ముద్రణకు అనుకూలంగా, భాషను కొంత సరళీకరించి, భావాన్ని యథాతథంగా ఉంచి ఇలా ఇవ్వవచ్చు:

0001. విశ్వం (विश्वम्)

అర్థం:

చరాచర జగత్తంతటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు; సమస్త విశ్వరూపుడైన పరమాత్మ.

శార్దూలవిక్రీడితము

విశ్వమ్మున్ మదిభావ దీర్ఘ సమం విద్దెల్లె విశ్వాసమున్

విశ్వమ్మున్ జయవాంఛ లక్ష్యముగనున్ విద్యార్థి ధైర్యమ్ముగన్

విశ్వమ్మున్ కళవైన తీయమగుటన్ విశ్వాస సాహిత్యమున్

విశ్వమ్మున్ సహనమ్ము జూప కళగన్ విష్ణూ సహాయమ్ముగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“విశ్వం” అనే నామం పరమాత్మ యొక్క సర్వవ్యాపకత్వాన్ని సూచిస్తుంది. చరాచర సృష్టి అంతటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్న తత్త్వమే విష్ణుస్వరూపం. మన హృదయంలో కలిగే శుభభావనల మూలం కూడా ఆ విశ్వచైతన్యమే. ఆ చైతన్యాన్ని గ్రహించినప్పుడు నిజమైన విశ్వాసం, భక్తి, ఆత్మనిబ్బరం కలుగుతాయి.

విజయాన్ని ఆకాంక్షించే ప్రతి విద్యార్థి విశ్వదృష్టిని అలవరచుకోవాలి. విశ్వంలో తన స్థానాన్ని, తన బాధ్యతను, తన లక్ష్యాన్ని గ్రహించినవారికి ధైర్యం, స్థైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం సహజంగా లభిస్తాయి.

విశ్వాన్ని దర్శించడం, దాని వెనుకనున్న పరమసత్యాన్ని అనుభవించడం ఒక మహత్తర కళ. ఆ అనుభూతి సాహిత్యం, జ్ఞానం, భక్తి రూపాలలో వ్యక్తమై జీవితానికి మాధుర్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

విశ్వతత్త్వాన్ని అవగాహన చేసుకోవడానికి సహనం, పరిశీలన, వినయం అవసరం. ఈ గుణాలు పెంపొందినప్పుడు మనిషి విశ్వసత్యాన్ని గ్రహించగలడు. అటువంటి సహనశీలత, జ్ఞానదృష్టి, ఆత్మానుభూతి విష్ణు అనుగ్రహం ద్వారానే సిద్ధిస్తాయి.

0002. విష్ణుః (विष्णुः)

అర్థం:

సర్వవ్యాపకుడు; సమస్త జగత్తులో వ్యాపించి, సృష్టిని ధారయించి పోషించువాడు.

శార్దూలవిక్రీడితము

విష్ణుమయమ్ము లోకమగు విశ్వసహాయము నెంచశక్తిగన్

విష్ణుమహత్యమే పలుకు విశ్మయ జీవిత సేవధర్మమున్

విష్ణుకళా స్వభావమది విద్దెల రీతిన యీతనిచ్చెగతిన్

విష్ణు నవాభ్యుదాత్రి మది వీనుల బట్టియు రక్షనేయగున్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“విష్ణుః” అనే నామం సర్వవ్యాపకత్వాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ జగత్తంతా విష్ణుమయమే. సృష్టిలోని ప్రతి జీవిలో, ప్రతి వస్తువులో, ప్రతి చలనంలో ఆయన చైతన్యమే అంతర్లీనంగా వెలుగుతోంది. జగత్తును ధారయించి, పోషించి, నడిపించే శక్తి విష్ణుస్వరూపమే.

విష్ణుమహిమే జీవితం యొక్క నిజమైన విశ్మయం. జీవుడు నిర్వర్తించే సేవ, ధర్మం, కర్తవ్యం అన్నీ పరమాత్మ సంకల్పానుసారమే ఫలిస్తాయి. అందువల్ల ధర్మాచరణలో విష్ణుతత్త్వం అంతర్భూతమై ఉంటుంది.

“విష్ణుకళ” అనగా సృష్టి, స్థితి, లయాది కార్యాలను నిర్వహించే దివ్యశక్తి. ఆ శక్తి విద్య, జ్ఞానం, సద్బుద్ధి రూపాలలో వ్యక్తమై జీవులకు సరియైన మార్గాన్ని చూపుతుంది. భక్తితో, శ్రద్ధతో ఆయనను ఆశ్రయించిన వారికి ఆయనే పరమగతిని ప్రసాదిస్తాడు.

