నేటి పద్య భావపరిమళప్రభ 

రచన మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ 

301..మ. కో.

చెట్టులాయెదగీ అహంకథ చిత్తమందున చేరినా 

పట్టుగాసడలేను వర్షపు పాశ గాలికి కూలగా 

కట్టు కట్టడి గడ్డిపోచగ కాలమందున యుండినా 

రట్టుచేసెడి వర్షభీకర రాశికేనిలవాలిలే

భావము

చెట్టు ఎంత ఎత్తుగా ఎదిగినా, దానిలో అహంకారం పెరిగితే తుఫాను గాలులు, వర్షాల దెబ్బకు నేలకూలిపోతుంది.

అయితే గడ్డిపోచ చిన్నదైనా, వినయంతో వంగి నిలబడటం వలన ప్రకృతి విపత్తులను తట్టుకుని నిలిచి ఉంటుంది.

జీవనంలో బలం, సంపద, అధికారం కన్నా వినయం గొప్పదని కవి సూచిస్తున్నారు.

అహంకారం నాశనానికి దారి తీస్తే, నమ్రత రక్షణను ప్రసాదిస్తుంది.

****

302..ధ్రువ కో.

లలనచూపులు నమ్మ బల్కులు లాస్యమవ్వుట యేలనో 

వలపులన్నియు సేవభావము వాలకంబగు తీరునో 

కులుకు లన్ని కుటుంబమందున గూర్చవిద్యలు గుప్తమున్ 

శలిల గమ్యము నిత్య సత్యము సంపదేయగు జీవనమ్ 

భావము

లలన (స్త్రీ) చూపులు, మధురమైన మాటలు ఎందుకు అంత ఆకర్షణీయంగా మారుతాయో ఆశ్చర్యం వ్యక్తమవుతోంది.

నిజమైన ప్రేమ సేవాభావంగా మారి కుటుంబ బంధాలను బలపరుస్తుంది.

కుటుంబ జీవితంలో అనేక అనుభవాలు, నేర్చుకోవలసిన పాఠాలు అంతర్లీనంగా దాగి ఉంటాయి.

నీరు తన గమ్యాన్ని చేరినట్లే, జీవితం కూడా నిత్యసత్యం వైపు సాగితేనే అది నిజమైన సంపదను పొందుతుంది.

****

303..కం.

రాలెడియాకులుతప్పవు 

వాలెడి నిష్ఠలగుతీరు వాదము కాదే 

నీలె విధానం విధమై 

వేలె వినిమయమునుగాంచ విద్యల తీరే 

భావము

చెట్టుకు ఆకులు రాలడం సహజం; దానిని తప్పుగా భావించలేము.

అలాగే కాలానుగుణంగా అభిప్రాయాలు, ఆచరణలు మారడం కూడా వాదనకు విషయం కాదు.

ప్రతి వ్యవస్థకు, ప్రతి విధానానికి తనదైన స్వరూపం ఉంటుంది.

విద్య అనేది స్థిరంగా ఉండేది కాదు; పరస్పర వినిమయం, అనుభవం, ఆలోచనల మార్పిడి ద్వారా విస్తరిస్తుంది.

*****

304..ఉ.

లీలగవిద్యభోదనలు గీతభవంబగు బాల పాఠ్యమన్ 

బాలురు చిన్మయానదము ప్రశ్నల వర్షము యుక్తమేయగున్ 

న్నోలిగ పండితాభవము నోర్పుగ ధర్మము జెప్పగల్గగన్ 

మేలుగ విద్యతత్త్వమును మీరక తెల్పుట నిత్య సత్యమున్ 

భావము

ఈ పద్యం విద్యాబోధన యొక్క ఆదర్శ స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తోంది.

బాలలకు బోధన లీలాస్వరూపంగా, గీతంవలె ఆనందదాయకంగా ఉండాలి.

పిల్లలు చైతన్యనదులవలె ప్రశ్నలు అడగడం సహజం, సముచితం.

గురువు పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించడానికే కాక, ఓర్పుతో ధర్మబోధ చేయగలగాలి.

విద్య యొక్క అసలైన తత్త్వాన్ని వక్రీకరించకుండా, స్పష్టంగా తెలియజేయడమే నిజమైన విద్యాసత్యం.

