శబ్దసౌందర్య ప్రధాన తేట గీత "భావమాల"  (P. 1)

001..గీ..

భారత ప్రభుత్వము సాధ్య భాగ్య వేద

సారవంతమైనది నేల సాగు బోధ

ధీర వీర పరాక్రమ శక్తి దీప్తి పాద

హార నూపుర కేయూర వాక్య నాద

సరళ భావం

భారత ప్రభుత్వం దేశాభివృద్ధి, ప్రజల భాగ్యసాధనకు కృషి చేయాలి.

సారవంతమైన భూమి, వ్యవసాయమే దేశానికి మూలాధారం.

భారతదేశం ధీరుల, వీరుల పరాక్రమం మరియు శక్తికి నిలయం.

మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, శాస్త్రాలు, సాహిత్యం హారాలు, నూపురాలు, కేయూరాల వలె దేశ వైభవాన్ని అలంకరిస్తున్నాయి.

*****

002..గీ 

సుతుల గతులు గమ్య మహిమ సూత్ర మయమె 

వెతలు నిర్విధామము గాంచ కాంతి సమమె 

కతలు మంత్రతత్త్వపు పూజ కాలమయమె 

సతత నరాయణ చరణ సంస్మరణమె 

సరళ భావం

సంతానం యొక్క జీవనగమనం, వారి లక్ష్యసాధన ఒక దైవసూత్రంలా నడుస్తుంది.

కష్టాలు, వెతలు తొలగి జ్ఞానకాంతి ప్రసరించాలి.

కథలు, ఉపదేశాలు, మంత్రతత్త్వాలు కాలానుగుణంగా మనిషికి మార్గదర్శకాలు.

చివరకు నారాయణుని పాదస్మరణే జీవితం యొక్క శాశ్వత ఆశ్రయం.

*****

003.గీ.

జ్ఞాన గుణసాగర కళలు జ్ఞాప్తిగమ్య

మానస మహిమాన్విత మహీ మాయ గమ్య

ప్రాణ ప్రణయనాదఫలము పాఠ్య గమ్య

నేను నిర్మల భక్తిగా నియమ గమ్య

సరళ భావం

జ్ఞానం, సద్గుణాలు, కళలు మనిషికి జ్ఞాపకరూపంగా మార్గాన్ని చూపుతాయి.

మనస్సు యొక్క మహిమ, ప్రపంచ మాయ యొక్క స్వరూపం గ్రహించవలసిన విషయాలు.

ప్రాణం, ప్రేమ, నాదం (శబ్దం/భక్తి) ఫలితంగా జీవితం ఒక పాఠంగా మారుతుంది.

నేను నిర్మల భక్తితో నియమనిష్ఠగా జీవనగమ్యాన్ని చేరాలని కోరుకుంటున్నాను.

*****

004. గీ.

అన్న పానాది జీవనాధార మనుచు

కన్న ప్రేమ మనసు పొంది గాంచ మనుచు

విన్న సత్యధర్మ బలుకు వినయ మనుచు

మన్ననే తల్లిదండ్రుల సేవ మార్గ మనుచు

సరళ భావం

అన్నం, పానీయం జీవనానికి ఆధారం అని తెలుసుకోవాలి.

కన్నతల్లి ప్రేమను హృదయపూర్వకంగా గ్రహించాలి.

సత్యం, ధర్మం చెప్పిన మాటలను వినయంతో ఆలకించాలి.

తల్లిదండ్రులను గౌరవించి సేవించడం ఉత్తమ జీవనమార్గమని గుర్తించాలి.

****

005.గీ.పద్యం:

సుగుణ జీవ మనోమయ సూత్ర రమ్య

చరణ పూజ్య సన్నుతిగను చరిత రమ్య

అరుణ కలుకువలను బాపు తత్వ రమ్య

కరుణ మణిమయ కర్తవ్య కాల రమ్య

పూర్తి భావం

సుగుణాలతో నిండిన జీవితం మనస్సుకు మార్గదర్శకమైన సూత్రంలా రమ్యంగా ఉంటుంది. పూజనీయులైన మహనీయుల చరణాలను గౌరవించి, వారి సత్కీర్తిని, చరిత్రను స్మరించడం జీవనాన్ని సార్థకం చేస్తుంది. ఉదయసూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్లే, తత్త్వజ్ఞానం అజ్ఞానం, మోహం, మనస్సులోని కలుషిత భావాలను తొలగించి సత్యమార్గాన్ని చూపుతుంది. కరుణను మణిరత్నంలా హృదయంలో ధరించి, తన కర్తవ్యాన్ని సమయానుసారంగా నిర్వర్తించే జీవితం నిజమైన సౌందర్యాన్ని, ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

****

006. గీ.