“నవాభ్యుదాత్రి” అనే భావం సమస్త శ్రేయస్సును, అభ్యుదయాన్ని ప్రసాదించువాడనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక, నైతిక, జ్ఞాన సంబంధమైన అభివృద్ధికి మూలకారణం విష్ణుకృపయే. వినయపూర్వకంగా ఆయనను స్మరించి శరణు పొందిన భక్తులను విష్ణువు ఎల్లప్పుడూ రక్షించి, సన్మార్గంలో నడిపిస్తాడు.

0004. భూతభవ్యభవత్ప్రభుః (भूतभव्यभवत्प्रभुः)

అర్థం:

భూతం (గతం), భవత్ (వర్తమానం), భవ్యం (భవిష్యత్తు) అనే త్రికాలములకు ప్రభువు. కాలస్వరూపుడై, కాలాతీతుడై, సమస్తాన్ని నియంత్రించువాడు.

పద్యము

భూత భవిష్యతా భుక్తి వార్తల్ గనున్

చేతనావస్థగా చిత్త మార్గమ్ముగన్

భూతలమ్మున్ స్థితీ భోజ్య మానమ్ముగన్

దాత విద్యా ప్రధాతా మదీ శక్తిగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“భూతభవ్యభవత్ప్రభుః” అనే నామం శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క త్రికాలాధిపత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. భూతకాలం, వర్తమానకాలం, భవిష్యత్ కాలం అన్నీ ఆయన సంకల్పానుసారమే నడుస్తాయి. కాలచక్రానికి ప్రభువుగా, సృష్టి నిర్వహణకు ఆధారభూతుడిగా ఆయన నిలుస్తాడు.

“భూత భవిష్యతా భుక్తి వార్తల్ గనున్” అనే పాదంలో గతానుభవాలు, భవిష్యత్ ఫలితాలు, జీవుడు అనుభవించే సుఖదుఃఖాలు అన్నీ పరమాత్మ నియమించిన ధర్మసూత్రంలో భాగాలని సూచించబడింది. కాలగమనంలో జరిగే ప్రతి సంఘటన జీవునికి ఒక బోధగా నిలుస్తుంది.

“చేతనావస్థగా చిత్త మార్గమ్ముగన్” అనే భావం సమస్త జీవరాశులలో వ్యక్తమయ్యే చైతన్యం విష్ణుస్వరూపమేనని తెలియజేస్తుంది. అదే చైతన్యం మనస్సుకు మార్గదర్శకమై సత్యాన్ని, ధర్మాన్ని, వివేకాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

“భూతలమ్మున్ స్థితీ భోజ్య మానమ్ముగన్” అనే పాదం భూమిపై జీవుల స్థితి, జీవనాధారమైన ఆహారం, అనుభవించబడే సుఖసౌఖ్యాలు అన్నీ విష్ణు అనుగ్రహప్రసాదాలేనని వివరిస్తుంది. జగత్తు యొక్క స్థితి, పోషణ, పరిపాలన ఆయన ఆధీనంలోనే కొనసాగుతున్నాయి.

“దాత విద్యా ప్రధాతా మదీ శక్తిగన్” అనే వాక్యం జ్ఞానం, విద్య, ప్రజ్ఞ, శక్తి, సామర్థ్యం వంటి సకల సంపదలకు మూలకారణం శ్రీమహావిష్ణువేనని తెలియజేస్తుంది. జీవుని వికాసానికి అవసరమైన ఆధ్యాత్మిక, మానసిక, నైతిక బలాలను ప్రసాదించువాడు ఆయనే.

అందువల్ల “భూతభవ్యభవత్ప్రభుః” అనే నామం త్రికాలజ్ఞత్వం, సర్వచైతన్య స్వరూపత్వం, జగన్నియంత్రణ శక్తి, జ్ఞానప్రదాతత్వం వంటి దివ్యగుణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

0005. భూతకృత్ (भूतकृत्)

అర్థం:

సకల భూతాలను సృష్టించినవాడు. సమస్త జీవరాశులకు మూలకారణుడై, సృష్టి శక్తికి ఆధారభూతుడైన పరమాత్మ.

