

పదములు తోచక హృదయ ఘోష వెలువడక

నీ దయా కరుణలకు సరితూగి పలుకలేక

నీ బానిసనై యున్నాను దేవదేవా వినుమాక ॥


చరణం – 6

కరములు జోడించి కనులను మూసుకొని

కరుణామయా నిన్నే వేడుచున్న వేళలోనే

నీ దర్శన భాగ్యమిచ్చి దాసుని కాపాడి

నీ పాదరేణువులో అణువుగా నిలుపుము ॥


ముగింపు :

నన్ను ఎన్నటికీ నీ దాసానుదాసునిగా

నిలిపి కరుణించవా వేంకటరమణా

నీ పాదాల చెంత ఒక చిన్న రేణువుగా

ఉండనియ్యవా శ్రీ వేంకటేశా శరణం ॥


జై గురుదేవా నమో వేంకటేశాయ నమః

జై శ్రీనివాసా జై జై వేంకటేశా ॥

*****

నీరజ నేత్ర వేంకటేశా

(శ్రీ వేంకటేశ్వర కీర్తన)


పల్లవి :

నీరజ నేత్ర వేంకటేశా! నీ దయ కోరితిని

నిత్యము నీ పాదసేవలో నన్ను నిలుపుము శ్రీనివాసా ॥


చరణం – 1

నీరజ నేత్ర! దయయుతో నీదు కటాక్షమున్

నిత్యము నాపై కురిపించి కాపాడుము

కూరిమితో నిరంతరము సేవలర్పింతున్

కోరికలేని జీవనమున్ తరింపజేయుము ॥


చరణం – 2

కారణ జన్మ రహస్యములు నీకే తెలిసినవి

కాలగతులు కర్మఫలములు నీ చేతిలోనవి

సత్కృపతో సఖ్యతనిచ్చి శాంతి ప్రసాదించి

సంసార సాగరమునుండి దాటించుము స్వామీ ॥


చరణం – 3

క్షీరసాగర నివాస! శ్రీనివాస! కరుణామయ!

శ్రీదేవి హృదయవిహార! శుభప్రదాయక!

వేడుచు పాడుచు నీ నామ కీర్తనలతో

వెలుగొందున్ నా జీవితం వేంకటరమణా ॥


చరణం – 4

వారిజ నేత్ర! బాధలన్ని బాపుము దయతో

వాంఛలేని భక్తిమార్గం ప్రసాదించుము

నీ పాదపద్మ సేవయే మాకు పరమగతి

నీ నామస్మరణమే మాకు నిత్యసంపద ॥


చరణం – 5

అలమేలుమంగ సమేత! ఆనంద నిలయా!

అఖిలాండ కోటి బ్రహ్మాండ నాయకా!

కోరికలేమి కోరము నీ కృప చాలని

కొలిచి తరింతుము స్వామీ గోవిందా ॥


చరణం – 6

క్షీరసముద్ర రాజసుత హృదయ నివాసా

శ్రీ మహాలక్ష్మీ మనోహర శ్రీనివాసా

బేరిమితో నిరంతరము వేడుచు పాడెదం

భూరి కీర్తనలతో భక్తిని చాటెదం ॥


చరణం – 7

వారిజ నేత్ర! సత్కృపను వర్షింపుమయ్యా

బాధలెల్ల బాపి మమ్ము బ్రోవుమయ్యా

కోరికలేమి కోరము నీ పాదసేవనే

కొలిచి తరింతుము వేంకట రమణనే ॥


చరణం..8

క్షీరసముద్ర రాజసుతా మనోహర వక్షస్థలా

శ్రీలలనోసంగెడి శ్రీనివాస దయాపరా

వారిజ నేత్ర! బాధలెల్ల బాపుము కరుణతో

కోరికలేమి కోరము నీ పాదసేవతో ॥


ముగింపు :

శ్రీనివాస గోవిందా! శ్రితజనావనా!

శేషశయన గోవిందా! శుభకరా!

నీ కటాక్షమే మాకు కల్పవృక్షమై

నిత్యము కాపాడుము వేంకటేశ్వరా ॥


గోవిందా గోవిందా శ్రీనివాస గోవిందా

వేంకటేశ గోవిందా భక్తవత్సల గోవిందా ॥


****

వేంకటేశ్వర భక్తిగీతం  03)


"నీవెవరు? నేనెవరు? వేంకటేశ్వరా"


పల్లవి :

నీవెవరు? నేనెవరు? నేనెక్కడి నుండి వచ్చాను?

నీవెవరు? నేనెవరు? వేంకటేశ్వరా ॥2॥

మీరెవరో నేనెవరో మరచి బ్రతుకుచున్నాము

నీలో నాలో వెలుగునది నీవే వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం – 1

నిన్ను నన్ను కన్న తల్లి ఎవరో చెప్పవా?

బాహ్యేంద్రియములను మెప్పించువారెవరో చెప్పవా?

సకల జగమును కలలా కథగా నడిపించువారెవరు?

లోక ఇంద్రజాల బంధముల నుండి విడిపించువారెవరు?

మనసులో తలపులు మార్చి మార్గము చూపువారు

అంతర్యామి నీవే కదా వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం – 2

వరిచేనుకు పుడమిన గాలి నీరు పెట్టువారెవరు?

విత్తనమున జీవశక్తి నింపి పెంచువారెవరు?

సూర్య చంద్ర తారకలకు గమనమిచ్చువారెవరు?

సృష్టి స్థితి లయకార్యముల సాగదీయువారెవరు?

అణువణువున నిండియున్న ఆదిమధ్యాంతరహితా

విశ్వరూప నీవే కదా వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం – 3

ఎన్నో జన్మల వాసనలెందుకు వెంటాడునో?

దేహము విడిచినా మమతలెందుకు మిగులునో?

విషయచింతల వలయమందు జీవి ఎందు చిక్కునో?

అశాశ్వత దేహమందు ఆశలెందు పెరుగునో?

నిత్యసత్య తత్త్వమార్గము చూపి నన్ను నడిపించు

జ్ఞానదీప నీవే కదా వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం – 4

నాలో నీవు లోకమంతట నిండియున్నావు

సమభావ సందేశముతో జీవులను కాచావు ।

కామక్రోధ లోభమోహ బంధములు తొలగించి

కరుణామృత దృష్టితో చిత్తమును పవిత్రంచేసి ।

ఆత్మయందు పరమాత్మను దర్శింపజేయువాడా

మోక్షమార్గ దాతవు నీవే వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం – 5

అన్యథా శరణం నాస్తి అని నిన్నే చేరితిని

అఖిలాండ కోటి బ్రహ్మాండ నాయకా నమ్మితిని ।

అనన్యభక్తి మార్గమందు అడుగులు వేయించు

అహంకార మమకారములు అంతమొందించు ।

శ్రీనివాస! శేషశయన! శరణాగత వత్సలా!

ఆత్మదర్శనమీయవయ్యా వేంకటేశ్వరా ॥


ముగింపు :

నీవెవరు? నేనెవరు? అన్న ప్రశ్నకుజవాబు

నీవే ఆత్మవు, నేనూ ఆత్మనే అనే అనుభవము ।

జీవబ్రహ్మైక్య సత్యమును జ్ఞాపకము చేయువాడా

గోవిందా! శ్రీనివాసా! వేంకటేశ్వరా ॥

*****

శ్రీ శ్రీ వెంకటేశ్వర భక్తి గీతం (04)