*****

305..గీ...12/07..పాడాది న్యస్తాక్షరీ.. చే,ర,సా,ల

చెరపకు చెడెదవు చరిత్ర చెప్పు నీతి

రకము లెన్ననచెప్పగా  రమ్య నొకటి

సారమంత దుఃఖసుఖము సంఘ మందు

లలన తీరు కుటుంబము లాహిరియగు

భావం:

మంచిచరిత్రను చెరపవద్దు; గతానుభవాలు, చరిత్ర మనకు నీతిని బోధిస్తాయి.

ఎన్నో విధాలుగా చెప్పినా, వాటిలో ఒక సుందరమైన సారం ఉంటుంది.

జీవిత సారమంతా సంఘజీవనంలో, దుఃఖసుఖాల పంచుకోవడంలోనే ఉంది.

కుటుంబంలోని ప్రేమ, ఆప్యాయత, లాలనలే జీవితానికి లహరి (ఆనంద తరంగం) అవుతాయి.

*****

306..తరళము..దత్తపది.. వరద, బురద, దురద, పరద...

వరదలా కరుణామృత వాక్య మాత

బురదలన్ని బుద్దిగతీయు భుక్తి మాత

దురద దుఃఖదూరముచేయు దూర్చు మాత

పరద తొలగదీపజ్ఞాన ప్రధమ మాత

భావవివరణ:

 — తల్లి మాటలు వరదలా ప్రవహించే కరుణామృతం.

 — జీవిత బురదలను, అవిద్యను తొలగించి సన్మార్గం చూపే తల్లి.

 — శారీరక, మానసిక బాధలను తొలగించే ఆదరణమూర్తి.

 — అజ్ఞానపు పరదాను తొలగించి జ్ఞానదీపం వెలిగించే తొలి గురువు తల్లి.

**:

307..మకో.

*కచ్చితం నిజమార్గ ముఖస్తుతీకథ కాదయా!*

*స్వచ్ఛ దీప్తిగ నిత్య సత్యపు సద్గరుoడును పూజయా 

*నిచ్చలంమగు కర్మ లక్ష్యము నీదు ధర్మము విశ్వమై 

మచ్చ లేకయు నీకు సేవలు మానసంబుయు భాస్కరా!*

భావం:

నిజమైన మార్గం కేవలం పైపై స్తుతులతో సాధ్యమయ్యేది కాదు; ఆచరణే ముఖ్యమని సూచన.

నిత్యసత్య స్వరూపుడైన సద్గురువును నిర్మల హృదయంతో ఆరాధించమనే ఉపదేశం.

చంచలతలేని కర్మాచరణే ధర్మస్వరూపం; అది విశ్వహితాన్ని కలిగించేదిగా ఉండాలి."

ఓ భాస్కరా! (లేదా జ్ఞానప్రకాశస్వరూపా!) కల్మషరహిత మనస్సుతో చేసే సేవయే శ్రేష్ఠమైనది

🌹🌹🌹🌹

308..మ.కో. పద్యం 

 ధైర్య మానస విద్య తీరుగ తల్లి దండ్రుల ధర్మమే

శౌర్య వాంఛల సాహసమ్ముల సత్యమేయగు జీవనౌ

దార్యమేయగు రంగరించ సుతాస్థితీయగు వుజ్జ్వలా

స్థైర్యమే నిధి జాతి సంపద సాధ్యమే స్థితి భారతీ

పూర్తి భావం — పిల్లలకు ధైర్యం, సద్బుద్ధి, విద్యను అందించడం తల్లిదండ్రుల ప్రధాన కర్తవ్యం. — శౌర్యం, ఉన్నత ఆశయాలు, సాహసం కలిసినప్పుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది. — దాతృత్వం, ఉదారతతో సంతానం వ్యక్తిత్వం ప్రకాశవంతంగా వికసిస్తుంది. — స్థైర్యమే వ్యక్తికి, జాతికి నిజమైన సంపద; అదే భారతీయ సంస్కృతి నిలిచే పునాది.

