కలపలోని తేమ తగ్గి, నిర్మాణానికి అనువుగా మారిన తరువాతే శిల్పకారులు ప్రారంభించేవారు.
.......................................
పురాతన భారతదేశంలో దేవాలయాల నిర్మాణానికి రాయి, ఇటుకలతో పాటు కలపను కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించేవారు.
ముఖ్యంగా దక్షిణ భారతదేశం, కేరళ, హిమాలయ ప్రాంతాల్లో కలపతో నిర్మించిన దేవాలయాలు కనిపిస్తాయి. దేవతా విగ్రహాల తయారీకి కూడా వివిధ రకాల కలపను ఉపయోగించేవారు. వేప, పనస, టేకు, సాల్, గంధం, దేవదారు, ఎర్రచందనం వంటి చెట్ల కలపకు ప్రాధాన్యం ఉండేది.
అయితే ఏ అవసరానికి ఏ కలపను ఉపయోగించాలనే విషయం ప్రాంతీయ ఆచారాలు, ఆగమ శాస్త్రాలు, శిల్పశాస్త్ర నియమాలపై ఆధారపడి ఉండేది.
వేప కలపను దేవతా విగ్రహాల తయారీలో ఉపయోగించేవారు. ఒడిశాలోని పూరీ జగన్నాథ దేవాలయంలో జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రాదేవి విగ్రహాలను వేప కలపతోనే రూపొందిస్తారు. ఈ విగ్రహాల తయారీకి ప్రత్యేకమైన నియమాలు ఉన్నాయి. పనస కలపను దక్షిణ భారతదేశంలో ముఖ్యంగా కేరళ దేవాలయాల ద్వారాలు, పైకప్పులు, స్తంభాలు, శిల్పాల తయారీలో ఉపయోగించేవారు. టేకు, సాల్ కలపను బలమైన నిర్మాణాలకు, దేవాలయ రథాలకు, పైకప్పులకు వినియోగించేవారు. గంధం, ఎర్రచందనం వంటి విలువైన కలపను చిన్న విగ్రహాలు, పూజా పీఠాలు, అలంకరణ వస్తువుల తయారీకి ఉపయోగించేవారు. హిమాలయ ప్రాంతాల్లో దేవదారు కలపతో దేవాలయాల నిర్మాణం జరిగేది.
దేవాలయ నిర్మాణానికి చెట్లను ఎంపిక చేసేటప్పుడు వాటి వయస్సు, కలప నాణ్యత, మన్నికను పరిశీలించేవారు. పిడుగు పడిన చెట్లు, లోపల బోలుగా ఉన్న చెట్లు, కుళ్లిపోయిన చెట్లు, పురుగులు పట్టిన చెట్లను సాధారణంగా ఉపయోగించేవారు కాదు.
పక్షుల గూళ్లు ఉన్న చెట్ల విషయంలో కూడా జాగ్రత్తలు పాటించేవారు. కలప సేకరణకు ముందు వృక్షపూజ నిర్వహించి, చెట్టును నరికేందుకు అనుకూలమైన సమయాన్ని నిర్ణయించేవారు. చెట్టును నరికిన తరువాత కలపను అవసరమైన పరిమాణాల్లో కోసి నీడలో ఆరబెట్టేవారు. కలపలోని తేమ తగ్గి, అది నిర్మాణానికి అనువుగా మారిన తరువాతే శిల్పకారులు పనులు ప్రారంభించేవారు.
దేవతా విగ్రహాల తయారీలో వీలైనంత వరకు ఒకే చెక్క దుంగను ఉపయోగించి విగ్రహాన్ని చెక్కేవారు.
దీనివల్ల విగ్రహానికి మధ్యలో అతుకులు లేకుండా ఒకే రూపం ఏర్పడేది. విగ్రహంలోని ముఖం, కళ్లు, ముక్కు, చేతులు, కాళ్లు, శరీర భాగాల కొలతలను శిల్పశాస్త్రంలో పేర్కొన్న తాళమాన పద్ధతి ప్రకారం నిర్ణయించేవారు. దేవతా విగ్రహాల రూపకల్పనలో శరీర భాగాల నిష్పత్తులకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉండేది. కిరీటాలు, ఆభరణాలు, వస్త్రాల మడతలు, చేతుల్లోని ఆయుధాలను సూక్ష్మమైన ఉలులతో చెక్కేవారు. అవసరాన్ని బట్టి సహజ రంగులు, లక్క, పసుపు, గేరు మట్టి, నల్ల మసి వంటి పదార్థాలతో విగ్రహాలకు రంగులు అద్దేవారు.