పద్యము

భూతకృత్ లోకమై భూ సహాయమ్ముగన్

శ్వేతకృత్ విశ్వమై శీఘ్ర దేహమ్ముగన్

ధాతకృత్ సర్వమై దాన గుణమ్ముగన్

ఖ్యాతికృత్ హృద్యమై కాలమౌనమ్ముగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“భూతకృత్” అనే నామం సకల భూతాలను సృష్టించిన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన సృష్టించిన ఈ జగత్తే ఆయన మహిమకు ప్రత్యక్ష రూపంగా నిలుస్తుంది. “లోకమై భూ సహాయమ్ముగన్” అనే భావంలో, ఈ లోకమే ఆయన సృష్టి శక్తికి ఆధారంగా, భూమికి సహాయకారిగా నిలిచే విశ్వవ్యవస్థగా దర్శించబడుతుంది. సమస్త జీవనానికి ఆధారమైన భూమి కూడా ఆయన సంకల్పంలో భాగమే.

“శ్వేతకృత్ విశ్వమై శీఘ్ర దేహమ్ముగన్” అనే పాదం సృష్టిలోని పరమ శుద్ధతను సూచిస్తుంది. “శ్వేత” అనగా నిర్మలత, పవిత్రత. ఆ పవిత్రతే విశ్వరూపంగా విస్తరించి, సర్వత్ర వ్యాపించిన శీఘ్రగతి శక్తిగా ఆయన దేహస్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన సన్నిధి కాలాతీతంగా, సర్వవ్యాపకంగా ఉంటుంది.

“ధాతకృత్ సర్వమై దాన గుణమ్ముగన్” అనే భావం సృష్టిని నిలిపి పోషించే తత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన సర్వమై వ్యాపించి, ప్రతి జీవిలో దాతృత్వ గుణాన్ని ప్రేరేపిస్తాడు. సృష్టి నిర్వహణలో దానం, పోషణ, కరుణ అనే గుణాలు ఆయన స్వరూప లక్షణాలుగా వ్యక్తమవుతాయి.

“ఖ్యాతికృత్ హృద్యమై కాలమౌనమ్ముగన్” అనే పాదం ఆయన కీర్తిని ప్రసాదించేవాడిగా, హృదయానికి హితమైన దివ్యస్వరూపంగా వివరిస్తుంది. కాలం కూడా ఆయనలోనే లయమై, మౌనరూప తత్త్వంగా నిలుస్తుంది. కాలాతీతమైన ఆ పరమసత్యం హృదయానుభూతిగా అనుభవించబడుతుంది.

అందువల్ల “భూతకృత్” అనే నామం సృష్టికర్తత్వం, సర్వవ్యాపకత్వం, పోషకత్వం, దాతృత్వం, కాలాతీత స్వరూపం వంటి దివ్యగుణాలను సమగ్రంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

0007. భావః (भावः)

అర్థం:

సమతాభావం కలిగినవాడు. సమత్వదృష్టితో సర్వభూతాలను సమానంగా దర్శించువాడు. ప్రేమ, కరుణ, శాంతి, అనురాగ స్వరూపుడైన పరమాత్మ.

తేటగీతి

భావ తొలకరి జల్లులో భయము మారు

సేవ చిగురు కొత్తగా సిద్ధి చేరు

భావ సత్య ధర్మములన్ని బంధ తలపు

దేవ గురువచనము దివ్య దీక్ష సుఖము ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“భావః” అనే నామం శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క సమత్వస్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయనకు సమస్త జీవులు సమానమే. భేదభావాలకు అతీతుడై, సర్వభూతాల పట్ల కరుణ, ప్రేమ, అనురాగాలతో నిండిన దివ్యచైతన్యమే “భావః”. ఈ సమతాదృష్టి భక్తుని హృదయంలో శాంతిని, స్థిరత్వాన్ని, ఆత్మీయతను పెంపొందిస్తుంది.

“భావ తొలకరి జల్లులో భయము మారు” అనే పాదం విష్ణుకృపను తొలకరి వర్షంతో పోలుస్తుంది. ఎండిన భూమిని చల్లబరచినట్లే, దైవానుగ్రహం భక్తుని హృదయంలోని భయాలను, ఆందోళనలను తొలగించి ధైర్యాన్ని నింపుతుంది. సమతాభావం కలిగిన మనస్సులో భయం నిలవదు.

“సేవ చిగురు కొత్తగా సిద్ధి చేరు” అనే భావం భక్తితో చేసే సేవ కొత్త చిగురులా వికసించి ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి దారి తీస్తుందని సూచిస్తుంది. నిస్వార్థ సేవ మనస్సును పవిత్రపరచి, జీవితానికి పరమార్థాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. సేవాభావమే సిద్ధికి పునాది.