పల్లవి


వేంకటేశా శ్రీనివాసా శరణు శరణురా

వేల జన్మ పాపహారా దయచూపురా

యద్భావం తద్భవతి యనుచు నేనురా

నీ పాద సేవలోనే నిత్యముండురా ॥


చరణం 1


మనసు మగ్గముపై నీ నామ దారమేసి

మధుర భక్తి వస్త్రమును నేయునయ్యా

గోవింద నామ సుధలు గుండెనింపగా

గోప్యమైన దుఃఖములన్నియు తొలగునయ్యా ॥


చరణం 2


ప్రేమ విశ్వాస దయలతో పూజచేయగా

ప్రేమమూర్తి నీవే చెంత చేరునయ్యా

సేవాసత్య మార్గమందు నడిపించగా

శాంతి సౌఖ్య భాగ్యములను ప్రసాదింపుమా ॥


చరణం 3


కోపమసూయ భయద్వేష భావములను

కొండపై నిలిచిన నీవు తొలగించుమా

సాత్విక గుణములను హృదయమందు నింపి

సదా నీ స్మరణలో నిలుపుమయ్యా ॥


చరణం 4


ప్రతి మాట నీ కీర్తి ప్రతి శ్వాస నీ నామం

ప్రతి కర్మ నీ సేవగ మారునయ్యా

ప్రతి తలపు నీ పాదారవిందమై యుండగా

ప్రేమభక్తి మార్గమున నడిపించుమా ॥


చరణం 5


ఒక్క మంచి తలపుకే తోడువై యుండి

ఒక్క ప్రేమ పలుకునకు ఫలమివ్వుమా

ఒక్క సేవ చేసినను ఒప్పుకొనియుండి

అక్కరతో ఆశ్రితులను కాపాడుమా ॥


చరణం 6


మనసును పవిత్రముగా మార్చుమయ్యా

మాటలను మాధుర్యముగా తీర్చుమయ్యా

కర్మలను కల్యాణముగా చేయుమయ్యా

కలియుగ దైవమా కరుణ చూపుమా ॥


ముగింపు


ప్రేమను దారముగా భక్తిని నేతగా

సత్యమును ఆధారముగా నిలుపుకొనగా

వేంకటాద్రి నాథా నీ చరణములనే

పరమపద మార్గమని భావింతుమా ॥


గోవిందా గోవిందా శ్రీనివాస గోవిందా

వేంకటేశా శరణాగత వత్సల గోవిందా ॥

*****

ప్రేమలో మునిగినావా వేంకటేశ్వరా (05)


పల్లవి


మనసు సిగ్గుతో ప్రేమధార పోసి

మధుర జీవన క్రమము సహకరించి

యద్భావం తద్భవతి సత్యముగా నిలిచి

యథాభావ భవితవ్య ప్రేమనందిచ్చి

లక్ష్మీ పద్మావతుల మధ్య నిలిచిన

కరుణాసాగర వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం 1


నీ దారొక్కటితో కాదురా దాంపత్యమది

రెండు హృదయములు కలిసిన ప్రేమసుధయది

సుధామధుర భావములు సంగమించినపుడే

సౌభాగ్య సౌందర్య సీమ వెలసునురా

లక్ష్మీ పద్మావతి మనసుల మందిరమున

లాలిత్యమై వెలుగు వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం 2


ప్రేమ విశ్వాస కృతజ్ఞత దయలతో

పరిమళించును జీవన పుష్పవనముతో

సేవాసత్య మార్గముల సాగునప్పుడు

శాంతి సౌఖ్యములు చేరును వెంటనే

ఇరువురి హృదయాలలో ఇష్టదైవమై

ఏకత్వమును నింపు వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం 3


ఒక్క మంచి తలపు వ్యర్థము కాదురా

ఒక్క ప్రేమ పలుకు ఫలహీనము కాదురా

ఒక్క సేవచేసి సంతోషము పంచగా

ఒక దివ్య మార్గమది వెలుగునింపురా

లక్ష్మీ పద్మావతి నవ్వుల వెనుక నిలిచి

లాలనతో కాపాడు వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం 4


మనసును పవిత్రముగా మార్చుకొందుమురా

మాటలను మాధుర్యముగా తీర్చుకొందుమురా

కర్మలను కల్యాణముగా సాగిద్దుమురా

దాంపత్య దారిలో నడచి చేరుదుమురా

ఇరువురి అడుగులకు దివ్య దీపమై

ఇహపర సుఖమిచ్చు వేంకటేశ్వరా ॥


చరణం 5


లక్ష్మి కరుణగా పద్మావతి మాధుర్యమై

లోకక్షేమమునకు ఆదర్శమై నిలిచి

ఇరువురి ప్రేమలో నీవు పరబ్రహ్మమై

ఏకరూపుడవై ఆనందమున వెలసి

అర్ధాంగ భావమునకు ఆత్మసాక్షివై

అనురాగమున నింపు వేంకటేశ్వరా ॥


ముగింపు


ప్రేమను ప్రేమగా సేవలు చేయగా

సత్యమును ఆధారముగా నిలుపుకొనగా

దాంపత్యం దివ్యయజ్ఞమై వెలసునురా

ధర్మార్థ కామమోక్ష మార్గమగునురా

లక్ష్మీ పద్మావతి హృదయసింహాసనమున

నిత్యనివాసుడవు వేంకటేశ్వరా ॥


గోవిందా గోవిందా శ్రీనివాస గోవిందా

లక్ష్మీ పద్మావతి హృదయవిహార గోవిందా ॥

****

శ్రీ శ్రీ వెంకటేశ్వర భక్తి గీతం (06)


పల్లవి


అటు ఇటు ఎటు చూసినా కలియుగ గందరగోళం

వటు రటు మాటలతో నిండెను లోక విహారం

అటు ప్రయత్నమున్ నీవిచ్చి ఇటు ఫలమున్ నీవందించు

వేంకటేశ్వరా! మా బ్రతుకు దారిని నీవే చూపించు॥


చరణం – 1


పుట్టితిమి పెరిగితిమి బ్రతుకే యోగమా?

పుణ్యమగు కార్యమేదో చెప్పవయ్యా!

అటు ఒక ప్రయత్నము ఇటు దాని ప్రయోజనము

అర్థమగు జీవనమున్ అనుగ్రహింపవయ్యా॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!


చరణం – 2


పంట వేయుట ప్రయత్నము, పండించుట ప్రయోజనము

పచ్చని పైరులలో రైతు హృదయ సంతోషము

చెమట చుక్కలన్నియు బంగారు ధాన్యమై

పండుగై విరిసెనయ్యా నీ కరుణవల్లనే॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!


చరణం – 3


పఠనమే ప్రయత్నము, పరీక్షయే ప్రయోజనము

ఫలితమే వెలుగై విద్యార్థి భవితవ్యము

జ్ఞానదీప మెలగగా జీవితం ప్రకాశించు

నీ దయతోనే స్వామీ విజయమార్గం సులభము॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!


చరణం – 4


కొలువు కోరి ప్రయత్నము, అవకాశం నిరీక్షణము

ఉద్యోగము లభించిన జీవన సాఫల్యము

శ్రమకు తగు ఫలమిచ్చి శ్రేయోమార్గ ముంచెదవు

సప్తగిరీశా! నీ కృపే సర్వస్వము॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!


చరణం – 5


అటు ప్రయత్నము మన చేతిలోనుండునయ్యా

ఇటు ఫలితము ప్రాప్తిగా నీ చేతిలోనుండునయ్యా

ప్రాప్తి కోసం నిలువక ప్రయత్నము విడువక

ముందుకు సాగు మార్గమున్ మమ్ము నడిపించు॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!


చరణం – 6


ప్రయత్నమే విజయమునకు తొలిమెట్టు స్వామీ

పట్టుదలే శిఖరమునకు బాటగానుండున్

అడుగడుగున శ్రమించి అవకాశము అందుకొని

ఎందరో ఎదిగిరయ్యా నీ అనుగ్రహముతో॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!


చరణం – 7


అటు శ్రమయు ఉండాలి ఇటు ఫలితము రావాలి

అటు అడుగులు పడాలి ఇటు విజయము పలకాలి

అటు భక్తియుండగా ఇటు కరుణ ప్రసరించగా

జీవిత సార్థకతను దయచేసి ప్రసాదించు॥

వేంకటేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా!


ముగింపు


అటు ఇటు ఎటు చూచిన అయోమయ మాయలలో

అలమటించు ఈ జీవుని ఆదుకొనవయ్యా

అజ్ఞాత కవి ఆవేదన ఆలకించు దయతో

కలియుగ మాయల నుండి కాపాడవయ్యా॥


శ్రీనివాసా! శ్రీవేంకటేశా! గోవిందా! గోవిందా!

****


 🎵 వేంకటేశ్వరుని ప్రశ్నిస్తున్న జీవిగా గీతం 🎵


పల్లవి :

వేంకటేశ్వరా! నిన్నడుగుచున్నాను

వింతల జీవుని తీరు చెప్పవయ్యా!