తంత్రి నాదాలు వినిపించు తన్మయమున

తంత్ర తత్వాల సద్భోద ధన్యత గుణ

మంత్ర మాయాబలంబగు మార్గ సుగుణ

యంత్ర శాస్త్ర గమ్యఫలము అరుణ కిరణ

పూర్తి భావం

తంత్రీవాద్యాల నుండి వెలువడే నాదాలు మనసును తన్మయత్వంలో ముంచుతాయి. తంత్రతత్వాలు సద్విజ్ఞానాన్ని, ఆత్మబోధను ప్రసాదించి జీవితం ధన్యమవుతుంది. మంత్రశక్తి మనస్సుకు ఏకాగ్రతను, మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇచ్చి సుగుణాల వైపు నడిపిస్తుంది. యంత్రశాస్త్రం జ్ఞానవిజ్ఞాన ఫలితాలను అందించి, అరుణకిరణాల వలె అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి అభ్యుదయాన్ని కలిగిస్తుంది.

*****

007. గీ.

ముక్తి కోర భక్తి గమన ముఖ్య గతుడు

భక్తి సూత్రాల వెలయించు భాగవతుడు

యుక్తి శక్తిగా జీవనంబున సుగుణడు

వ్యక్తి వినయంబు విశ్వంబు వాక్య పరుడు

పూర్తి భావం

మోక్షాన్ని కోరే వాడు భక్తి మార్గాన్ని అనుసరించి జీవిత పరమగమ్యాన్ని చేరడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. భక్తి సూత్రాలను ఆచరించి, ఇతరులకు తెలియజేసే వాడు నిజమైన భాగవతుడు. యుక్తి, శక్తి, వివేకంతో జీవిస్తూ సద్గుణాలను పెంపొందించుకుంటాడు. అలాంటి వ్యక్తి వినయశీలిగా ఉండి, తన మాటలతో విశ్వమానవతా విలువలను చాటుతాడు.

****

శబ్ద సౌందర్య ప్రధాన గీత భావమాల 

008. గీ

దీర్ఘ విశ్వాస మొండియు దీక్ష బూని

దీర్ఘ సత్యశోధనలుగా దీప్తి బూని

దీర్ఘ నిగ్రహంబు గలిగి దివ్య గమని

దీర్ఘ సద్భావ సద్భవ దినము బూని ॥

భావం :

దృఢమైన విశ్వాసంతో దీక్షను స్వీకరించి, సత్యాన్వేషణలో ప్రకాశాన్ని పొందాలి. దీర్ఘకాల నిగ్రహాన్ని అలవరచుకొని దివ్యమైన గమ్యాన్ని చేరాలి. సద్భావనతో కూడిన సత్కార్యాలు జీవితాన్ని శుభప్రదమైన దినోత్సవంగా మారుస్తాయి.

*****

009. గీ.

కణువు కనికరమే కావ్యకథల పావు

అణువు అణువు స్పందనగాను అలక పోవు

తణువు గుట్టుగ నుండియు తరిగి పోవు

గుణ ఉషోదయమే గుర్తు చావు ॥

భావ విశ్లేషణ: – చిన్న కరుణాకణమే కావ్యానికి, కథకు, జీవితానికి పావనతను అందిస్తుంది. – ప్రతి అణువులోనూ స్పందన ఉంది; అలక, అహంకారం నిలవవు. – శరీరం ఎంత భద్రంగా ఉన్నా కాలగమనంలో క్షీణిస్తుంది. – మరణానంతరం నిలిచేది సంపద కాదు, గుణాల ఉదయమే; సత్గుణాలే చిరస్మరణీయమైన గుర్తుగా మిగులుతాయి.

🌹

*అణువు తరిగినా గుణము తరుగదు*;

*తణువు నశించినా సత్కీర్తి నశించదు*.

🌹🙏

010. గీ.

ఆలపించెద జగమంత హర్షమలర

మాలలాగ పుట్టు వకుళమాయ మలర

జ్వాలలాను ఉపయోగ ప్రజాబలముర

వాలకంబు యేదన ధర్మవాక్యమనర ॥

భావం

ప్రపంచమంతా ఆనందంతో ఆలపించునట్లుగా సత్కార్యాలు వికసించాలి.

పూలమాలవలె జీవితం సుగంధభరితంగా, వకుళపుష్పములవలె అనుకూలతలు శోభాయమానంగా ఉండాలి.

అగ్నిజ్వాలలవలె శక్తిని ప్రజాహితానికి వినియోగించాలి.

ఎటువంటి పక్షపాతం లేకుండా ధర్మవాక్యాన్ని పలకడం మానవుని కర్తవ్యం.

***

O11..