“భావ సత్య ధర్మములన్ని బంధ తలపు” అనే పాదం సమతాభావం ద్వారా సత్యం, ధర్మం, ప్రేమ, బాంధవ్యము వంటి విలువలు వికసిస్తాయని తెలియజేస్తుంది. జీవుల మధ్య ఉన్న అనుబంధాలను గౌరవించి, వారి శ్రేయస్సును కోరడం దైవభావానికి ప్రతీక.

“దేవ గురువచనము దివ్య దీక్ష సుఖము” అనే వాక్యం గురువుల ఉపదేశం, దైవవాక్యం, ఆధ్యాత్మిక దీక్ష ద్వారా లభించే అంతరానందాన్ని వివరిస్తుంది. గురుభక్తి, దైవవిశ్వాసం, సత్సంగం వలన కలిగే సౌఖ్యం భక్తుని జీవితాన్ని పరిపూర్ణత వైపు నడిపిస్తుంది 

అందువల్ల “భావః” అనే నామం సమత్వం, ప్రేమ, కరుణ, సేవాభావం, గురుభక్తి, ఆధ్యాత్మిక శాంతి వంటి దివ్యగుణాలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

0008. భూతాత్మా (भूतात्मा)

అర్థం:

సమస్త భూతాలలో ఆత్మరూపంగా ప్రకాశించువాడు. ప్రతి జీవిలో అంతర్యామిగా నివసించి, చైతన్యాన్ని ప్రసాదించువాడు.

శార్దూలవిక్రీడితము

భూతాత్మా హృదయమ్ముగా కదలగన్ భూధర్మ సంయుక్తిగన్

భూతాత్మా మమతౌ సమమ్ము కళగన్ భూస్వేచ్ఛ సమ్మోహమున్

భూతాత్మా విధిశాంతి సౌఖ్యమగుటన్ భుక్తీ సహాయమ్ముగన్

భూతాత్మా సహనమ్ము విద్యలగున్ భూశక్తి తోడ్పాటగన్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“భూతాత్మా” అనే నామం సమస్త జీవరాశులలో అంతర్యామిగా వెలసిన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రతి ప్రాణిలో వ్యక్తమయ్యే చైతన్యం, జీవశక్తి, ఆత్మస్ఫూర్తి అన్నీ ఆయన దివ్యసన్నిధికే నిదర్శనాలు. జీవుల హృదయాలలో నివసిస్తూ వారిని సన్మార్గంలో నడిపించువాడే భూతాత్మ.

“భూతాత్మా హృదయమ్ముగా కదలగన్ భూధర్మ సంయుక్తిగన్” అనే పాదం, సమస్త జీవుల హృదయాలలో ఆయన చైతన్యరూపంగా స్పందిస్తున్నాడనే భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది. ప్రకృతి ధర్మం, జీవన సహజత్వం, పరస్పర ఆధారిత జీవనం వంటి భూధర్మాలన్నీ ఆయన సంకల్పానుసారమే నడుస్తాయి.

“భూతాత్మా మమతౌ సమమ్ము కళగన్ భూస్వేచ్ఛ సమ్మోహమున్” అనే భావం ద్వారా ప్రేమ, మమకారం, సృజనాత్మకత, స్వేచ్ఛ వంటి అనుభూతులలో కూడా దైవసాన్నిధ్యం ఉందని సూచించబడింది. అదే సమయంలో జగత్తులో కనిపించే సమ్మోహనశక్తి, మాయాతత్త్వం కూడా ఆయన ఆధీనంలోనే పనిచేస్తుంది. జీవుడు అనుభవించే స్వేచ్ఛ, ఆకర్షణ, అనుబంధం అన్నీ పరమసత్యాన్ని తెలుసుకునే ప్రయాణంలో భాగాలుగా నిలుస్తాయి.

“భూతాత్మా విధిశాంతి సౌఖ్యమగుటన్ భుక్తీ సహాయమ్ముగన్” అనే పాదం నియమబద్ధత, శాంతి, సుఖం, జీవనానుభవం అన్నీ ఆయన అనుగ్రహంతోనే లభిస్తాయని వివరిస్తుంది. జీవుడు అనుభవించే భోగములు, ఫలితములు, సౌఖ్యములు కూడా దైవకృప ద్వారానే సార్థకమవుతాయి.

