సంసారంలో సరిగమలు (పద్య భావాలు )

నింపి యందిచె చేతికి నిబ్బరంగ

సొంపు లన్నియుపంచెటి సోకు రంగ 

ఒంపు లన్నియు చూపెటి నొప్ప రంగ 

ముంపు లన్నియు నాపెడి ముద్ర రంగ 

అంద చందాలు నందగా హాయిగాను

గంధ మాధుర్య మానస గమ్య మేను 

చందనంబదిసఖ్యతా చరితగాను 

పొందిక హావభావము తీరు పోరు గాను 

ఎండ మావుల వెంబడి యేల పరుగు 

కండ కరిగేడి విధమగు కాల పరుగు 

చండ నిప్పుల వేడిగా చెలిమి పరుగు 

బందమారిన మనసుగా బంధ పరుగు 

ఇత్త డెందుకు మనచెంత  పుత్తడుండ

సత్తు వెందుకు మనచెంత సత్తఉండ 

మత్తు ఎందుకు నిత్యము మగువ యుండ

వత్తి లాగ తైలము తోడు పత్తి వుండ 

తాత్పర్యాలు 

1వ పద్యం భావం

నింపి యందిచె చేతికి నిబ్బరంగ...

ఆప్యాయతతో అందించిన చేయూత మనసుకు ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది. సౌందర్యం, ఆకర్షణ, ఒంపుసొంపులు కన్నులకు ఆనందాన్ని కలిగించినా, వాటి వెనుక కొన్ని సందర్భాలలో బాధలూ దాగి ఉండవచ్చు. జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టాలను కూడా ప్రేమ, మమత, గుర్తుగా మిగిలే అనుభవాలుగా స్వీకరించాలి.

సూక్తి :

🌹 ఆప్యాయతతో అందించిన చేయూతే నిజమైన నిబ్బరం.

---

2వ పద్యం భావం

అంద చందాలు నందగా హాయిగాను...

అందం, సుగంధం, మాధుర్యం అన్నీ మనసుకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే చందనంలా చల్లదనాన్ని పంచేది సఖ్యత. పొందికైన హావభావాలు, మర్యాద, సౌజన్యం ఉన్నచోట విభేదాలకు తావుండదు.

సూక్తి :

🌹 చందనపు పరిమళం కంటే స్నేహపు పరిమళం చిరకాలం నిలుస్తుంది.

---

3వ పద్యం భావం

ఎండ మావుల వెంబడి యేల పరుగు...

ఎండమావిని వెంబడించినట్లు మాయా ఆశల వెంట పరుగెత్తడం వ్యర్థం. కాలం నిరంతరం పరుగెడుతూనే ఉంటుంది. కోపం, ఆవేశం, అతి వ్యామోహం మనసును కాల్చివేస్తాయి. బంధాలు ప్రేమతో నిలవాలి గాని, బంధనాలుగా మారకూడదు.

సూక్తి :

🌹 మాయా మృగతృష్ణల వెంట పరుగెత్తినవాడు అలసిపోతాడు; లక్ష్యమార్గంలో నడిచినవాడు చేరుకుంటాడు.

---

4వ పద్యం భావం

ఇత్త డెందుకు మనచెంత పుత్తడుండ...

మన దగ్గర బంగారం ఉన్నప్పుడు ఇత్తడి కోసం ఆశపడటం ఎందుకు? అసలైన శక్తి, సత్తా మనలో ఉన్నప్పుడు బయట వెతకడం ఎందుకు? కుటుంబం, ప్రేమ, అనుబంధం, జీవనాధారం మనకు ఉన్నప్పుడు వ్యర్థమైన మోహాలకు లోనుకావడం ఎందుకు? వత్తి, నూనె కలిసినప్పుడే దీపం వెలిగినట్లే, జీవితంలో సహకారం, ప్రేమ, పరస్పర ఆధారమే వెలుగునిస్తుంది.

సూక్తి :

🌹 ఉన్నదాని విలువ తెలిసినవాడే నిజమైన ధనవంతుడు.

🌹 ప్రేమ, సహకారం కలిసినచోటే జీవనదీపం వెలుగుతుంది.