****

311. గీ. పాదాది న్యస్తాక్షరీ.. పరి ష్కారం 

పలుకు పరమార్థమే జీవి పరహితంబు

రిపు వినయ విధేయత గాంచు రీతియెపుడు

ష్కార దోష శోధనలను కామ్యముగను

రంగరించు సద్గుణములే రమ్య జీవి

భావం:

మాట పరమార్థంతో ఉండి పరులకు మేలు చేయాలి. వినయం, విధేయత అలవరచుకోవాలి. తన దోషాలను పరిశీలించి సరిదిద్దుకోవాలి. అప్పుడు సద్గుణాలు జీవితాన్ని రమ్యంగా అలంకరిస్తాయి.

*****

312. గీ. దత్తపది.. కుప్ప, సిప్ప, డిప్ప, నిప్పు 

 

కుప్పలన్ని దుర్వాసన గూర్చి తెలుపు

చిప్ప మాదిరి కవచమై నిలిచి యుండు

డిప్పవలె జ్ఞానదీపము మెత్తి చూపు

విప్పలేనితనము గాంచ నిప్పు బ్రతుకు

భావం:

చెడు గుణాలు కుప్పల వలె దుర్వాసనను వెదజల్లుతాయి.

చిప్ప ముత్యాన్ని కాపాడినట్లు సదాచారం మనిషికి రక్షణగా ఉంటుంది.

డిప్ప (దివిటీ) వలె జ్ఞానం మార్గాన్ని చూపుతుంది.

మనసు విప్పలేని జీవితం నిప్పులాంటి బాధతో నిండిపోతుంది.

-****

313.గీ.

కాంతి పగలునగ్నివెలుగు గనుము జీవి 

 శుక్లపక్షమందువెలుగు శుద్ధ తత్వ 

కృష్ణపక్షమందువెలుగు కృపయు జూపు 

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు 

భావం:

పగటిపూట సూర్యకాంతి, అగ్ని వెలుగు జీవికి ప్రత్యక్ష మార్గదర్శకాలు.

శుక్లపక్షం పెరుగుతున్న చంద్రకళలవలె శుద్ధతత్వం వికసిస్తూ ఉంటుంది.

కృష్ణపక్షంలో వెలుగు తగ్గినప్పటికీ చంద్రుడు పూర్తిగా లేకపోడు; అలాగే కష్టకాలంలో దైవకృప అంతర్లీనంగా ఉంటుంది.

ఈ ప్రకృతి దర్శనం మనకు నిత్యసత్యాన్ని బోధిస్తుందని కవి పేర్కొంటున్నారు.

******

314. చం.

తనము ననేకమవ్వ మధుతత్త్వముచేదు భయంబు నీడగన్

గుణమునుగాంచ సఖ్యతగు పూజ్యత భావభవంబు విద్యగన్

వినయవిపంచి తీరగు విశ్వ విజేత శుభంబు గాంచ పూ

రణమున బద్యగంధ రసరాగములొప్పెను రమ్య పద్ధతిన్

మొత్తం భావం

మనిషి "తనము" (అహంభావం) లో చిక్కుకున్నప్పుడు జీవితంలో భయాలు, బాధలు, చేదు అనుభవాలు నీడలా వెంటాడుతాయి. అయితే మధురమైన తత్త్వజ్ఞానాన్ని గ్రహించి, సద్గుణాలను అలవరచుకుంటే సఖ్యత, పూజ్యత, ఉన్నత భావాలు కలుగుతాయి. అవే నిజమైన విద్యకు పునాది అవుతాయి.

వినయరూప విపంచి (బ్రహ్మతత్త్వ నాదాన్ని పలికించే జ్ఞానవీణ) ద్వారా పరమార్థాన్ని గ్రహించినవాడు విశ్వవిజేతగా శుభఫలాలను పొందుతాడు. అటువంటి సంపూర్ణ జ్ఞానస్థితిలో కవిత్వమూ సుగంధం, రసం, రాగం సమన్వయంతో వికసించి రమ్యమైన పద్ధతిగా వెలుగొందుతుంది.

*******

315..మ. కో.