శాస్త్ర, విద్యల కాలమ్ము జరుగు నట దు

ర్వాస్త్ర జ్ఞానయోగులమధ్య రమ్య నట దు

ష్టాస్త్ర ఆశ పాశమగు నిష్టార్ధ నట దు

స్వాస్త్ర, కాలగమ్యము జూపు సాగు వరదు

సమగ్ర భావం

శాస్త్రవిద్యలు వికసించే కాలంలో జ్ఞానయోగులు సమాజానికి మార్గదర్శకులవుతారు. దుర్వాస్త్రాలవంటి దుష్ప్రవృత్తులు, ఆశాపాశాలు మనిషిని బంధించి లక్ష్యభ్రష్టుడిని చేస్తాయి. వాటిని అధిగమించి, స్వీయజ్ఞానమనే అస్త్రాన్ని ధరించినవాడు కాలగమన రహస్యాన్ని గ్రహిస్తాడు. అట్టి జ్ఞానమే జీవనగమ్యాన్ని చూపే వరదుడు (అనుగ్రహకర్త, గురువు, దైవం) వలె మనిషిని సన్మార్గంలో నడిపిస్తుంది.

****

.012.

లాస్యమైన జీవనవాంఛ లయలు తీరు

దాస్య సఖ్యార్పణమ్ముల తనరు వారు

నాస్యమనునది లేదును నమ్ము వారు

దాస్యసంపద ధన్యత దాత వారు ॥

భావం

జీవితం లాస్యనృత్యంలా సౌందర్యవంతంగా సాగుతుంది.

దాస్యభావం (సేవ), సఖ్యభావం (స్నేహం), అర్పణభావం (సమర్పణ) కలవారు సద్భక్తులు.

"నాది" అనే అహంకార భావం లేదని నమ్మి జీవించేవారు నిజమైన సాధకులు.

దాస్యభావమే గొప్ప సంపద; అటువంటి వారు ధన్యులు, ఇతరులకు సైతం ఆ ధన్యతను పంచే దాతలు.

*****

013.

పలుకు ప్రభవము గుణమంత పసయు లేక

ఫలము నందున లవమంత వలపు లేక

చలన బ్రతుకంత సఖ్యతా జపము లేక

తలపు లన్ని కాలమయము తప్పు లేక ॥

భావం

మాటలలో గుణం లేకపోతే వాటి ప్రభావం నిలవదు.

ఫలితం వచ్చినా ప్రేమ, అనురాగం లేకుంటే దానికి విలువ ఉండదు.

చలనమయమైన జీవితంలో సఖ్యత, స్నేహం, పరస్పర సహకారం లేకుంటే జీవనం అసంపూర్ణం.

మనసులోని తలపులన్నీ కాలగమనంలో కలిసిపోతాయి; కాలమే వాటికి సాక్షి.

*****

014. గీ.

ఆరు చక్రాల వరుసల నధి గమించి

చేరు వేయి రేకుల పువ్వు చిత్తముంచి

మారు పలుకక విద్యయే మనసు నెంచి

కోరు కున్నంత సుఖమగు కోర్కెలెంచి ॥

భావం

 — మూలాధారము మొదలైన షట్‌చక్రాలను అధిగమించి,— సహస్రార పద్మమనే వేయిరేకుల కమలంలో మనస్సును నిలిపి — చంచలత లేకుండా జ్ఞానాన్నే ఆశ్రయించి, — కోర్కెలను వివేకంతో పరిశీలించి నియంత్రిస్తే నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది.

🌹 *చక్రాలను అధిగమించిన చిత్తమే సహస్రారానందాన్ని ఆస్వాదిస్తుంది*. 🌹🙏

****

015.

కర్మయోగులై చరియించు ఘనులకైన

ధర్మఫలము పొందు నిజము ధరణికైన

మర్మమేది? కాలమయము మనసుకైన

శర్మ విద్య ఫలము పద్యశాంతికైన

భావం: కర్మయోగులుగా నిస్వార్థంగా జీవించే మహనీయులకు ధర్మఫలం తప్పక లభిస్తుంది. ఇది ఈ భూమిపై శాశ్వతమైన సత్యం. అయితే కాలస్వరూపమైన మనస్సు యొక్క అంతర్మర్మాన్ని గ్రహించడం అత్యంత కష్టం. ఆ మర్మాన్ని తెలుసుకునే విద్యే నిజమైన శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది. ఆ జ్ఞానం మనసుకు శాంతిని, పద్యానికి పరమార్థాన్ని అందిస్తుంది.

******

016

వేదపఠన నిత్య మహిమ విధి సమములు

పాదసేవల మర్మము వందనములు

నాదమన్నది సఖ్యతకు గమకములు

కాదగు ఫలము తప్పదులే క్రమములు

భావం:

వేదపఠనం నిత్యజీవితాన్ని ధర్మమార్గంలో నడిపించే మహత్తర సాధన. భగవత్‌పాదసేవలోని అంతరార్థాన్ని వినమ్ర వందనాల ద్వారా గ్రహించవచ్చు. నాదం సఖ్యతకు, సామరస్యానికి గమకంలా మారుతుంది. ప్రకృతి నియమం ప్రకారం చేసిన ప్రతి కర్మకు తగిన ఫలం తప్పక లభిస్తుంది; ఈ క్రమం ఎప్పటికీ మారదు.