సమగ్ర సూక్తి

🌹 చేయూత నిబ్బరాన్ని ఇస్తుంది, సఖ్యత పరిమళాన్ని ఇస్తుంది, కాలం జాగ్రత్తను నేర్పుతుంది, సంతృప్తి జీవితానికి వెలుగునిస్తుంది. 🙏🌹

నాదె యనుకొంటి నంతయు నాదు మదిని 

గాదె మాదిరి బ్రతుకుగా గాంచ మదిని 

నీదనేది జయముచేర్చ నిత్య మదిని 

భాదె యనువీలు పడకయు బలుకు మదిని 

భావం :

"ఇదంతా నాదే" అనే మమకార భావాన్ని మనసులో పెంచుకోకూడదు. జీవితం గాడిద మోసే భారంలా కేవలం స్వార్థభారంతో నిండిపోకూడదు. "నీది–నాది" అనే భేదభావాన్ని తగ్గించి, పరస్పర సహకారం, సమత్వ భావంతో నడిస్తే నిజమైన విజయం లభిస్తుంది. బాధలు వచ్చినప్పుడు వాటికి లొంగిపోకుండా, ధైర్యంగా, వివేకంతో మాట్లాడి ముందుకు సాగాలి.

****

తొల్లి యొరుగని వానిని తోడు జేయ 

మల్లి మల్లిలా పిలుపుతో  మనసు జేయ 

తుల్లి పడక సంసారము తూడు జేయ 

కిల్లి లాగ జీవన శాంతి కీర్తి జేయ 

భావం :

ఇంతకు ముందు పరిచయం లేని వారినైనా ఆదరించి తోడుగా చేసుకోవాలి. మల్లెపువ్వు పరిమళంలా మృదువైన పిలుపు, ఆప్యాయమైన మాటలతో వారి మనసును గెలుచుకోవాలి. సంసారంలో కష్టాలు వచ్చినప్పుడు తొందరపడి కలత చెందకుండా, జీవిత భారాన్ని సమతుల్యంగా మోయాలి. అప్పుడు జీవితం తమలపాకులోని కిళ్లీ వలె సుగంధభరితంగా, ఆనందంగా, శాంతి–కీర్తులతో నిండిపోతుంది.

****

పారునదిలాగుణము వుంచి బలుకు జేర్చి 

దూరమoదున్న వానిని దరికి జేర్చి 

చేరు వగు వానిమనసులో  చింత మార్చి 

తీరు శుభముగాంచగలుగు తేట జేర్చి 

భావం :

పారే నది తన ప్రవాహంతో ఎన్నో ప్రాంతాలను కలుపుతున్నట్లుగా, మనిషి కూడా సద్గుణాలను అలవర్చుకొని మధురమైన మాటలతో అందరినీ చేరువ చేయాలి. దూరంగా ఉన్నవారిని స్నేహం, ప్రేమ, ఆప్యాయతలతో దగ్గరకు తీసుకురావాలి. బాధలు, చింతలతో ఉన్న వారి మనసులో ధైర్యాన్ని నింపి ఆ చింతను తొలగించాలి. అలా జ్ఞానం, వివేకం, స్పష్టత (తేట) కలిగించి వారి జీవిత మార్గాన్ని శుభప్రదంగా మార్చగలగాలి.

***

తరువు లాగ సమయతృప్తి దారి జేసి 

బరువు లున్న ప్రేమ మనసు బలము జేసి 

పరుల యింటికి ననునీవు ప్రభువు జేసి 

చెరువులాసహకార జలము పంచి 

భావం :

తరువు (చెట్టు) వలె సమయానికి నీడనిచ్చి, ఫలములిచ్చి తృప్తిని కలిగించాలి. ప్రేమతో నిండిన మనసు ఎంత బాధ్యతల (బరువుల) నడుమ ఉన్నా బలాన్ని ఇస్తుంది. పరుల ఇంటికైనా వెళ్లినప్పుడు నీవు ప్రభువులా, గౌరవనీయుడిగా, ఉపకారిగా మెలగాలి. చెరువులు తమ జలాన్ని అందరికీ పంచినట్లే, మనిషి కూడా సహకార భావంతో తన శక్తి, జ్ఞానం, సంపదలను సమాజంతో పంచుకోవాలి.

***

పాత తావును విడువగా బాధ కలిగె 

నేత తారుమారుబలుకు నీడ కలిగె 

స్వేత పత్రము తీరుగా స్థిరము కలిగె 

ఖ్యాతి యనునది కర్మగా కాల కలిగె 

భావం :

పాత స్థలాన్ని, పాత పరిచయాలను విడిచి వెళ్లినప్పుడు సహజంగానే బాధ కలుగుతుంది. కొత్త పరిస్థితులలో అడుగుపెట్టినప్పుడు ఆలోచనలు, మాటలు, జీవన విధానం కొంత తారుమారవుతాయి; ఆ సమయంలో ఒక ఆధారం, నీడ అవసరమవుతుంది. తెల్లని కాగితంలా నిర్మలమైన మనసుతో, స్థిరమైన సంకల్పంతో ముందుకు సాగితే జీవితం సక్రమమైన దారిలో నడుస్తుంది. చివరికి ఖ్యాతి అనేది కాలగమనంలో చేసిన సత్కర్మల ఫలితంగా లభిస్తుంది.