ప్రార్థన వేళ నీవున్నావని నమ్మును

పాపము వేళ నీవెక్కడని మరచును ॥వేంకటేశ్వరా॥


చరణం 1 :

మొక్కులు పెట్టుచు కరుణ కోరుచున్నాడు

మోసము చేయుచు మనసు దాచుచున్నాడు

పుణ్యము చేస్తే నీవు చూస్తావంటాడు

పాపము చేస్తే నీవు చూడవనుకుంటాడు ॥వేంకటేశ్వరా॥


చరణం 2 :

దానము చేయగా దైవానందమంటాడు

దొంగతనములో ధర్మమంతా మరచిపోతాడు

ప్రేమలో నీవే పరమాత్మవంటాడు

ద్వేషములో నీవే లేవని భావిస్తాడు ॥వేంకటేశ్వరా॥


చరణం 3 :

తప్పులు నిండినా తానె గొప్పనుకుంటాడు

అహంకారమనే మబ్బులోనే తిరుగుతాడు

పుణ్యమును మరచినా నీవు మరువవయ్యా

కర్మఫలములను కాలమే చూపునయ్యా ॥వేంకటేశ్వరా॥


చరణం 4 :

నీ శరణు వచ్చిన మేమేమి కోరవలె?

నిధులూ పదవులూ మాకెందుకు స్వామీ?

మంచి బుద్ధినిచ్చి మార్గము చూపవయ్యా

నీ ధర్మపథమున నడిపించవయ్యా ॥వేంకటేశ్వరా॥


ముగింపు :

అంతర్యామివై హృదయమందు నిలువవయ్యా

అజ్ఞానాంధకారము తొలగించవయ్యా

మంచిని చెప్పే మనసు ప్రసాదించవయ్యా

మానవ జన్మకు సార్థకత నీవయ్యా ॥వేంకటేశ్వరా॥ 🙏🌹

Sunday, 2 August 2026

 


తెలంగాణలో ఒకప్పుడు గడి అంటే ఒక ఊరికి రాజ్యమే. 

.......................................

గడి అంటే చిన్న కోట. మరాఠీ భాషలో గడి అంటే సున్నంతో కట్టిన కోట అని అర్థం. నిజాం పాలనలో ప్రతి ప్రాంతాన్ని ఒక దొర చేతిలో పెట్టేవారు. ఆ దొరను దేశ్ముఖ్ అని, జాగీర్దార్ అని, సంస్థానాధీశుడు అని పిలిచేవారు. ఆయన నిజాంకు ఏటా కప్పం కట్టేవాడు. ఊరి పాలన అంతా ఆయన చేతిలోనే ఉండేది. శిస్తు వసూలు చేయడం, తగాదాలు తీర్చడం, శిక్షలు వేయడం అన్నీ గడిలోనే జరిగేవి. అందుకే దొర నివసించే ఇంటిని గడి ఇల్లు అన్నారు.


గడి ఇల్లు సాధారణ ఇల్లు కాదు. ఐదు నుంచి ఆరు ఎకరాల స్థలంలో ఉండేది. చుట్టూ ఇరవై అడుగుల ఎత్తు గోడ ఉండేది. నాలుగు మూలల్లో బురుజులు ఉండేవి. బురుజుల మీద నుంచి కావలివాళ్ళు కాపలా కాసేవారు. లోపలికి వెళ్ళడానికి పెద్ద చెక్క తలుపుతో కూడిన ఒక్కటే ప్రధాన ద్వారం ఉండేది. ఆ ద్వారం ఎంత పెద్దదంటే ఏనుగు కూడా లోపలికి వెళ్ళగలిగేది. లోపల నలభై నుంచి యాభై గదులు ఉండేవి. దర్బార్ హాలు, గుర్రపు శాల, ధాన్యం కొట్టు, ఆయుధాల గది, పూజ గది, వంటశాల, పనివాళ్ళ గదులు అన్నీ వేరు వేరుగా ఉండేవి. మధ్యలో పెద్ద ప్రాంగణం ఉండేది. కొన్ని గడీల్లో బావి, తోట, గుడి కూడా లోపలే ఉండేవి. గోడలు మట్టి, రాయి, సున్నంతో కట్టేవారు. పైకప్పును జాక్ ఆర్చ్, మద్రాస్ చజ్జా పద్ధతిలో కట్టేవారు. వేసవిలో చల్లగా, చలికాలంలో వెచ్చగా ఉండేలా కట్టేవారు.


గడి అంటే కేవలం ఇల్లు కాదు, అధికారానికి చిహ్నం. దొర ఉదయం లేవగానే గడి ముందు కచేరీ జరిగేది. రైతులు తమ సమస్యలతో వచ్చి గడి ముందు నిలబడేవారు. పటేల్, పట్వారీ, కరణం, గుమాస్తాలు దొర చుట్టూ ఉండేవారు. దొర గుర్రం ఎక్కి ఊర్లో తిరిగితే అదే ఒక ఊరేగింపులా ఉండేది. చాలా గడీలు రెడ్డి, వెలమ, బ్రాహ్మణ కుటుంబాల చేతిలో ఉండేవి. వరంగల్ జిల్లాలో ఆత్మకూరు, విసునూరు, కల్లెడ, మరిపెడ, నల్గొండలో ఆమనగల్, మహబూబ్ నగర్ లో గద్వాల, వనపర్తి, జటప్రోలు లాంటి గడీలు చాలా ప్రసిద్ధి చెందాయి. విసునూరు గడిని 1935-36లో రాపాక రామచంద్రారెడ్డి కట్టించాడు. కల్లెడ గడిని 1936లో ఆరు ఎకరాల్లో కట్టారు. దానికి నలభై గదులు, నలభై అడుగుల ఎత్తు భవనం ఉండేది. మరిపెడ గడి కేంద్రంగా రెండు వందల ఏళ్ళ పాటు పాలన సాగింది.


అయితే గడీల చరిత్ర అంతా గొప్పది కాదు. చాలా చోట్ల దొరలు ప్రజలను ఎంతో బాధించారు. వెట్టిచాకిరీ చేయించుకునేవారు. పంట మొత్తం లాక్కునేవారు. ఆడవాళ్ళను అవమానించేవారు. 

చాకలి ఐలమ్మ కథ, దొడ్డి కొమురయ్య కథ ఇవన్నీ విసునూరు గడికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటాలే. తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటం మొదలైంది గడీలకు వ్యతిరేకంగానే. 1946 నుంచి 1951 వరకు జరిగిన ఆ పోరాటంలో ప్రజలు గడీల మీద దాడి చేశారు. దొరలు తమ గడీలను వదిలి హైదరాబాద్ కు పారిపోయారు. 1948 సెప్టెంబర్ 17న హైదరాబాద్ సంస్థానం భారతదేశంలో కలిసిన తర్వాత గడీల పాలన పూర్తిగా అంతమైంది. తర్వాత భూ సంస్కరణలు వచ్చాయి. దొరల భూములు పోయాయి. అధికారం పోయింది.


ఆ తర్వాత గడీలు ఒక్కొక్కటిగా శిథిలం అయిపోయాయి. కొన్ని గడీలు తాళం వేసి వదిలేశారు. కొన్ని కూలిపోయాయి. కొన్నింటిని సినిమాల షూటింగ్ లకు వాడారు. కానీ కొన్ని గడీలు మాత్రం మంచి మార్పుకు గుర్తుగా నిలిచాయి. కల్లెడ గడిని ఎర్రబెల్లి కుటుంబం పేద పిల్లల కోసం ఉచిత పాఠశాలగా మార్చింది. ఒకప్పుడు భయంతో ప్రజలు అడుగుపెట్టడానికి భయపడిన గడిలో ఇప్పుడు పేద పిల్లలు చదువుకుంటున్నారు. మరిపెడ గడిని జూనియర్ కళాశాలకు దానం చేశారు. ఇప్పుడు అక్కడ వందలాది మంది విద్యార్థులు చదువుతున్నారు.