“భూతాత్మా సహనమ్ము విద్యలగున్ భూశక్తి తోడ్పాటగన్” అనే వాక్యం సహనం, జ్ఞానం, విద్య, వివేకం వంటి సద్గుణాల మూలం పరమాత్మేనని తెలియజేస్తుంది. సహనమే జ్ఞానానికి పునాది; జ్ఞానమే ఆత్మవికాసానికి మార్గం. భూమి తన శక్తితో సమస్త జీవులను పోషించినట్లే, భూతాత్మస్వరూపుడైన విష్ణువు జీవుల అంతరంగ వికాసానికి ఆధారంగా నిలుస్తాడు.

అందువల్ల “భూతాత్మా” అనే నామం అంతర్యామిత్వం, సర్వచైతన్య స్వరూపత్వం, మాయానియంత్రణ, శాంతి ప్రసాదన, జ్ఞానప్రదాతత్వం వంటి దివ్యగుణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

0009. భూతభావనః (भूतभावनः)

అర్థం:

సమస్త భూతాలను పోషించి, వారి శ్రేయస్సును సంకల్పించువాడు. సకల ప్రాణికోటికి మేలు కలిగించేందుకు నిరంతరం అనుగ్రహమును ప్రసరింపజేయువాడు.

ఛందస్సు : భూనుత

పద్యము

భూత భావన మనస్సు సుకీర్తియు విద్యా

ఖ్యాతి లక్ష్యము వయస్సుకు మూలము సాధ్యా

భూత దాహము ఉషస్సు సుభుద్ధిని పెంచా

వ్రాత తేజము మదీభవ వాక్కుల దైవమ్ ॥

పద్య వ్యాఖ్యానం

“భూతభావనః” అనే నామం సమస్త జీవుల సంక్షేమాన్ని ఆకాంక్షించే శ్రీమహావిష్ణువు దివ్యస్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. సృష్టిలోని ప్రతి ప్రాణి అభ్యుదయాన్ని కోరుతూ, వారికి అవసరమైన పోషణ, రక్షణ, మార్గదర్శకత్వం అందించువాడే భూతభావనుడు. ఆయన సంకల్పం సర్వలోక హితమే.

“భూత భావన మనస్సు సుకీర్తియు విద్యా” అనే పాదం జీవుల శ్రేయస్సును కోరే మనస్సే సత్కీర్తికి, విద్యకు, సద్గుణాలకు నిలయమని సూచిస్తుంది. దైవభావనతో నిండిన హృదయం సమాజంలో గౌరవాన్ని, జ్ఞానాన్ని, సత్సంకల్పాలను పెంపొందిస్తుంది.

“ఖ్యాతి లక్ష్యము వయస్సుకు మూలము సాధ్యా” అనే భావం వయస్సు పెరిగే కొద్దీ అనుభవం, పరిపక్వత, వివేకం పెరుగుతాయని తెలియజేస్తుంది. జీవిత లక్ష్యాలను సార్థకం చేసుకోవడానికి దైవానుగ్రహం, సద్బుద్ధి, క్రమశిక్షణ అవసరమని ఈ పాదం సూచిస్తుంది.

“భూత దాహము ఉషస్సు సుభుద్ధిని పెంచా” అనే పాదం జీవులు అనుభవించే తాపత్రయాలను తొలగించి, ఉదయకిరణాల వలె జ్ఞానప్రకాశాన్ని ప్రసాదించే పరమాత్మ కృపను వివరిస్తుంది. అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి, సద్బుద్ధిని వికసింపజేయుట భూతభావనుని అనుగ్రహలక్షణం.

“వ్రాత తేజము మదీభవ వాక్కుల దైవమ్” అనే వాక్యం సమాజంలోని సమిష్టి శక్తి, సత్సంకల్పం, సాహిత్య సృజన, వాక్ప్రవాహం అన్నీ దైవప్రేరణతోనే వెలుగుతాయని తెలియజేస్తుంది. మన భావాలలో, మన మాటలలో, మన కార్యాలలో ప్రతిఫలించే సత్యతేజస్సే భూతభావనుని దివ్యసాన్నిధ్యం.

అందువల్ల “భూతభావనః” అనే నామం సర్వజీవహితం, సత్సంకల్పం, జ్ఞానప్రదాతత్వం, శ్రేయోమార్గదర్శకత్వం, సమష్టి మంగళకారకత్వం వంటి దివ్యగుణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.