******

017

రక్షణవిలువ సాధ్యము రమ్యతగను 

లక్షణములన్ని భక్తిగా లలిత మగును 

శిక్షణమనసు విధిగాను సీఘ్రమగును 

భక్షణ ననేదిలేకయు భజన యగును 

రక్షణ విలువ తెలిసిన జీవితం సౌందర్యవంతమవుతుంది.

మంచి లక్షణాలు భక్తితో అలంకరించబడితే వ్యక్తిత్వం లలితంగా, శోభనంగా మారుతుంది.

శిక్షణ పొందిన మనస్సు కర్తవ్యాన్ని త్వరగా గ్రహిస్తుంది.

భౌతిక భక్షణం కంటే దైవ భజన గొప్పదని సాధకుడు అనుభవిస్తాడు.

*****

118. గీ.

ప్రవర బలుకులన్ని శుభము ప్రతిభ బత్కు

నవని హితముగాంచ దలచి నయమున సత్కు

ర్తవ్య కార్యసంపదగను రమ్య బత్కు

నవవిధాన పూజల విద్య నమ్ము బత్కు ॥

భావం

ప్రవర బలుకులు (ఉత్తమమైన మాటలు) మనిషి ప్రతిభను, వ్యక్తిత్వాన్ని శోభింపజేస్తాయి.

ఎల్లప్పుడూ నూతన హితం, లోకక్షేమం కోరుతూ నయంతో ప్రవర్తించాలి.

కర్తవ్య నిర్వహణ జీవన సంపదకు మూలం; అది బ్రతుకును రమ్యంగా చేస్తుంది.

నవవిధ భక్తి, పూజా విధానాలు, విద్యలపై విశ్వాసం ఉంచిన జీవితం సార్థకమవుతుంది.

*****

119. గీ.

బద్రతా భావవిద్యల భాగ్యమనసు

ఛిద్ర ధర్మమర్మము గాంచ జీవమనసు

నిద్ర లేని జీవిగమన నీడమనసు

ముద్రతా గుణలక్ష్యము ముఖ్యమనసు ॥

భావం

భద్రతా భావం, విద్య కలిగిన మనస్సు భాగ్యవంతమవుతుంది.

జీవితం లోని లోపాలను (ఛిద్రాలను) గమనించి, ధర్మమర్మాన్ని గ్రహించే మనస్సే పరిపక్వమైనది.

మనస్సు ఎల్లప్పుడూ జాగరూకంగా జీవనగమనాన్ని అనుసరిస్తూ నీడవలె వెంట ఉంటుంది.

సత్గుణాల ముద్రను లక్ష్యంగా చేసుకున్న మనస్సే నిజమైన గొప్పదనం పొందుతుంది.

భద్రత విద్యతో మనసు వికసించు,

ధర్మమర్మంతో జీవితం వెలసించు;

జాగరూకతతో గమ్యం చేరించు,

సత్గుణముద్రతో మనిషిని నిలిపించు.

*****

020.గీ.

కలుగులన్ని పూడ్చి పొలము కరగు మందు

పలుగు పారపట్టి కదలు పగలు నందు

చేలల కర్షక లీలలు చిత్త మందు

వెలుగు రేఖలు వెదజల్లు వేకువందు

భావం

పొలంలోని గుంతలు, అసమానతలను సరిచేసి సాగుకు సిద్ధం చేస్తారు.

రైతు పలుగు (వ్యవసాయ పనిముట్టు) పట్టుకొని పగలంతా శ్రమిస్తాడు.

రైతు కృషి, చేలలోని పనులు మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

వేకువజామున సూర్యకిరణాలు వెదజల్లుతూ కొత్త ఆశలను నింపుతాయి.

*****

[16/07, 15:37] Mallapragada రామకృష్ణ

: 021. గీ.

సవరణ బ్రతుకు వాక్యము సాధ్య హృదయ

వివరణ యనేది కాలము విద్య మాయ

చివరి గీతాన్ని బ్రతుకంత చిగురు వేయ

ఎవరి ఖర్చు ఎవరెవరు యేల చేయ ॥

భావం

జీవితం ఒక సవరణ గ్రంథం వంటిది; ప్రతి అనుభవం మన మాటలను, మనసును సరిదిద్దుతుంది.

కాలమే జీవితానికి నిజమైన వివరణకర్త; విద్య, మాయ, అనుభవాలన్నింటి అర్థాన్ని అది వెల్లడిస్తుంది.

జీవితం చివరి దశలో కూడా కొత్త చిగురులా ఆశ, సృజన, సత్కార్యాలు మొలకెత్తాలి.