ఇప్పుడు తెలంగాణలో చాలా గడీలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. వాటి గోడలు పగిలిపోయాయి. బురుజులు కూలిపోతున్నాయి. తలుపులు దొంగలు ఎత్తుకుపోయారు. ప్రభుత్వం కొన్ని గడీలను వారసత్వ కట్టడాలుగా గుర్తించి కాపాడాలని ప్రయత్నిస్తోంది.


గడి అంటే ఇప్పుడు కేవలం పాత ఇల్లు కాదు. అది తెలంగాణ ప్రజలు అనుభవించిన బాధకు, పోరాటానికి, విముక్తికి సాక్ష్యం. ఒకప్పుడు దొర గడిలో కూర్చుని తీర్పు చెప్పేవాడు. ఇప్పుడు అదే గడిలో పిల్లలు పాఠాలు చదువుతున్నారు. అదే తెలంగాణ చరిత్రలో వచ్చిన అత్యంత గొప్ప మార్పు.


[సేకరణ]

............

జర్మన్ మిషనరీ రెవరెండ్ స్క్వార్ట్జ్ ఆయనకు విద్య నేర్పించాడు.

...........................................

తంజావూరు మరాఠా పాలకుడు రెండవ సెర్ఫోజీ 1777లో జన్మించాడు. చిన్నతనంలోనే తంజావూరు రాజు తుళజాజీ ఆయనను దత్తత తీసుకున్నాడు. జర్మన్ మిషనరీ రెవరెండ్ స్క్వార్ట్జ్ ఆయనకు విద్య నేర్పించాడు.


తమిళం, తెలుగు, మరాఠీ, సంస్కృతం, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్ వంటి అనేక భాషలను ఆయన నేర్చుకున్నాడు. 1798 నుండి 1832 వరకు పాలించాడు. 1799లో బ్రిటిష్ వారితో ఒప్పందం కుదరడంతో పరిపాలన వారి చేతికి వెళ్ళింది. అయినా రాజభవనం, గౌరవం ఆయన వద్దే ఉన్నాయి. ఆ తర్వాత ఆయన తన జీవితాన్ని కళలకు, శాస్త్రాలకు, వైద్యానికి అంకితం చేశాడు.


ఆయన కేవలం పాలకుడే కాదు శుక్లాల శస్త్రచికిత్సలో నిపుణుడు కూడా. చరిత్రలో షాహూజీ అని పిలవబడేది ఈయనే. కాశీ యాత్రకు వెళ్ళినప్పుడు కూడా 8 పెట్టెల మందులను ఒక పెట్టె శస్త్రచికిత్సా పరికరాలను వెంట తీసుకెళ్లాడు. దారి పొడవునా ప్రజలకు ఉచితంగా కంటి ఆపరేషన్లు చేశాడు.


వైద్య పరిశోధనల కోసం తంజావూరులో ధన్వంతరి మహల్ అనే ఆసుపత్రిని స్థాపించాడు. ఇక్కడ ఆయుర్వేద, సిద్ధ, యునాని వైద్యులు ఆంగ్ల నేత్ర వైద్యుడైన డాక్టర్ మెక్‌బీన్‌తో కలిసి పనిచేశారు. భారతీయ పాశ్చాత్య వైద్య పద్ధతులను కలిపి చికిత్స అందించేవారు. మూలికా మొక్కలను పెంచడానికి ప్రత్యేక తోటలు కూడా ఏర్పాటు చేశారు. డాక్టర్ మెక్‌బీన్‌కు 4,000 రూపాయల వేతనం ఇచ్చినట్లు రికార్డులు చెబుతున్నాయి. ఆపరేషన్ తర్వాత పేద రోగులకు కోలుకునే ఖర్చుల కోసం రెండు రూపాయల చొప్పున బహుమతి ఇచ్చేవారు. ఇక్కడ జరిగిన పరిశోధనలను కంటి వ్యాధుల చికిత్సా పద్ధతులను శరభేంద్ర వైద్య మురైగళ్ అనే గ్రంథంగా రాయించారు.


అప్పట్లోనే ఆయన ఆపరేషన్ వివరాలను క్రమబద్ధంగా నమోదు చేయించాడు. సరస్వతి మహల్ లైబ్రరీలో 5 నుండి 60 ఏళ్ల వయసు గల 44 మంది రోగుల కేస్ షీట్లు ఇప్పటికీ భద్రంగా ఉన్నాయి. వీటిలో 38 ఇంగ్లీష్‌లో 6 మోడీ లిపిలో రాసి ఉన్నాయి. రోగి పేరు వయసు వృత్తి ఆసుపత్రిలో చేరిన తేదీ చికిత్స విధానం డిశ్చార్జ్ అయినప్పటి పరిస్థితి వీటిలో స్పష్టంగా ఉన్నాయి. కెమెరాలు లేని ఆ రోజుల్లో ఆపరేషన్‌కు ముందు తర్వాత కంటిలో వచ్చిన మార్పులను చిత్రకారులతో గీయించారు. అలాంటి 18 అరుదైన చిత్రాలు నేటికీ ఉన్నాయి.


1827 సెప్టెంబర్ 9 నాటి ఒక రికార్డు ప్రకారం ప్రత్యేక సూదితో శుక్లాన్ని కంటి పాప కిందికి నెట్టి రోగికి చూపు తెప్పించారు. దీనిని ఆధునిక వైద్య పరిభాషలో రాశారు. 2004లో చెన్నైకి చెందిన శంకర నేత్రాలయ వైద్య బృందం ఈ 200 ఏళ్ల నాటి రికార్డులను పరిశీలించి ఈ విషయాలను వెలుగులోకి తెచ్చింది.


వైద్యంతో పాటు సెర్ఫోజీ గ్రంథాలయానికి కూడా ఎంతో సేవ చేశాడు. దేశవిదేశాల నుండి అరుదైన తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి సరస్వతి మహల్ లైబ్రరీని ప్రపంచ ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయంగా తీర్చిదిద్దాడు. దేవనాగరి లిపిలో ముద్రణాలయాన్ని కూడా ప్రారంభించాడు. తంజావూరులో మనోరా బురుజును నిర్మించాడు. సంగీతం నృత్యం చిత్రలేఖనం వంటి కళలను ప్రోత్సహించాడు.


నేడు అదే తంజావూరులో అరవింద్ కంటి ఆసుపత్రి, డాక్టర్ అగర్వాల్స్ కంటి ఆసుపత్రి వంటి అధునాతన సంస్థలు శుక్లాలు రెటీనా గ్లాకోమా చికిత్సలను అందిస్తున్నాయి. తంజావూరు వెళ్తే ప్యాలెస్ ప్రాంగణంలోని సరస్వతి మహల్ లైబ్రరీ మ్యూజియంలో సెర్ఫోజీ కాలం నాటి వైద్య గ్రంథాలను చూడవచ్చు.


(సేకరణ)

..........

భయంకరమైన తుఫాను వచ్చి మంగోల్ ఓడలన్నీ సముద్రంలో మునిగిపోయాయి.

...........................................

కామికాజే అంటే జపనీస్ భాషలో దైవిక వాయువు అని అర్థం.

 దాదాపు ఏడు వందల ఏళ్ళ క్రితం మంగోల్ రాజు కుబ్లాయ్ ఖాన్ జపాన్ మీద దాడి చేయడానికి పెద్ద నౌకా దళంతో బయలుదేరాడు. ఆ సమయంలో ఒక్కసారిగా భయంకరమైన తుఫాను వచ్చి మంగోల్ ఓడలన్నీ సముద్రంలో మునిగిపోయాయి. జపాన్ ను దేవుడే కాపాడాడని జపాన్ ప్రజలు నమ్మారు. ఆ తుఫానునే వారు కామికాజే అని పిలిచారు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో జపాన్ అదే పేరును తన ఆత్మాహుతి పైలట్లకు పెట్టింది.