***

ఎందు వెతికిన నీవేను యందు ననుచు 

అంద మనునది అణుకువ ఆశ ననుచు 

పొందు సలపరింత బలము పూజ్య మనుచు 

చిందు లాట సమయమాట చిత్త మనుచు 

భావం :

ఎక్కడ వెతికినా దైవస్వరూపమే కనిపిస్తుందని, సర్వాంతర్యామి అన్నిటిలోనూ ఉన్నాడని గ్రహించాలి. నిజమైన అందం బాహ్యరూపంలో కాదు; అణుకువ, వినయం, సద్భావనలలో ఉందని తెలుసుకోవాలి. జీవితంలో పొందే సాఫల్యం, బలం, గౌరవం అన్నీ సత్కార్యాలు, పూజ్యమైన ప్రవర్తన వల్లనే లభిస్తాయి. కాలాన్ని వ్యర్థమైన చిందులాటలలో గడపకుండా, సమయ విలువను గ్రహించి చిత్తాన్ని సద్మార్గంలో నిలపాలని ఈ పద్యం ఉపదేశిస్తోంది.

***

ముత్యమైమెరయు తనము ముఖ్య మంబు 

పైత్యమై బలుకులు తీరు పైకమంబు 

నిత్య సౌభాగ్య మే కథ నీరసంబు 

సత్యమెరిగిన కలిగిన సంతసంబు 

భావం :

ముత్యంలా మెరిసే సద్గుణసంపన్నమైన వ్యక్తిత్వమే మనిషికి ముఖ్యమైన సంపద. పైత్యంలా (వివేకం లేకుండా) మాట్లాడే మాటలు మాత్రం విలువలేని పైపై ఆర్భాటంగా మిగిలిపోతాయి. నిత్యసౌభాగ్యం అనేది బాహ్య సంపదలలో కాదు; వాటినే ఆశ్రయిస్తే చివరికి నీరసం కలుగుతుంది. కానీ సత్యాన్ని గ్రహించి, దానిని ఆచరించినవారికి నిజమైన ఆనందం, సంతృప్తి లభిస్తాయి.

****

పట్టుగ బతుకు సుగుణము ఫలము వరకు 

బెట్టుగ పిలుపు సుఖములో చిలిపి వరకు 

రట్టుగ బెరుకు చరితలో రమ్య మెరుకు 

పుట్టుక మొదలు కడపట గిట్టు వరకు 

భావం :

జీవితం ఫలితాన్ని అందుకునే వరకు పట్టుదలతో, సుగుణాలతో సాగాలి. మన పిలుపు, మన పలకరింపు ఇతరులకు సుఖాన్ని కలిగించేంత ఆప్యాయంగా, చిలిపి మాధుర్యంతో ఉండాలి. అతిశయమైన బెరుకు (సంకోచం) అవసరం లేదు; అయితే వినయం, మర్యాద మన జీవిత చరిత్రకు అందమైన మెరుపును ఇస్తాయి. పుట్టుక నుండి చివరి గమ్యం వరకు మనిషి నడవడి, సుగుణాలు, సత్సంబంధాలే అతనికి నిజమైన గిట్టుబాటు.

***

మిన్ను చేయు కళాపము మీర నెవరు 

మన్ను చేయు మమతలన్ని మాను నెవరు 

కన్ను చూపు గాంచగలుగు కాల మెవరు 

నిన్ను యెరిగిన లోకాన మిన్న యెవరు 

భావం :

మెరుపులా ప్రకాశించే కళా వైభవాన్ని మించినవారు ఎవరున్నారు? అయితే చివరికి మట్టిలో కలిసిపోయే ఈ శరీరానికి సంబంధించిన మమకారాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టగలవారు ఎంతమంది? కాలస్వరూపాన్ని, జీవిత సత్యాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించి చూడగల దృష్టి ఎవరికి ఉంది? పరమసత్యాన్ని, దైవతత్వాన్ని, ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలిసినవారిని మించినవారు ఈ లోకంలో ఎవరుంటారు?