అన్నపూర్ణమ నిర్ణయంబగు నన్నదానము నిత్యమున్ 

నెన్నలేనిది కష్టమైనను నిష్ఠమార్గము సత్యమున్ 

కన్న తల్లియు తండ్రికాచుచు కాలమందున సాధ్యమున్ 

విన్నపంబగు సర్వ వేళల వేదసారము విద్యగన్

మొత్తం భావం

అన్నదానం అన్నపూర్ణా దేవి అనుగ్రహానికి ప్రతీకగా, అత్యున్నత దానంగా భావించబడుతుంది. అది ప్రతిరోజూ చేయడం సులభం కాకపోయినా, ఆ దానధర్మాన్ని నిష్ఠతో ఆచరించడం సత్యమార్గం. తల్లిదండ్రులను గౌరవించి, వారి సంరక్షణను తన కర్తవ్యంగా భావించి కాలానుగుణంగా నిర్వహించాలి. వినయం, ప్రార్థన, విన్నపభావం మనిషిలో ఎల్లప్పుడూ ఉండాలి. ఈ విధమైన జీవన విధానమే వేదాల సారం, నిజమైన విద్య.

*****

316..తరళము 

హరిహరాయన నిత్యవైనము నామమేస్మరణంబగన్ 

నిరతనిర్మల తత్త్వలక్ష్యము నిశ్చలామయ శక్తిగన్ 

సరయువిద్యల తీరగాసమ సాధ్య సాధ్యము భక్తిగన్ 

మరినివేదన లన్నినీకగు మానసంబగు సత్యమున్ 

మొత్తం భావం

హరి, హరుల దివ్యనామ స్మరణమే నిత్యజీవనానికి ఆధారం. ఆ నామస్మరణ వల్ల మనస్సు నిర్మలమై, పరమతత్త్వాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని నిశ్చలమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తిని పొందుతుంది. వివిధ విద్యలు, శాస్త్రాలు, సాధనల అంతిమ గమ్యం కూడా భక్తియే; భక్తి ద్వారా అసాధ్యమైనదీ సాధ్యమవుతుంది. చివరికి మనసులోని సమస్త భావనలు, విన్నపాలు, నివేదనలు భగవంతునికే అర్పితమై సత్యస్వరూపంగా మారతాయి

****

317. తరళము

సుఖములేదు మహేశ చూడుమ సుందరా మహిమాన్వితన్

శిఖలపట్టు సజీవమాయలు సేవలై శరణంబుగన్

సకల విస్తర గమ్యచాపులు కాలకాల కపర్దిగన్

ముఖమనోమయ పంచమీభవ ముక్తిభూత దయాపరా

మొత్తం భావం

ఓ మహేశ్వరా! ఈ సంసారంలో శాశ్వతమైన సుఖం లేదని గ్రహించుచున్నాను. మహిమాన్వితుడవైన నీవే నిజమైన శరణ్యుడు. జీవులందరూ మాయాబంధాలలో చిక్కుకొని ఉన్నా, నీ సేవను ఆశ్రయించినప్పుడు ఆ బంధనాలు శరణాగతిగా మారుతాయి.

ఓ కపర్ది (జటాధారి)! సమస్త జగత్తు విస్తరించి ఉన్న గమ్యాలు, కాలచక్రాలన్నీ నీ ఆధీనంలోనే ఉన్నాయి. మనస్సు, వాక్కు, భావములను పవిత్రం చేసి, పంచమీస్వరూపిణి శక్తితో ఏకమై ఉన్న నీవు ముక్తిని ప్రసాదించువాడవు. దయాసముద్రుడవైన పరమశివా! జీవులను కరుణతో రక్షించుము.

*****

318. ఆ. వె.

కరువు వేళ దానకర్మల సేవలే

తరువులాగ నిత్య తపన తీర్పు

చరిత కేక్కువాడె చాకచక్య పనులే

పరులకిచ్చువాడె పరమ యోగి

భావం:

కరువు వంటి కష్టకాలాల్లో దానం చేయడం, సేవ చేయడం ఎంతో గొప్పది. చెట్టు తన నీడ, ఫలాలు, ప్రాణవాయువుతో ఇతరుల అవసరాలను తీర్చినట్లే, మనిషి కూడా తన శక్తి మేరకు పరులకు ఉపకారం చేయాలి. అలా చాకచక్యంగా, సమర్థంగా పనులు నిర్వహిస్తూ సమాజానికి మేలు చేసే వ్యక్తి మంచి చరిత్రను సంపాదిస్తాడు. తనకోసం మాత్రమే కాక, ఇతరుల కోసం పంచిపెట్టే వాడే నిజమైన పరమయోగి.