1944 నాటికి రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో జపాన్ పరిస్థితి చాలా దారుణంగా ఉంది. అమెరికా దగ్గర పెద్ద పెద్ద విమాన వాహక నౌకలు ఉన్నాయి. ఆధునిక యుద్ధ విమానాలు ఉన్నాయి. అనుభవం ఉన్న పైలట్లు ఉన్నారు. జపాన్ దగ్గర అన్నీ అయిపోయాయి. పెట్రోల్ లేదు. మంచి విమానాలు లేవు. శిక్షణ పొందిన పైలట్లు లేరు. ఈ పరిస్థితిలో జపాన్ నేవీ కమాండర్ వైస్ అడ్మిరల్ తకిజిరో ఒనిషి ఒక భయంకరమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. బాంబు వేసి తిరిగి రావడం కష్టం కాబట్టి విమానాన్నే బాంబుగా మార్చాలని నిర్ణయించాడు. విమానాన్ని నేరుగా శత్రు నౌక మీద గుద్దితే ఒక పైలట్ ప్రాణం పోయినా ఒక పెద్ద నౌక మునుగుతుందని లెక్క వేశాడు. అలా కామికాజే దాడులు మొదలయ్యాయి.


ఈ దాడులకు ఎంపిక చేసిన పైలట్లు చాలా చిన్నవాళ్ళు. వారి వయసు పదిహేడు నుంచి ఇరవై నాలుగు ఏళ్ళ మధ్య మాత్రమే ఉండేది. చాలామంది కాలేజీ విద్యార్థులు. వారికి కేవలం కొన్ని వారాల పాటు మాత్రమే విమానం నడపడం నేర్పేవారు. ల్యాండింగ్ చేయడం కూడా సరిగా నేర్పేవారు కాదు. ఎందుకంటే వారు తిరిగి రావాల్సిన అవసరం లేదు. వారి విమానంలో రెండు వందల యాభై కిలోల బాంబు అమర్చేవారు. వెళ్ళడానికి మాత్రమే సరిపడా పెట్రోల్ పోసేవారు. తిరిగి రావడానికి పెట్రోల్ ఉండేది కాదు. బయలుదేరే ముందు వారు తెల్లటి బట్టను నుదుటికి కట్టుకునేవారు. తల్లికి, భార్యకు, ప్రియురాలికి చివరి ఉత్తరం రాసేవారు. తమ జుట్టులో కొంత కత్తిరించి గుర్తుగా ఇంటికి పంపేవారు. తర్వాత నేరుగా వెళ్లి అమెరికా నౌక మీద గుద్దేవారు. విమానంతో పాటు పైలట్ కూడా మంటల్లో కలిసిపోయేవాడు.


మొదటి కామికాజే దాడి 1944 అక్టోబర్ 25న జరిగింది. ఫిలిప్పీన్స్ దగ్గర లేటే గల్ఫ్ లో ఐదు విమానాలు బయలుదేరాయి. వాటిలో ఒక విమానం అమెరికా నౌక సెయింట్ లోను ముంచేసింది. ఆ తర్వాత 1945లో ఒకినావా యుద్ధంలో వేలాది కామికాజే దాడులు జరిగాయి. అమెరికా నౌకలు ఎక్కడ చూసినా ఈ దాడులకు భయపడేవి. అమెరికా సైనికులు ఆకాశంలో జపాన్ విమానం కనిపిస్తే చాలు వణికిపోయేవారు. మొత్తం మీద దాదాపు మూడు వేల ఎనిమిది వందల నుంచి నాలుగు వేల మంది జపాన్ పైలట్లు ఈ దాడుల్లో చనిపోయారు. వారు ముప్పై నాలుగు అమెరికా నౌకలను ముంచారు. మూడు వందలకు పైగా నౌకలను దెబ్బతీశారు. ఏడు వేల మంది అమెరికా సైనికులు చనిపోయారు. అయినా యుద్ధం ఆగలేదు. 1945 ఆగస్టులో అమెరికా హిరోషిమా, నాగసాకి నగరాల మీద అణుబాంబులు వేసింది. జపాన్ లొంగిపోవాల్సి వచ్చింది.


ఈ చరిత్రలో అత్యంత విషాదకరమైన విషయం ఏమిటంటే చాలామంది పైలట్లు స్వచ్ఛందంగా చావడానికి వెళ్ళలేదు. చిన్నప్పటి నుంచి దేశం కోసం చావడమే గౌరవం అని వారికి నేర్పించారు. కాదని చెబితే పిరికివాడు అని ముద్ర వేస్తారని భయపడ్డారు. అందుకే వారు నవ్వుతూ బయలుదేరారు. కానీ వారు రాసిన చివరి ఉత్తరాల్లో అసలు నిజం బయటపడింది. చాలా ఉత్తరాల్లో అమ్మా నేను చావాలని లేదు, నేను బతకాలని ఉంది అని రాసి ఉంది.


అలాంటి ఒక పైలట్ పేరు హయాషి ఇచిజో. వయసు ఇరవై రెండు ఏళ్ళు. 1945 ఏప్రిల్ 12న ఒకినావా దగ్గర చనిపోయాడు. చనిపోయే ముందు రోజు తల్లికి ఉత్తరం రాశాడు. అందులో అమ్మా నేను రేపు బయలుదేరుతున్నాను, ఇక తిరిగి రాను అని నాకు తెలుసు అని రాశాడు. నిజం చెప్పాలంటే నాకు చావాలని లేదు, నీ చేతి వంట తినాలని ఉంది, నీతో కలిసి ఇంటి ముందు కూర్చుని సాయంత్రం సూర్యాస్తమయం చూడాలని ఉంది అని రాశాడు. నేను వెళ్ళకపోతే నా స్నేహితుడు వెళ్ళాలి, వాడు వెళ్ళకపోతే ఇంకొకడు వెళ్ళాలి, ఎవరో ఒకరు వెళ్ళాలి కదమ్మా అని రాశాడు. నా జుట్టులో కొంత కత్తిరించి పంపిస్తున్నాను, నేను లేకపోయినా ఇది నీ దగ్గరే ఉంటుంది కదా అని రాశాడు. నేను వెళ్ళిన తర్వాత ఏడవకు అమ్మా, నేను పైన నక్షత్రమై నిన్ను చూస్తూ ఉంటాను అని రాశాడు.


ఇంకో పైలట్ కథ ఇంకా బాధాకరం. ఆ పైలట్ పేరు ససాకి. వయసు పంతొమ్మిది ఏళ్ళు. ఒకినావా యుద్ధంలో దాడికి వెళ్ళాడు. శత్రు నౌక దగ్గరకు వెళ్ళే సమయంలో విమానం ఇంజన్ ఆగిపోయింది. ఎలాగో కష్టపడి విమానాన్ని తిరిగి బేస్ కు తీసుకువచ్చాడు. బతికాడు. కానీ బతకడమే వాడు చేసిన తప్పు అయిపోయింది. అధికారులు వాడిని పిరికివాడా అని తిట్టారు. తోటి పైలట్లు వాడితో మాట్లాడటం మానేశారు. ఆ రాత్రి డైరీలో నేను చావడానికి భయపడలేదు, నా విమానం నన్ను మోసం చేసింది, నేను బతికి వచ్చినందుకు అందరూ నన్ను పిరికివాడు అంటున్నారు అని రాశాడు. మర్నాడు మళ్ళీ పంపితే వెళ్ళి చనిపోయాడు. చనిపోయాక వాడి బట్టల్లో చిన్న కాగితం దొరికింది. అందులో దయచేసి నా తల్లికి నేను పిరికివాడిని కాదని చెప్పండి అని రాసి ఉంది.


జపాన్ లోని కగోషిమా ప్రాంతంలో ఉన్న చిరాన్ పీస్ మ్యూజియంలో ఈ పైలట్ల చివరి ఉత్తరాలు, ఫోటోలు, బట్టలు ఇప్పటికీ భద్రంగా ఉన్నాయి. అక్కడికి వెళ్ళే వాళ్ళు ఆ ఉత్తరాలు చదివి కన్నీరు పెడతారు. జపాన్ ప్రజలు ఇప్పటికీ ఈ పైలట్లను వీరులు అని కూడా అనరు, బాధితులు అని కూడా అనరు. వాళ్ళు కేవలం ఇరవై ఏళ్ళ పిల్లలు, వాళ్ళను మనం కాపాడలేకపోయాం అని మాత్రమే అంటారు. కామికాజే అంటే కేవలం దాడి కాదు. ఒక దేశం ఓడిపోతున్నప్పుడు తన యువతను బలి ఇచ్చిన విషాద చరిత్ర.


(సేకరణ)

...........