ఈ లోకంలో ప్రతి ఒక్కరి కర్మ, ఖర్చు, బాధ్యత వారికి వారిదే; ఎవరి జీవితాన్ని మరొకరు పూర్తిగా జీవించలేరు.

 022. గీ.

కలతలన్నియు ధూళిలో కలియు వేళ

చలిత హృదయమే జీవిత చరిత వేళ

ఫలితమే గనక మనసు పాఠ్యమేళ

మలుపులన్ని జీవప్రయాణ మార్గవేళ ॥

భావం

కాలగమనంలో అన్ని కలతలు, కష్టాలు ధూళిలో కలిసిపోతాయి.

స్పందించే చలిత హృదయం ఉన్నప్పుడే జీవితం ఒక చరిత్రగా నిలుస్తుంది.

అనుభవాల ఫలితాలే మనసుకు పాఠాలుగా మారుతాయి.

జీవితంలో ఎదురయ్యే మలుపులన్నీ ప్రయాణానికి దారిచూపే మార్గసూచకాలే.

 023. గీ.

చివరి గీతము పాడెద జిహ్వతోడ

ఎవరి గూర్చి కాక కథల యంచతోడ

భవిత భాగ్యమనసు నెంచి బంధతోడ

పవనమూర్తి గమ్యబలుకు పదముతోడ ॥

భావం

జీవితాంతంలో కూడా జిహ్వ సత్కీర్తన, సత్యగీతాన్నే ఆలపించాలి.

ఇతరుల నిందా కథలలో కాక, ఆత్మపరిశీలనలో మనస్సు నిలవాలి.

భవిష్యత్ భాగ్యాన్ని సద్భావంతో ఆలోచించి, ప్రేమబంధాలను పరిరక్షించాలి.

పవనమూర్తి (హనుమంతుడు/ప్రాణస్వరూపుడు) చూపిన గమ్యాన్ని చేరేలా ప్రతి పదం, ప్రతి పలుకు ఉండాలి.

 024. గీ.

కష్టసుఖములు సమముగా కలియ బోసి

నష్టముల లెక్క నిజము నటన బోసి

ఇష్టము యనగా తృప్తియు ఇచ్చ బోసి

పుష్టి యనునది జీవన పుడమి బోసి ॥

భావం

జీవితంలో కష్టం, సుఖం రెండింటినీ సమభావంతో స్వీకరించాలి.

నష్టాల లెక్కలు వేసుకుంటూ జీవించకుండా, నిజాయితీతో ముందుకు సాగాలి.

నిజమైన ఇష్టం అంటే తృప్తిని పంచడం, ఇతరులకు ఆనందాన్ని ఇవ్వడం.

జీవన భూమిలో పుష్టి అనేది కేవలం శారీరక బలం కాదు; సంతృప్తి, సద్గుణాలు, అనుభవాల సమృద్ధి.

: 025. గీ.

ప్రకృతి కాంతను కాంచుచు పరవశాన

సుకృతి ఎంత యనక కామ్యసుఖము శాన

వికృతిలో సహనము చెంత విద్య శాన

ప్రకృతి లక్ష్య జీవప్రక్రియ బలుకు శాన ॥

భావం

ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ జీవించే మనసు పరవశానందాన్ని పొందుతుంది.

సుకృతం (మంచి కర్మ) ఎంత ఎక్కువైతే, అంతగా కోరదగిన సుఖం లభిస్తుంది.

వికృత పరిస్థితులు, విపత్కర సందర్భాలు వచ్చినప్పుడు సహనమే విద్యకు పరీక్ష అవుతుంది.

ప్రకృతి నియమాలను అర్థం చేసుకున్నవారే జీవన ప్రక్రియ యొక్క అసలు లక్ష్యాన్ని గ్రహించగలరు.

026. గీ.

జనన మరణాలు రెంటికి చక్కగాను

మనన భక్తి శక్తి బలుకు మార్గమౌను

గణన విద్య సహాయము గమ్యమౌను

ఋణము తీర్చ విధము తోడు రుద్రమౌను ॥

భావం

ఈ గీతిలో జనన–మరణం, మననం–భక్తి, గణన–విద్య, ఋణం–రుద్రం అనే జీవన తాత్త్విక అంశాలు సమన్వయమై ఉన్నాయి.

జననం, మరణం ప్రకృతి నిర్ణయించిన రెండు సత్యాలు.

వాటి మధ్య జీవనయాత్రలో మననం, భక్తి, ఆత్మచింతన సరైన మార్గాన్ని చూపుతాయి.

గణన, విద్య మనిషికి గమ్యాన్ని చేరడానికి సహాయపడే సాధనాలు.

మనకు ఉన్న ఋణాలను (పితృఋణం, మాతృఋణం, గురుఋణం, సమాజఋణం) తీర్చే విధానమే శివతత్త్వానికి, రుద్రస్వరూపానికి దారి తీస్తుంది.