సూక్తి:

“తనకు జీవించువాడు సాధారణుడు;

పరులకు జీవించువాడు పరమయోగి.” 

🌹🙏

319. పాదాది  న్యస్తాక్షరీ సుశిఖము

సుమతి నిత్యబోధలతొ వసుంధర కళ

శిరము వంచి దండమునకు సేతువగును

ఖలులు సంహార విధి మాయ హరి కపర్ది

ముక్తియన్న సత్యపలుకు పుడమి తృప్తి

భావం

సత్బుద్ధి, నిత్యబోధల వల్ల భూమిపై సౌందర్యం, సంస్కారం వృద్ధి చెందుతాయి. వినయంతో తల వంచడం సత్సంబంధాలకు వారధి అవుతుంది. దుష్టులను సంహరించడం హరి, హరుల ధర్మకార్యంగా నిలుస్తుంది. ముక్తి అనే సత్యవాక్యం మానవజీవిత పరమలక్ష్యమై, లోకానికి తృప్తి మరియు శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.

******

320..గీ 

అంబ తోడునిడాగాంచ ఆశ చిత్త 

రంభ ఊర్వశి మేనకా రవళి మత్తు 

జంబలకడిపంబ మలుపు జాతి సొత్తు 

పంబరేపుమహిళలుగా పాట చిత్తు 

భావసారం:

స్త్రీ కేవలం సౌందర్యానికి ప్రతీక మాత్రమే కాదు; తల్లిగా, సంస్కారదాత్రిగా, జాతి సంపదగా నిలిచే మహనీయ శక్తి. మాయామోహాలకు అతీతంగా ఆమె మహత్త్వాన్ని గుర్తించి గౌరవించడమే సమాజ శ్రేయస్సుకు మార్గం. 

🌹🙏

321. ఉ.

అందరి వాడుఅందని సనాతన ధర్మము తెల్పువాడుగన్

కొందరి చూపు చిక్కిన సకోపము చూపక ప్రేమ చూపుగన్

సందడి విద్యబోధలగు సామము దానము సత్యవాక్కుగన్

అందరి ప్రేమ పాత్రుడగు ఆశలు తీర్చెడి కృష్ణ వైభవం

సరళ భావం

శ్రీకృష్ణుడు అందరికీ చెందినవాడు. ఆయన సనాతన ధర్మాన్ని లోకానికి బోధిస్తాడు. కొందరు అపార్థం చేసుకున్నా, కోపం చూపకుండా ప్రేమతోనే వారిని ఆదరిస్తాడు. విద్య, సామరస్యం, దానం, సత్యవాక్కు వంటి సద్గుణాలను బోధిస్తాడు. అందరి ప్రేమను పొందుతూ, భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చే దివ్య వైభవం కలవాడు.

****

322. చం. 

సరస వినోద కృష్ణుడగు సంభవ కాలమయంబు చూపులున్

కరుణకటాక్ష వీలుగను కామ్యము యల్లరిగాను కృష్ణుడున్

శరణమునన్న సఖ్యత విశాలమనస్సగు బాలకృష్ణుడున్

పరువము పంచు విజ్ఞతయు పాశము తీరుగనౌను కృష్ణుడున్

సరళ భావం

శ్రీకృష్ణుడు సరస వినోదాలకు నిలయమైనవాడు. ఆయన అవతారం లోకానికి ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

ఆయన కరుణాకటాక్షాలు అందరికీ కోరదగిన వరప్రసాదం.

తనను శరణు కోరిన వారితో స్నేహితునిలా ఉండి, విశాల హృదయంతో రక్షిస్తాడు.

జ్ఞానాన్ని, గౌరవాన్ని ప్రసాదించి, సంసారబంధాలను తొలగించి విముక్తిని కలిగిస్తాడు.

*****

323..ఉ.