తిరుమల కొండపైకి దారి పనులను ప్రత్యక్షంగా పర్యవేక్షించిన  దివాన్ బహదూర్ ఎ. నాగేశ్వర అయ్యర్.

.........................................

ఒకప్పుడు తిరుమల కొండపైకి వెళ్ళడానికి వాహన దారి లేదు. భక్తులు కాలినడకన మాత్రమే కొండ ఎక్కేవారు. అలిపిరి మార్గంలో 3550 మెట్లు ఉండగా శ్రీవారి మెట్టు మార్గంలో 2388 మెట్లు ఉండేవి. ఏడు కొండలు దాటి దట్టమైన అడవిలో క్రూరమృగాల భయంతో దొంగల బెడదతో గుంపులుగా ప్రయాణం చేసేవారు. దారిలో సత్రాల్లో ఆగి వంట చేసుకుని తిని మళ్ళీ నడిచేవారు. విజయనగర రాజులు మట్ల రాజులు ఆ మెట్ల మార్గాన్ని బాగుచేశారు. కానీ వాహనం మీద కొండ ఎక్కడం ఆ కాలంలో ఊహకు కూడా అందని విషయం.


కాలం మారేకొద్దీ భక్తుల సంఖ్య పెరగసాగింది. రైలు మార్గం వచ్చిన తర్వాత తిరుపతికి వచ్చే భక్తులు ఇంకా ఎక్కువయ్యారు. కొండపైకి వాహన దారి వేయాలనే ఆలోచన బ్రిటిష్ కాలంలో మొదలైంది. 1930వ దశకం చివరలో మద్రాసు ప్రభుత్వం ఈ పనికి శ్రీకారం చుట్టింది. ఈ రోడ్డు రూపకల్పనలో గొప్ప ఇంజనీర్ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య సలహాలు ఇచ్చారని చెబుతారు. పనులను ప్రత్యక్షంగా పర్యవేక్షించిన వారు దివాన్ బహదూర్ ఎ. నాగేశ్వర అయ్యర్. ఆయన ఈ ప్రాజెక్టుకు పూర్తి స్థాయి అంకితభావంతో పనిచేశారు. తన జీతంలో ఒక రూపాయి కూడా తీసుకోకుండా కేవలం తన కారు ఖర్చు మాత్రమే తీసుకుని ఈ పనిని నిర్వహించారు. దట్టమైన అడవిని నరికి కొండలను తొలిచి 200 అడుగుల వెడల్పు ఉన్న లోతైన లోయ మీదుగా రోడ్డు వేయడం చాలా కష్టమైన పని. ఒక చోట రోడ్డుకు అడ్డంగా ఉన్న గుడిని కూడా తొలగించాల్సి వచ్చింది. 1939లో మొదటి ట్రయల్ రన్ జరిగింది.


చివరికి 1944 ఏప్రిల్ 10న మొదటి ఘాట్ రోడ్డు ప్రారంభమైంది. అప్పటి మద్రాసు గవర్నర్ ఆర్థర్ హోప్ ఈ రోడ్డును ప్రారంభించారు. అప్పట్లో ఈ రోడ్డు మీద ఎద్దుల బళ్ళు గుర్రపు బళ్ళు మాత్రమే తిరిగేవి. కొంతకాలానికి దేవస్థానం తిరుపతి తిరుమల మధ్య రెండు బస్సులను ప్రారంభించింది. రాత్రి ఏడు గంటలు దాటితే బస్సులు ఉండేవి కావు. 1955-56 నాటికి రోజుకు 500 నుంచి 600 మంది మాత్రమే కొండకు వచ్చేవారు. కానీ క్రమంగా భక్తుల సంఖ్య వేలల్లోకి లక్షల్లోకి పెరిగిపోయింది. ఒక్క రోడ్డు మీదనే పైకి వెళ్ళే వాహనాలు కిందికి వచ్చే వాహనాలు తిరగడం వల్ల ప్రమాదాలు ట్రాఫిక్ జామ్ లు పెరిగాయి.


ఆ ఇబ్బందిని తీర్చడానికి 1961లో రెండో ఘాట్ రోడ్డు నిర్మాణానికి టీటీడీ శ్రీకారం చుట్టింది. భారత్ చైనా యుద్ధం భారత్ పాకిస్థాన్ యుద్ధం వల్ల పనులు ఆలస్యమయ్యాయి. చివరికి 1974 సెప్టెంబర్ 3న రెండో ఘాట్ రోడ్డు భక్తులకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. అప్పటి నుంచి పైకి వెళ్ళడానికి ఒక రోడ్డు కిందికి రావడానికి ఇంకో రోడ్డు ఏర్పడ్డాయి. పైకి వెళ్ళే రెండో ఘాట్ రోడ్డు పొడవు 17.8 కిలోమీటర్లు. కిందికి వచ్చే మొదటి ఘాట్ రోడ్డు పొడవు 18 నుంచి 19 కిలోమీటర్లు. మొదటి ఘాట్ రోడ్డులో 57 మలుపులు 36 హెయిర్ పిన్ బెండ్ లు ఉన్నాయి. కొండ ఎక్కడానికి సుమారు 40 నిమిషాలు పడుతుంది.


ఈ రోడ్ల మీద మోకాళ్ళ పర్వతం దగ్గర చాలా ప్రమాదాలు జరిగేవి. దాన్ని తగ్గించడానికి టీటీడీ అక్కడ అమ్మవారిని ప్రతిష్ఠించిందని భక్తులు నమ్ముతారు. ఇప్పుడు రోజుకు సుమారు 10000 వాహనాలు ఈ రోడ్ల మీద తిరుగుతున్నాయి. రాత్రి 12 గంటల నుంచి తెల్లవారుజామున 3 గంటల వరకు రోడ్లు మూసివేస్తారు. అలిపిరి దగ్గర సప్తగిరి సెక్యూరిటీ జోన్ టోల్ గేట్ ఏర్పాటు చేశారు. వాహనాలను తనిఖీ చేసిన తర్వాతనే కొండపైకి అనుమతిస్తారు.


ఇప్పుడు రెండో ఘాట్ రోడ్డులో కొండచరియలు విరిగిపడటం పెద్ద సమస్యగా మారింది. 7వ కిలోమీటరు నుంచి 16వ కిలోమీటరు వరకు తరచూ రాళ్ళు పడుతున్నాయి. అందుకే టీటీడీ మూడో ఘాట్ రోడ్డు గురించి ఆలోచిస్తోంది. ఆరు వందల ఏళ్ళ క్రితం అన్నమయ్య నడిచి వచ్చిన మామండూరు మార్గాన్ని మూడో ఘాట్ రోడ్డుగా మార్చాలని పరిశీలిస్తోంది. ఒకప్పుడు కాలినడకన మాత్రమే వెళ్ళిన కొండపైకి ఇప్పుడు నిమిషాల్లో వాహనంలో వెళ్ళగలగడం వెనుక వందేళ్ళ కష్టం ఎంతోమంది ఇంజనీర్ల శ్రమ భక్తుల భక్తి ఉన్నాయి.


[సేకరణ]

...........

సంసారంలో సరిగమలు (పద్య భావాలు )


నింపి యందిచె చేతికి నిబ్బరంగ

సొంపు లన్నియుపంచెటి సోకు రంగ 

ఒంపు లన్నియు చూపెటి నొప్ప రంగ 

ముంపు లన్నియు నాపెడి ముద్ర రంగ 


అంద చందాలు నందగా హాయిగాను

గంధ మాధుర్య మానస గమ్య మేను 

చందనంబదిసఖ్యతా చరితగాను 

పొందిక హావభావము తీరు పోరు గాను 


ఎండ మావుల వెంబడి యేల పరుగు 

కండ కరిగేడి విధమగు కాల పరుగు 

చండ నిప్పుల వేడిగా చెలిమి పరుగు 

బందమారిన మనసుగా బంధ పరుగు 


ఇత్త డెందుకు మనచెంత  పుత్తడుండ

సత్తు వెందుకు మనచెంత సత్తఉండ 

మత్తు ఎందుకు నిత్యము మగువ యుండ

వత్తి లాగ తైలము తోడు పత్తి వుండ 


తాత్పర్యాలు 


1వ పద్యం భావం


నింపి యందిచె చేతికి నిబ్బరంగ...