: 027. గీ.

నవ్వు రాజిల్లి మోముతో నమములిడుతు

పువ్వు పరిమళం నిత్యము పూజ్యలిడుతు

నవ్వు నవ్వించ నాట్యము నటనలిడుతు

పువ్వు అందాలు సర్వము పుడమిలిడుతు ॥

భావం

చిరునవ్వుతో కూడిన ముఖం నమస్కారానికన్నా గొప్ప ఆత్మీయతను పంచుతుంది.

పువ్వు తన పరిమళాన్ని ఎలాంటి భేదం లేకుండా అందరికీ అర్పించినట్లు, మనిషి కూడా సత్స్వభావాన్ని పంచాలి.

నవ్వు తనంతట తానే కాక, ఇతరులను నవ్వించగలిగితే అది జీవిత నాట్యంలో ఒక అందమైన కళ అవుతుంది.

పువ్వుల అందం ప్రకృతికి అలంకారమైనట్లే, సద్భావాలు భూమిపై జీవనానికి అలంకారమవుతాయి.

 028. గీ.

గీతమందున నిలిపెద గేనమెరిగి

రాతలన్నియు నమ్ముటా రమ్యమెరిగి

చేతలన్ని దుఃఖసుఖము చిత్తమెరిగి

మోతలన్ని పండుగతీరు మోక్షమెరిగి ॥

భావం

జీవనానుభవాలను గీతంగా మలచగలిగితే వాటి సారం నిలిచి ఉంటుంది.

వ్రాతలన్నింటినీ గుడ్డిగా నమ్మకుండా, వాటి రమ్యతతో పాటు సారాన్ని గ్రహించాలి.

చేతల ఫలితంగా కలిగే దుఃఖసుఖాలను చిత్తం అనుభవించి పరిపక్వమవుతుంది.

పండుగల సందడి, మోతలు కూడా చివరికి అనిత్యమేనని గ్రహించినవాడికి మోక్షతత్త్వం అర్థమవుతుంది.

 029. గీ.

రాగరంజిత స్వరములు రంగరించి

భోగభాగ్యము తెలుపు సంభోగరించి

రోగమాహాత్మ్య మహిమయే లోకరించి

యోగకళలన్ని నిజముగా యోగరించి ॥

భావం

రాగరంజిత స్వరాలు మనసును రంగరించి ఆనందాన్ని పంచుతాయి.

భోగం, భాగ్యం, అనుభవం ద్వారా జీవితం తన వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

రోగం కూడా జీవితంలో ఒక గురువే; ఆరోగ్య విలువను, శరీర అనిత్యతను గుర్తుచేస్తుంది.

యోగకళలు మనిషిని అంతర్ముఖునిగా చేసి, జీవిత సత్యంతో ఏకత్వాన్ని కలిగిస్తాయి.

****

030వ గీతి

ఆర్య గురువర్యసంస్కృత పండిత భవ

ధైర్య విశ్వాస విజ్ఞాన ధన్యత భవ

సౌర్య తెలుగు సంస్కృతవిద్య సాహిత్య భవ

కార్య సాధ్య సాధ్యాయన జగతికి భవ

ఈ గీతి ఒక మంగళాశాసనం, ఆశీర్వచనం, జీవనాదర్శం.

మనిషి ఉదాత్త గుణాలు కలిగిన ఆర్యుడిగా, జ్ఞానాన్ని పంచే గురువుగా, సంస్కృత-తెలుగు విద్యలలో ప్రావీణ్యం కలిగిన పండితునిగా. ధైర్యం, విశ్వాసం, విజ్ఞానం అనే మూడు శక్తులను సంపాదించి ధన్యజీవితాన్ని గడిపే పండితునిగా, తెలుగు, సంస్కృత భాషలు మరియు సాహిత్య సంపదను సంరక్షించి, వాటి ద్వారా సమాజానికి వెలుగునిచ్చి . వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలకే పరిమితం కాకుండా, ప్రపంచానికి మేలు చేసే కార్యాలను సాధించే వ్యక్తిగా నున్న పండితునకు వందనాలు 

***

031. గీ.

సేద దీర్చుము నాకున్న చింత తీర్చి

పేద ధనిక భావము యేల ప్రేమ తీర్చి

స్వేద బిందువులేలనో చిత్త తీర్చి

బోధలు తెలుపుటగనే శుభోజ్య తీర్చి ॥

భావం

ఈ గీతిలో కవి ఒక ప్రార్థన, ఒక ఆత్మీయ వినతిని వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

నా మనసులోని చింతలను తొలగించి శాంతిని ప్రసాదించు.

పేద–ధనిక అనే భేదభావాలను ప్రేమతో తొలగించు.

శ్రమ (స్వేద బిందువులు) యొక్క విలువను గ్రహించే నిర్మల చిత్తాన్ని ప్రసాదించు.