****

కొత్తవారితో నాకును కూర్మి జేసి 

విత్తనంబుగా మలుపుల విద్య జేసి 

చెత్తలాగసమస్తము చిత్త జేర్చి 

మత్తు మనసు గాంచగలేని మమత జేసి 

భావం :

కొత్తవారితో పరిచయం ఏర్పరచుకొని, వారితో స్నేహబంధం పెంచుతూ, మంచి ఆలోచనలను విత్తనాలవలె నాటాలి. ఆ విద్య, అనుభవం జీవితంలో మార్పులకు దారితీయాలి. మనసులో పేరుకుపోయిన చెడు భావనలు, వ్యర్థ ఆలోచనలు, చెత్తవలె ఉన్న దుర్గుణాలను తొలగించి, నిర్మలమైన చిత్తాన్ని పెంపొందించుకోవాలి. అప్పుడు మమకారం, అహంకారం, మోహం వంటి మనసును మత్తెక్కించే బంధనాలను అధిగమించి నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందగలుగుతాము.

🌹🙏॥నూతన స్నేహం జ్ఞానవిత్తనమై, మనోమలిన్యాన్ని తొలగించి, మమకారాన్ని జయించే మార్గమును చూపుతుంది.॥

ముత్యము వెలుగు ముక్కెర ముద్ర శరణు 

పత్యమను సుఖదుఃఖము పాఠ్య శరణు 

కుత్యతముయేల జీవన కూడు శరణు 

సత్య మెరిగితి నీవాడు శరణు శరణు 

భావం :

ముత్యంలా ప్రకాశించే జ్ఞానం, సద్గుణం మనిషికి ముక్కెర (అలంకారం) వంటివి; అవే శరణ్యములు. జీవితం సుఖదుఃఖాల సమ్మేళనం; వాటిని పాఠాలుగా స్వీకరించినవారికి అవే మార్గదర్శకాలు. నింద, ప్రశంస, లాభం, నష్టం, జీవన పోరాటాలు అన్నీ జీవనయాత్రలో భాగాలే; వాటిని అధిగమించడానికి ధర్మమే ఆశ్రయం. చివరకు సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు దైవసన్నిధిని పొందినట్లే; అందుచేత అతడు "శరణు, శరణు" అని పరమసత్యానికే శరణాగతి చెందుతాడు.

****

రావె యన్నను ప్రేమతో రమ్య మౌను 

పోవె యన్నహాసమగుటే పూజ్యమౌను 

తావె నీదు సదరు భక్తి తత్వ మౌను 

నీవె నాకున్న తోడువు నిజము గాను 

భావం :

"రావే" అని ప్రేమతో పిలిచే ఆహ్వానం మనసులను రమ్యంగా కలుపుతుంది. "పోవే" అని వీడ్కోలు చెప్పేటప్పుడు కూడా చిరునవ్వుతో, స్నేహపూర్వకంగా చెప్పగలగడం గొప్ప గుణం. మనకు లభించిన స్థానం, ఆశ్రయం, అనుబంధం అన్నీ భక్తి, విశ్వాసం, సదభిప్రాయాల తత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. చివరికి కష్టసుఖాలలో తోడుగా నిలిచే స్నేహితుడు, బంధువు, దైవం లేదా గురువు — "నీవే నాకు నిజమైన తోడు" అనే కృతజ్ఞతాభావమే ఈ పద్యంలోని అంతరార్థం.

*****

విత్తు మన్ను జేర బలము వినతి జలము

సత్తువ యనునది తెలివి శాంతి గుణము

మత్తు బ్రతుకుకాలపు మాయ మనసు తనము

చిత్తు జీవన ప్రక్రియ చెంత మనము

భావం :

విత్తనం భూమిని చేరినప్పుడు మాత్రమే మొలకెత్తి బలాన్ని పొందుతుంది. అలాగే వినయం అనే జలంతో మనిషి వ్యక్తిత్వం వికసిస్తుంది. సత్త్వగుణం, తెలివి, శాంతి — ఇవే మానవ జీవితాన్ని ఉన్నతంగా నిలబెట్టే గుణాలు. మత్తులో ఉన్నట్లు గడిచే జీవితం కాలమనే మాయలో చిక్కుకుంటుంది. కానీ చిత్తశుద్ధితో జీవన ప్రక్రియను అర్థం చేసుకున్నవాడు తన అసలు స్వరూపానికి చేరువవుతాడు.