ఆప్యాయతతో అందించిన చేయూత మనసుకు ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది. సౌందర్యం, ఆకర్షణ, ఒంపుసొంపులు కన్నులకు ఆనందాన్ని కలిగించినా, వాటి వెనుక కొన్ని సందర్భాలలో బాధలూ దాగి ఉండవచ్చు. జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టాలను కూడా ప్రేమ, మమత, గుర్తుగా మిగిలే అనుభవాలుగా స్వీకరించాలి.


సూక్తి :

🌹 ఆప్యాయతతో అందించిన చేయూతే నిజమైన నిబ్బరం.


---


2వ పద్యం భావం


అంద చందాలు నందగా హాయిగాను...


అందం, సుగంధం, మాధుర్యం అన్నీ మనసుకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే చందనంలా చల్లదనాన్ని పంచేది సఖ్యత. పొందికైన హావభావాలు, మర్యాద, సౌజన్యం ఉన్నచోట విభేదాలకు తావుండదు.


సూక్తి :

🌹 చందనపు పరిమళం కంటే స్నేహపు పరిమళం చిరకాలం నిలుస్తుంది.


---


3వ పద్యం భావం


ఎండ మావుల వెంబడి యేల పరుగు...


ఎండమావిని వెంబడించినట్లు మాయా ఆశల వెంట పరుగెత్తడం వ్యర్థం. కాలం నిరంతరం పరుగెడుతూనే ఉంటుంది. కోపం, ఆవేశం, అతి వ్యామోహం మనసును కాల్చివేస్తాయి. బంధాలు ప్రేమతో నిలవాలి గాని, బంధనాలుగా మారకూడదు.


సూక్తి :

🌹 మాయా మృగతృష్ణల వెంట పరుగెత్తినవాడు అలసిపోతాడు; లక్ష్యమార్గంలో నడిచినవాడు చేరుకుంటాడు.


---


4వ పద్యం భావం


ఇత్త డెందుకు మనచెంత పుత్తడుండ...


మన దగ్గర బంగారం ఉన్నప్పుడు ఇత్తడి కోసం ఆశపడటం ఎందుకు? అసలైన శక్తి, సత్తా మనలో ఉన్నప్పుడు బయట వెతకడం ఎందుకు? కుటుంబం, ప్రేమ, అనుబంధం, జీవనాధారం మనకు ఉన్నప్పుడు వ్యర్థమైన మోహాలకు లోనుకావడం ఎందుకు? వత్తి, నూనె కలిసినప్పుడే దీపం వెలిగినట్లే, జీవితంలో సహకారం, ప్రేమ, పరస్పర ఆధారమే వెలుగునిస్తుంది.


సూక్తి :

🌹 ఉన్నదాని విలువ తెలిసినవాడే నిజమైన ధనవంతుడు.


🌹 ప్రేమ, సహకారం కలిసినచోటే జీవనదీపం వెలుగుతుంది.


సమగ్ర సూక్తి


🌹 చేయూత నిబ్బరాన్ని ఇస్తుంది, సఖ్యత పరిమళాన్ని ఇస్తుంది, కాలం జాగ్రత్తను నేర్పుతుంది, సంతృప్తి జీవితానికి వెలుగునిస్తుంది. 🙏🌹



నాదె యనుకొంటి నంతయు నాదు మదిని 

గాదె మాదిరి బ్రతుకుగా గాంచ మదిని 

నీదనేది జయముచేర్చ నిత్య మదిని 

భాదె యనువీలు పడకయు బలుకు మదిని 


భావం :

"ఇదంతా నాదే" అనే మమకార భావాన్ని మనసులో పెంచుకోకూడదు. జీవితం గాడిద మోసే భారంలా కేవలం స్వార్థభారంతో నిండిపోకూడదు. "నీది–నాది" అనే భేదభావాన్ని తగ్గించి, పరస్పర సహకారం, సమత్వ భావంతో నడిస్తే నిజమైన విజయం లభిస్తుంది. బాధలు వచ్చినప్పుడు వాటికి లొంగిపోకుండా, ధైర్యంగా, వివేకంతో మాట్లాడి ముందుకు సాగాలి.

****

తొల్లి యొరుగని వానిని తోడు జేయ 

మల్లి మల్లిలా పిలుపుతో  మనసు జేయ 

తుల్లి పడక సంసారము తూడు జేయ 

కిల్లి లాగ జీవన శాంతి కీర్తి జేయ 

భావం :

ఇంతకు ముందు పరిచయం లేని వారినైనా ఆదరించి తోడుగా చేసుకోవాలి. మల్లెపువ్వు పరిమళంలా మృదువైన పిలుపు, ఆప్యాయమైన మాటలతో వారి మనసును గెలుచుకోవాలి. సంసారంలో కష్టాలు వచ్చినప్పుడు తొందరపడి కలత చెందకుండా, జీవిత భారాన్ని సమతుల్యంగా మోయాలి. అప్పుడు జీవితం తమలపాకులోని కిళ్లీ వలె సుగంధభరితంగా, ఆనందంగా, శాంతి–కీర్తులతో నిండిపోతుంది.

****

పారునదిలాగుణము వుంచి బలుకు జేర్చి 

దూరమoదున్న వానిని దరికి జేర్చి 

చేరు వగు వానిమనసులో  చింత మార్చి 

తీరు శుభముగాంచగలుగు తేట జేర్చి 


భావం :

పారే నది తన ప్రవాహంతో ఎన్నో ప్రాంతాలను కలుపుతున్నట్లుగా, మనిషి కూడా సద్గుణాలను అలవర్చుకొని మధురమైన మాటలతో అందరినీ చేరువ చేయాలి. దూరంగా ఉన్నవారిని స్నేహం, ప్రేమ, ఆప్యాయతలతో దగ్గరకు తీసుకురావాలి. బాధలు, చింతలతో ఉన్న వారి మనసులో ధైర్యాన్ని నింపి ఆ చింతను తొలగించాలి. అలా జ్ఞానం, వివేకం, స్పష్టత (తేట) కలిగించి వారి జీవిత మార్గాన్ని శుభప్రదంగా మార్చగలగాలి.

***

తరువు లాగ సమయతృప్తి దారి జేసి 

బరువు లున్న ప్రేమ మనసు బలము జేసి 

పరుల యింటికి ననునీవు ప్రభువు జేసి 

చెరువులాసహకార జలము పంచి 


భావం :

తరువు (చెట్టు) వలె సమయానికి నీడనిచ్చి, ఫలములిచ్చి తృప్తిని కలిగించాలి. ప్రేమతో నిండిన మనసు ఎంత బాధ్యతల (బరువుల) నడుమ ఉన్నా బలాన్ని ఇస్తుంది. పరుల ఇంటికైనా వెళ్లినప్పుడు నీవు ప్రభువులా, గౌరవనీయుడిగా, ఉపకారిగా మెలగాలి. చెరువులు తమ జలాన్ని అందరికీ పంచినట్లే, మనిషి కూడా సహకార భావంతో తన శక్తి, జ్ఞానం, సంపదలను సమాజంతో పంచుకోవాలి.

***

పాత తావును విడువగా బాధ కలిగె 

నేత తారుమారుబలుకు నీడ కలిగె 

స్వేత పత్రము తీరుగా స్థిరము కలిగె 

ఖ్యాతి యనునది కర్మగా కాల కలిగె 


భావం :

పాత స్థలాన్ని, పాత పరిచయాలను విడిచి వెళ్లినప్పుడు సహజంగానే బాధ కలుగుతుంది. కొత్త పరిస్థితులలో అడుగుపెట్టినప్పుడు ఆలోచనలు, మాటలు, జీవన విధానం కొంత తారుమారవుతాయి; ఆ సమయంలో ఒక ఆధారం, నీడ అవసరమవుతుంది. తెల్లని కాగితంలా నిర్మలమైన మనసుతో, స్థిరమైన సంకల్పంతో ముందుకు సాగితే జీవితం సక్రమమైన దారిలో నడుస్తుంది. చివరికి ఖ్యాతి అనేది కాలగమనంలో చేసిన సత్కర్మల ఫలితంగా లభిస్తుంది.