మెల్లగ చూపు లీలగుట మేలుగ యెల్లరితీరు బాలుడున్ 

చల్లగ వేడివేడిగను జాతిశుభంబుగనౌను విద్యగన్ 

కల్లలు లేనిమాటలవి కాలమనోభవమౌను మార్పుగన్ 

ఎల్లలు లేనిరూపమది ఎక్కువ తక్కువ కాక కృష్ణుడున్ 

సరళ భావం

శ్రీకృష్ణుడు మృదువైన చూపులతో, చక్కని లీలలతో అందరినీ ఆకట్టుకుంటాడు. ఆయన స్వభావం అవసరానికి తగినట్లుగా చల్లదనాన్నీ, ఉత్సాహాన్నీ ప్రసాదిస్తుంది. ఆయన మాటలు కల్మషం లేనివి, సత్యస్వరూపమైనవి; కాలానుగుణంగా మనుషులలో మార్పును కలిగిస్తాయి. ఆయన రూపం అనంతమైనది; అందులో ఎక్కువ–తక్కువ అనే భేదం లేదు. సమస్తంలో సమంగా విరాజిల్లే పరబ్రహ్మస్వరూపుడే కృష్ణుడు.

****

324..ఉ

అల్లన నల్లవాడె పసి బాలుడు యైనను నూత్న యౌవనం

బుల్లముఁ దొంగిలించువిధి పూర్ణమనోభవసుందరాంగుడున్

బిల్లడునైన విద్యల భీతులఁ జేయు బలుండు నీతడే

ఝల్లుల తీరుశోభలగు ఝoకర నాదము నవ్వు చూపులున్

సరళ భావం

నల్లని వర్ణముతో ఉన్న శ్రీకృష్ణుడు పసిబాలుడే అయినప్పటికీ, నూతన యౌవన సౌందర్యంతో ప్రకాశిస్తాడు. తన అందమైన రూపంతో అందరి మనసులను దొంగిలిస్తాడు. చిన్నవాడిగా కనిపించినా గొప్ప శక్తిశాలి, జ్ఞానస్వరూపుడు. ఆయన నవ్వులు, చూపులు, ఆభరణాల ఝంకార ధ్వనులు అపూర్వమైన శోభను వెదజల్లుతాయి.

***

325..గీ.

కాశి నగర గంగమ్మను కలసి చూసి

విశ్వనాథుని సేవించి విభవమెరిగి

పాశబంధములు విడిచి భక్తి మునిగి

అపరంధామ లీలానందమొందు ॥

సరళ భావం:

కాశీ నగరంలో గంగమ్మను దర్శించి, శ్రీ విశ్వనాథ స్వామిని సేవించి ఆయన మహిమను తెలుసుకొని, లోకబంధనాలు మరియు మోహాలను విడిచిపెట్టి భక్తిలో మునిగితే, దైవానుగ్రహంతో పరమానందాన్ని పొందగలరు.

నమఃశివాయ...

నమఃశివాయ 

నమఃశివాయ 

శుభంభూయాత్

******

326..గీ.

తరుచు పొగయు రాత్రి సెగలు తపన తీరు

దక్షిణా ప్రదక్షిణ గాను ధరణి తీరు

తిధియు వారపక్ష ఘడియ తీవ్ర తీరు

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు

భావం

తరుచు పొగయు రాత్రి సెగలు తపన తీరు

జీవితం రాత్రి–పగలు, వేడి–చలి, కష్టం–సుఖం వంటి ద్వంద్వాలతో నిండి ఉంటుంది.

దక్షిణా ప్రదక్షిణ గాను ధరణి తీరు

భూమి తన నిరంతర గమనంతో కాలాన్ని నడిపిస్తుంది.

తిధియు వారపక్ష ఘడియ తీవ్ర తీరు

తిథులు, వారాలు, పక్షాలు, ఘడియలు కాలప్రవాహాన్ని సూచిస్తాయి.

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత నిజము బలుకు

ఈ గీతల ద్వారా కవి నిత్యసత్యాలను పలుకుతున్నాడనే ఆత్మసాక్ష్యం.

****

327..తే.గీ.

అణువు వంటి కణము సృష్టి మూలమగుట

తణువు కష్టపడక దీక్ష తత్త్వమగుట

మణువు విలువ మూలముగాంచు మహిమయగుట

మునుగు భక్తిలో హృదయాలు ముక్తియగుట॥

భావం:

అణువు వంటి సూక్ష్మ కణమే సృష్టికి మూలం.

శరీరం (తణువు) శ్రమించకపోతే దీక్ష ఫలించదు.

మణి (మణువు) విలువవలె సద్గుణాల మహిమ గొప్పది.