కలపతో నిర్మించిన దేవాలయాల్లో చెక్క భాగాలను ఒకదానితో మరొకటి బిగించడానికి ప్రత్యేకమైన కలప జోడింపు పద్ధతులను ఉపయోగించేవారు. ఒక చెక్కలో గాడి చేసి, మరొక చెక్క భాగాన్ని దానిలో అమర్చే విధానాన్ని అనుసరించేవారు. ఈ పద్ధతిలో ఇనుప మేకుల అవసరం లేకుండానే నిర్మాణంలోని వివిధ భాగాలను బిగించవచ్చు. కేరళలోని అనేక పురాతన దేవాలయాల్లో ఇటువంటి కలప నిర్మాణ పద్ధతులు కనిపిస్తాయి. వర్షాలు, తేమ ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో పైకప్పుల నిర్మాణానికి ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకునేవారు. చెక్క భాగాలకు రక్షణ కల్పించేందుకు సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో నూనెలు, ఇతర పదార్థాలను ఉపయోగించేవారు.
కలపతో దేవాలయ నిర్మాణం, విగ్రహాల తయారీకి సంబంధించిన నియమాలు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారేవి. స్థపతులు, శిల్పకారులు ఆగమ, వాస్తు, శిల్పశాస్త్రాల్లోని కొలతలు, నిర్మాణ పద్ధతులను అనుసరించేవారు. ఈ విధంగా
కలప ఎంపిక నుంచి విగ్రహ రూపకల్పన వరకు ప్రతి పనిలోనూ ప్రత్యేక నైపుణ్యం అవసరమయ్యేది. నేటికీ కేరళ దేవాలయాల కలప నిర్మాణాలు, పూరీ జగన్నాథ దేవాలయంలో జరిగే నవకళేబర సంప్రదాయం ప్రాచీన భారతీయ దారు శిల్పకళా నైపుణ్యానికి ముఖ్యమైన ఉదాహరణలుగా నిలిచాయి.
పురాతన భారతదేశంలో దేవాలయాల నిర్మాణానికి రాయి, ఇటుకలతో పాటు కలపను కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించేవారు. ముఖ్యంగా దక్షిణ భారతదేశం, కేరళ, హిమాలయ ప్రాంతాల్లో కలపతో నిర్మించిన దేవాలయాలు కనిపిస్తాయి.
దేవతా విగ్రహాల తయారీకి కూడా వివిధ రకాల కలపను ఉపయోగించేవారు. వేప, పనస, టేకు, సాల్, గంధం, దేవదారు, ఎర్రచందనం వంటి చెట్ల కలపకు ప్రాధాన్యం ఉండేది. అయితే ఏ అవసరానికి ఏ కలపను ఉపయోగించాలనే విషయం ప్రాంతీయ ఆచారాలు, ఆగమ శాస్త్రాలు, శిల్పశాస్త్ర నియమాలపై ఆధారపడి ఉండేది.
వేప కలపను దేవతా విగ్రహాల తయారీలో ఉపయోగించేవారు.
ఒడిశాలోని పూరీ జగన్నాథ దేవాలయంలో జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రాదేవి విగ్రహాలను వేప కలపతోనే రూపొందిస్తారు. ఈ విగ్రహాల తయారీకి ప్రత్యేకమైన నియమాలు ఉన్నాయి.
పనస కలపను దక్షిణ భారతదేశంలో ముఖ్యంగా కేరళ దేవాలయాల ద్వారాలు, పైకప్పులు, స్తంభాలు, శిల్పాల తయారీలో ఉపయోగించేవారు. టేకు, సాల్ కలపను బలమైన నిర్మాణాలకు, దేవాలయ రథాలకు, పైకప్పులకు వినియోగించేవారు. గంధం, ఎర్రచందనం వంటి విలువైన కలపను చిన్న విగ్రహాలు, పూజా పీఠాలు, అలంకరణ వస్తువుల తయారీకి ఉపయోగించేవారు. హిమాలయ ప్రాంతాల్లో దేవదారు కలపతో దేవాలయాల నిర్మాణం జరిగేది.
దేవాలయ నిర్మాణానికి చెట్లను ఎంపిక చేసేటప్పుడు వాటి వయస్సు, కలప నాణ్యత, మన్నికను పరిశీలించేవారు.
పిడుగు పడిన చెట్లు, లోపల బోలుగా ఉన్న చెట్లు, కుళ్లిపోయిన చెట్లు, పురుగులు పట్టిన చెట్లను సాధారణంగా ఉపయోగించేవారు కాదు. పక్షుల గూళ్లు ఉన్న చెట్ల విషయంలో కూడా జాగ్రత్తలు పాటించేవారు. కలప సేకరణకు ముందు వృక్షపూజ నిర్వహించి, చెట్టును నరికేందుకు అనుకూలమైన సమయాన్ని నిర్ణయించేవారు. చెట్టును నరికిన తరువాత కలపను అవసరమైన పరిమాణాల్లో కోసి నీడలో ఆరబెట్టేవారు. కలపలోని తేమ తగ్గి, అది నిర్మాణానికి అనువుగా మారిన తరువాతే శిల్పకారులు పనులు ప్రారంభించేవారు.