***


ఎందు వెతికిన నీవేను యందు ననుచు 

అంద మనునది అణుకువ ఆశ ననుచు 

పొందు సలపరింత బలము పూజ్య మనుచు 

చిందు లాట సమయమాట చిత్త మనుచు 


భావం :

ఎక్కడ వెతికినా దైవస్వరూపమే కనిపిస్తుందని, సర్వాంతర్యామి అన్నిటిలోనూ ఉన్నాడని గ్రహించాలి. నిజమైన అందం బాహ్యరూపంలో కాదు; అణుకువ, వినయం, సద్భావనలలో ఉందని తెలుసుకోవాలి. జీవితంలో పొందే సాఫల్యం, బలం, గౌరవం అన్నీ సత్కార్యాలు, పూజ్యమైన ప్రవర్తన వల్లనే లభిస్తాయి. కాలాన్ని వ్యర్థమైన చిందులాటలలో గడపకుండా, సమయ విలువను గ్రహించి చిత్తాన్ని సద్మార్గంలో నిలపాలని ఈ పద్యం ఉపదేశిస్తోంది.

***


ముత్యమైమెరయు తనము ముఖ్య మంబు 

పైత్యమై బలుకులు తీరు పైకమంబు 

నిత్య సౌభాగ్య మే కథ నీరసంబు 

సత్యమెరిగిన కలిగిన సంతసంబు 


భావం :

ముత్యంలా మెరిసే సద్గుణసంపన్నమైన వ్యక్తిత్వమే మనిషికి ముఖ్యమైన సంపద. పైత్యంలా (వివేకం లేకుండా) మాట్లాడే మాటలు మాత్రం విలువలేని పైపై ఆర్భాటంగా మిగిలిపోతాయి. నిత్యసౌభాగ్యం అనేది బాహ్య సంపదలలో కాదు; వాటినే ఆశ్రయిస్తే చివరికి నీరసం కలుగుతుంది. కానీ సత్యాన్ని గ్రహించి, దానిని ఆచరించినవారికి నిజమైన ఆనందం, సంతృప్తి లభిస్తాయి.

****

పట్టుగ బతుకు సుగుణము ఫలము వరకు 

బెట్టుగ పిలుపు సుఖములో చిలిపి వరకు 

రట్టుగ బెరుకు చరితలో రమ్య మెరుకు 

పుట్టుక మొదలు కడపట గిట్టు వరకు 

భావం :


జీవితం ఫలితాన్ని అందుకునే వరకు పట్టుదలతో, సుగుణాలతో సాగాలి. మన పిలుపు, మన పలకరింపు ఇతరులకు సుఖాన్ని కలిగించేంత ఆప్యాయంగా, చిలిపి మాధుర్యంతో ఉండాలి. అతిశయమైన బెరుకు (సంకోచం) అవసరం లేదు; అయితే వినయం, మర్యాద మన జీవిత చరిత్రకు అందమైన మెరుపును ఇస్తాయి. పుట్టుక నుండి చివరి గమ్యం వరకు మనిషి నడవడి, సుగుణాలు, సత్సంబంధాలే అతనికి నిజమైన గిట్టుబాటు.

***


మిన్ను చేయు కళాపము మీర నెవరు 

మన్ను చేయు మమతలన్ని మాను నెవరు 

కన్ను చూపు గాంచగలుగు కాల మెవరు 

నిన్ను యెరిగిన లోకాన మిన్న యెవరు 

భావం :


మెరుపులా ప్రకాశించే కళా వైభవాన్ని మించినవారు ఎవరున్నారు? అయితే చివరికి మట్టిలో కలిసిపోయే ఈ శరీరానికి సంబంధించిన మమకారాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టగలవారు ఎంతమంది? కాలస్వరూపాన్ని, జీవిత సత్యాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించి చూడగల దృష్టి ఎవరికి ఉంది? పరమసత్యాన్ని, దైవతత్వాన్ని, ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలిసినవారిని మించినవారు ఈ లోకంలో ఎవరుంటారు?

****

కొత్తవారితో నాకును కూర్మి జేసి 

విత్తనంబుగా మలుపుల విద్య జేసి 

చెత్తలాగసమస్తము చిత్త జేర్చి 

మత్తు మనసు గాంచగలేని మమత జేసి 


భావం :

కొత్తవారితో పరిచయం ఏర్పరచుకొని, వారితో స్నేహబంధం పెంచుతూ, మంచి ఆలోచనలను విత్తనాలవలె నాటాలి. ఆ విద్య, అనుభవం జీవితంలో మార్పులకు దారితీయాలి. మనసులో పేరుకుపోయిన చెడు భావనలు, వ్యర్థ ఆలోచనలు, చెత్తవలె ఉన్న దుర్గుణాలను తొలగించి, నిర్మలమైన చిత్తాన్ని పెంపొందించుకోవాలి. అప్పుడు మమకారం, అహంకారం, మోహం వంటి మనసును మత్తెక్కించే బంధనాలను అధిగమించి నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందగలుగుతాము.


🌹🙏॥నూతన స్నేహం జ్ఞానవిత్తనమై, మనోమలిన్యాన్ని తొలగించి, మమకారాన్ని జయించే మార్గమును చూపుతుంది.॥



ముత్యము వెలుగు ముక్కెర ముద్ర శరణు 

పత్యమను సుఖదుఃఖము పాఠ్య శరణు 

కుత్యతముయేల జీవన కూడు శరణు 

సత్య మెరిగితి నీవాడు శరణు శరణు 


భావం :


ముత్యంలా ప్రకాశించే జ్ఞానం, సద్గుణం మనిషికి ముక్కెర (అలంకారం) వంటివి; అవే శరణ్యములు. జీవితం సుఖదుఃఖాల సమ్మేళనం; వాటిని పాఠాలుగా స్వీకరించినవారికి అవే మార్గదర్శకాలు. నింద, ప్రశంస, లాభం, నష్టం, జీవన పోరాటాలు అన్నీ జీవనయాత్రలో భాగాలే; వాటిని అధిగమించడానికి ధర్మమే ఆశ్రయం. చివరకు సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు దైవసన్నిధిని పొందినట్లే; అందుచేత అతడు "శరణు, శరణు" అని పరమసత్యానికే శరణాగతి చెందుతాడు.

****

రావె యన్నను ప్రేమతో రమ్య మౌను 

పోవె యన్నహాసమగుటే పూజ్యమౌను 

తావె నీదు సదరు భక్తి తత్వ మౌను 

నీవె నాకున్న తోడువు నిజము గాను 


భావం :


"రావే" అని ప్రేమతో పిలిచే ఆహ్వానం మనసులను రమ్యంగా కలుపుతుంది. "పోవే" అని వీడ్కోలు చెప్పేటప్పుడు కూడా చిరునవ్వుతో, స్నేహపూర్వకంగా చెప్పగలగడం గొప్ప గుణం. మనకు లభించిన స్థానం, ఆశ్రయం, అనుబంధం అన్నీ భక్తి, విశ్వాసం, సదభిప్రాయాల తత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. చివరికి కష్టసుఖాలలో తోడుగా నిలిచే స్నేహితుడు, బంధువు, దైవం లేదా గురువు — "నీవే నాకు నిజమైన తోడు" అనే కృతజ్ఞతాభావమే ఈ పద్యంలోని అంతరార్థం.

*****


విత్తు మన్ను జేర బలము వినతి జలము

సత్తువ యనునది తెలివి శాంతి గుణము

మత్తు బ్రతుకుకాలపు మాయ మనసు తనము

చిత్తు జీవన ప్రక్రియ చెంత మనము


భావం :

విత్తనం భూమిని చేరినప్పుడు మాత్రమే మొలకెత్తి బలాన్ని పొందుతుంది. అలాగే వినయం అనే జలంతో మనిషి వ్యక్తిత్వం వికసిస్తుంది. సత్త్వగుణం, తెలివి, శాంతి — ఇవే మానవ జీవితాన్ని ఉన్నతంగా నిలబెట్టే గుణాలు. మత్తులో ఉన్నట్లు గడిచే జీవితం కాలమనే మాయలో చిక్కుకుంటుంది. కానీ చిత్తశుద్ధితో జీవన ప్రక్రియను అర్థం చేసుకున్నవాడు తన అసలు స్వరూపానికి చేరువవుతాడు.