సత్బోధల ద్వారా జీవితం శుభప్రదంగా, ప్రయోజనకరంగా మారేలా చేయు.

*****

032. గీ.

మెట్టు దిగితివి ననుగావ గుట్టు తెలిసె

పట్టు యనుచునే పదములు పట్ట తెలిసె

రట్టు రట్టనుచునే రంగు రట్టు తెలిసె

మట్టు పెట్టు యుక్తుల మట్టు తెలిసె ॥

భావం

ఈ గీతిలో అనుభవం ద్వారా కలిగే అవగాహన ప్రధానాంశంగా ఉంది.

మెట్లు దిగి ప్రయాణించినవాడికే లోతులు, గుట్టులు తెలుస్తాయి.

"పట్టు" అని చెప్పడం కాదు; నిజంగా సాధన చేసినప్పుడే విషయంపై పట్టు వస్తుంది.

రంగులు, రూపాలు, వ్యక్తుల స్వభావాలు కాలక్రమంలో బయటపడతాయి.

యుక్తులు, ఎత్తుగడలు, పరిమితులు కూడా అనుభవంతోనే తెలుస్తాయి.

*****

033. గీ.

పొగరు జీవకర్మల ఫల సొంపు కాంతి

జిగురు వల్ల కామ్య సమమే జీవకాంతి

చిగురు టాకులపై తేలు చిన్ని కాంతి

ఆగురు విధి విధాన పరము ఆశకాంతి ॥

భావం

ఈ గీతిలో "కాంతి" అనే పదాన్ని కేంద్రంగా తీసుకుని జీవనంలోని వివిధ స్థితులను సూచించారు.

పొగరు వల్ల కలిగే వెలుగు నిజమైనది కాదు; అది కర్మఫలాల తాత్కాలిక మెరుపు మాత్రమే.

జిగురు (అంటిపెట్టుకునే స్వభావం, మమకారం) కోరికలను పెంచి జీవకాంతిని మసకబారుస్తుంది.

చిగురు ఆకుపై తేమ బిందువు వలె జీవితం సున్నితమైనది, క్షణభంగురమైనది.

ఆగురు (అగరు సుగంధం) వలె విధి, నియమం, సదాచారం మనిషి ఆశయాలకు పరిమళాన్ని, ప్రకాశాన్ని ఇస్తాయి.

*****

034. గీ.

నేల నుండి నాకన్నులు నింగి లోకి

గాలి జీవనంబగు తీరు గమన లోకి

ఆలి మాట సంసారము ఆశ లోకి

మేలి యన్న శుభంబగు వీలు లోకి ॥

భావం

ఈ గీతిలో కవి భౌతికం నుండి ఆధ్యాత్మికం వరకు, జీవితం నుండి శ్రేయస్సు వరకు ఒక అంతర్ముఖ ప్రయాణాన్ని సూచిస్తున్నారు.

నేల నుండి నింగిలోకి చూడడం అంటే పరిమిత దృష్టి నుండి ఉన్నత లక్ష్యాల వైపు ఎదగడం.

గాలి జీవనం వలె జీవితం నిరంతర చలనమని, గమనమే దాని స్వభావమని గ్రహించడం.

ఆలి మాట (భార్య/సహచరి మాట) ద్వారా సంసార జీవితం ఆశలతో, అనుబంధాలతో నడుస్తుందని సూచన.

మేలి (మంచి, శ్రేయస్కరమైనది) అనుసరించినప్పుడు జీవితం శుభమార్గంలో సాగి అవకాశాలను అందిస్తుంది.

****

035. గీ.

నింగి నుండి నీవదనంబు నేల పైకి

నంగి మాటయర్థము సహనంబు పైకి

సంగి సంగీత భావముగా సంత పైకి

వంగి వయ్యార పలుకులు వలపు పైకి ॥

భావం

నింగి నుండి నీవదనంబు నేలపైకి – ఆకాశ చంద్రునిలా ఉన్న ప్రియురాలి ముఖం భూమిపై ప్రకాశించినట్లు అనిపిస్తుంది.

నంగి మాటయర్థము సహనంబు పైకి – ఆత్మీయమైన మాటల అసలు అర్థం సహనం, పరస్పర అవగాహనలోనే తెలుస్తుంది.

సంగి సంగీత భావముగా సంత పైకి – స్నేహం, సహవాసం సంగీతంలా హృదయాలను కలిపి ఆనందాన్ని పంచుతుంది.

వంగి వయ్యార పలుకులు వలపు పైకి – వినయంతో కూడిన మధుర పలుకులు ప్రేమను మరింత పెంచుతాయి.

****

036. గీ.