భక్తిలో మునిగిన హృదయాలు ముక్తిని పొందుతాయి.

*****

328 పాదాది న్యస్తాక్షరి . ని, రీ, క్ష, ణ 

నిజమనేది నీకును నాకు నియమమాయ

రీతి జ్ఞాన విస్తరణమె వెలుగుమాయ

క్షమము సద్గుణాల విధేయ కామ్యమాయ

ణతి యనేది మనసు చేరి నడుచుమాయ

భావం:

నిజం అనేది అందరికీ వర్తించే నియమం.

జ్ఞాన విస్తరణే జీవితానికి వెలుగు.

క్షమ సద్గుణాలలో శ్రేష్ఠమైనది, అందరికీ కావలసినది.

ణతి (వినయం, నమ్రత) మనసులో స్థిరపడితే నడవడిక సత్పథంలో ఉంటుంది.

ముఖ్యంగా నాలుగో పాదంలోని "ణతి" ప్రయోగం చక్కగా ఉంది. న్యస్తాక్షరి నియమం గా

******

329. న్యస్తాక్షరి:

ని,రీ,క్ష,ణ...తేటగీతి: 

నిశను నీ రాకకై జనని సలిపెడు ని

రీక్షణ విలువ తెలిసి యోరీ కదలర!

క్షణము నాగక, బండి వేగమ్ము నేక్ష

ణమున నైన ప్రమాదమే, నాని! వినర!

సరళ భావం

తల్లి తన బిడ్డ రాక కోసం రాత్రంతా ఎదురుచూస్తోంది. ఆ ఎదురుచూపు విలువను తెలుసుకొని, ఓ యువకుడా! వాహనాన్ని అతివేగంగా నడపవద్దు. ఒక్క క్షణం అజాగ్రత్త జరిగినా ప్రమాదం సంభవించవచ్చు. అందుకే జాగ్రత్తగా ప్రయాణించమని హితవు చెబుతోంది

*****

330.

జనని పాద మంజీర శిం జానకీ ర్తి

సత్య ధర్మ గళాగ్ని పుం జాన కీ ల

చండ శాసన రావ గుం జానకీ డ్య తారతంత్రియేమధ్యమంద్రములఁబలికె

సరళ భావం

జనని జానకీదేవి పాదమంజీరాల ధ్వని ఆమె కీర్తిని ప్రకటిస్తోంది. సత్యం, ధర్మం, దైవశాసన మహిమలతో నిండిన జానకీ మహాత్మ్యం సంగీత స్వరాలవలె లోకమంతా మార్మోగుతోంది.

****

331. గీ.

గంగను కలసి గణనాథ గమ్యమెరిగి

అంగ ప్రదక్షిణలు చేసి యదను నడిగి

సంగతులు గుణధామము సరియ నెరిగి

జంగమ శివ పరాత్పర జపము కలిగి

భావం 

గంగానదిని దర్శించి, వినాయకుని కృపతో యాత్ర యొక్క పరమార్థాన్ని తెలుసుకొని, క్షేత్ర ప్రదక్షిణలు చేసి, మహనీయులను కలుసుకొని వారి ఉపదేశాలను గ్రహించి, సద్గుణాల మార్గాన్ని తెలుసుకొని, సర్వవ్యాపకుడైన పరమశివుని నామజపంలో మనసును నిలపాలి.

****

332.గీ. పాదాది.. న్యస్తాక్షరీ 

పా, క, ల, ము 

పాశమను నది జీవన పాఠ్యముగును 

కసి తనముదుఃఖ సుఖమగు కామ్యగమన 

లహరి ననుభవ విజ్ఞత లలితమగును 

ముదము తృప్తి పరచుటయె మదిచలనము 

సరళ భావం

పాశం (అనుబంధం) జీవితం నేర్పే ఒక పాఠంలాంటిది.

కోరికలు, కసి, దుఃఖం, సుఖం ఇవన్నీ జీవిత ప్రయాణంలో భాగాలు.

అనుభవాల తరంగాలే మనిషికి విజ్ఞతను ప్రసాదిస్తాయి.

చివరకు మనసుకు ఆనందం, తృప్తి కలిగించడమే జీవన చలనం యొక్క పరమార్థం.

**†*