నీవు పెట్టిన భిక్షయే నిజము గాను

పావులన్నియు జీవన పాఠ్యమేను

తావులన్నియు నిర్మల నియమమేను

చావులన్నియు తప్పని చలనమేను ॥

భావం

నీవు పెట్టిన భిక్షయే నిజము గాను – మనకు లభించేది దైవప్రసాదం, సమాజానుగ్రహం లేదా విధి నిర్ణయించిన భాగ్యమని భావన.

పావులన్నియు జీవన పాఠ్యమేను – జీవితంలో ఎదురయ్యే ప్రతి అడుగు, ప్రతి అనుభవం ఒక పాఠమే.

తావులన్నియు నిర్మల నియమమేను – ప్రతి స్థలం, ప్రతి సందర్భం ప్రకృతి లేదా ధర్మ నియమాలకే లోబడి నడుస్తుంది.

చావులన్నియు తప్పని చలనమేను – మరణం అనివార్యం; అది జీవనచక్రంలోని సహజమైన మార్పు.

*****

037. గీ.

గగన వీధిన కదలాడు కారుమబ్బు

జగతి నందు సర్వము గాంచ జాతి డబ్బు

ప్రగతి కోరు విద్యల తీరు ప్రతిభ డబ్బు

యుగయుగాలు మారిన రోగమాయ జబ్బు ॥

భావం

ఆకాశంలో కారుమేఘాలు సంచరించినట్లే కాలచక్రం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది.

ప్రపంచంలో అనేక వ్యవహారాలు ధనం చుట్టూ తిరుగుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి.

అయితే నిజమైన ప్రగతికి కేవలం డబ్బు కాదు; విద్య, ప్రతిభ, జ్ఞానం అవసరం.

యుగాలు మారినా మానవుని బాధలు, రోగాలు, మాయలు వేర్వేరు రూపాలలో కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.

****

038. గీ.

చండ్ర నిప్పుల తరిమేయు చల్లగాలి

చండ్ర గాలి జీవకలలు చప్పగాలి

చండ్ర మాటలన్నియు చేర్చు గాలి

చండ్ర లేక చల్లయు లేదు చలువగాలి ॥

భావం

మండే నిప్పుల వేడిని చల్లగాలి తగ్గించినట్లే, శాంతి మనసులోని కలతలను తగ్గిస్తుంది.

గాలి జీవన కలలను మోసుకెళ్తున్నట్లుగా, ఆశలు జీవనయాత్రను ముందుకు నడిపిస్తాయి.

మాటలు ఒకరి నుంచి మరొకరికి చేరడంలో గాలి ఒక ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

చంద్రకాంతి లేకుండా చల్లదనం, సౌందర్యం అసంపూర్ణంగా అనిపించినట్లే, ప్రేమ–స్నేహం లేక జీవితం నిస్సారమవుతుంది.

*****

039. గీ.

చదువు చట్టుబండను లేదు చపల మనకు

అదుపు అడ్డు లేని బతుకు ఆట అనకు

పొదుపు పొందలేక కలలు పోరు యనకు

కుదుపులన్ని చెలిమి చుట్టు నున్న వణకు ॥

భావం

చదువు చట్టుబండ కాదు – విద్య మనిషిని బంధించదు; అది వివేకాన్ని, స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది.

అదుపు లేని జీవితం ఆట కాదు – నియంత్రణ లేకుండా జీవించడం స్వేచ్ఛ కాదు, అది అవ్యవస్థకు దారి తీస్తుంది.

పొదుపు లేకపోతే కలలు సాకారం కావు – సంపద మాత్రమే కాదు, సమయం, శక్తి, జ్ఞానం కూడా పొదుపు చేయాలి.

కుదుపులు వచ్చినప్పుడు చెలిమి విలువ తెలుస్తుంది – కష్టకాలంలో తోడు నిలిచే స్నేహమే నిజమైన బలం.

****

040 గీ.

మంచి చెడు నీళ్ల బట్టియు మార్గ శంభు

ఒంచినను లేచి నిలబడు ఓర్పు శంభు

చంచిత భవభావము గాంచ చలన శంభు

ఎంచిన మనసు పొందుట యోగ్య శంభు ॥

భావం

ఈ గీతిలో "శంభు" పదాన్ని ప్రతి పాదాంతంలో ఉంచి, శివతత్త్వాన్ని జీవనతత్త్వంతో మేళవించారు.

మంచి–చెడు రెండింటినీ అనుభవిస్తూ సత్యమార్గంలో నడిపించేవాడు శంభుడు.

పడిపోయినా మళ్లీ లేచి నిలబడే ఓర్పు, ధైర్యం శంభుకృప వల్ల కలుగుతాయి.

చంచలమైన సంసార భావాల మధ్య జీవగమనాన్ని గ్రహించగల వివేకం శంభుతత్త్వం.

మనసు ఎంచుకున్న శ్రేయోమార్గాన్ని పొందడానికి యోగ్యత, అంతరశుద్ధి అవసరం; దానికి శంభుడే ఆధారం.

*****