దేవతా విగ్రహాల తయారీలో వీలైనంత వరకు ఒకే చెక్క దుంగను ఉపయోగించి విగ్రహాన్ని చెక్కేవారు. దీనివల్ల విగ్రహానికి మధ్యలో అతుకులు లేకుండా ఒకే రూపం ఏర్పడేది. విగ్రహంలోని ముఖం, కళ్లు, ముక్కు, చేతులు, కాళ్లు, శరీర భాగాల కొలతలను శిల్పశాస్త్రంలో పేర్కొన్న తాళమాన పద్ధతి ప్రకారం నిర్ణయించేవారు.
దేవతా విగ్రహాల రూపకల్పనలో శరీర భాగాల నిష్పత్తులకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉండేది. కిరీటాలు, ఆభరణాలు, వస్త్రాల మడతలు, చేతుల్లోని ఆయుధాలను సూక్ష్మమైన ఉలులతో చెక్కేవారు. అవసరాన్ని బట్టి సహజ రంగులు, లక్క, పసుపు, గేరు మట్టి, నల్ల మసి వంటి పదార్థాలతో విగ్రహాలకు రంగులు అద్దేవారు.
కలపతో నిర్మించిన దేవాలయాల్లో చెక్క భాగాలను ఒకదానితో మరొకటి బిగించడానికి ప్రత్యేకమైన కలప జోడింపు పద్ధతులను ఉపయోగించేవారు. ఒక చెక్కలో గాడి చేసి, మరొక చెక్క భాగాన్ని దానిలో అమర్చే విధానాన్ని అనుసరించేవారు. ఈ పద్ధతిలో ఇనుప మేకుల అవసరం లేకుండానే నిర్మాణంలోని వివిధ భాగాలను బిగించవచ్చు. కేరళలోని అనేక పురాతన దేవాలయాల్లో ఇటువంటి కలప నిర్మాణ పద్ధతులు కనిపిస్తాయి. వర్షాలు, తేమ ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో పైకప్పుల నిర్మాణానికి ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకునేవారు. చెక్క భాగాలకు రక్షణ కల్పించేందుకు సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో నూనెలు, ఇతర పదార్థాలను ఉపయోగించేవారు.
కలపతో దేవాలయ నిర్మాణం, విగ్రహాల తయారీకి సంబంధించిన నియమాలు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారేవి. స్థపతులు, శిల్పకారులు ఆగమ, వాస్తు, శిల్పశాస్త్రాల్లోని కొలతలు, నిర్మాణ పద్ధతులను అనుసరించేవారు. ఈ విధంగా
కలప ఎంపిక నుంచి విగ్రహ రూపకల్పన వరకు ప్రతి పనిలోనూ ప్రత్యేక నైపుణ్యం అవసరమయ్యేది. నేటికీ కేరళ దేవాలయాల కలప నిర్మాణాలు, పూరీ జగన్నాథ దేవాలయంలో జరిగే నవకళేబర సంప్రదాయం ప్రాచీన భారతీయ దారు శిల్పకళా నైపుణ్యానికి ముఖ్యమైన ఉదాహరణలుగా నిలిచాయి.
[సేకరణ]
ఇటువైపు శంకరనారాయణ అటువైపు అర్ధనారీశ్వర.
........................................
మదురైలోని మీనాక్షి అమ్మన్ఆలయంలో కంబత్తడి మండపం ఉంది. కంబత్తడి అంటే ఆలయ ధ్వజస్తంభం ఉండే మండపం అని అర్థం. ఈ మండపంలోని స్తంభాల మీద శంకర నారాయణన్ అర్ధనారీశ్వరర్ శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ రెండు శిల్పాలు ఒకే నల్లరాతి స్తంభం నుంచి చెక్కిన ఏకశిలా శిల్పాలు. ఇవి 16వ శతాబ్దం నుంచి 17వ శతాబ్దం మధ్య మదురై నాయక రాజుల కాలంలో చెక్కబడ్డాయి. ముఖ్యంగా కృష్ణప్ప నాయకుడు తిరుమల నాయకుడు కాలంలో ఈ మండపం విస్తరించింది. నాయక శిల్పకళలో భారీ ఆభరణాలు పదునైన కనుబొమ్మలు సున్నితమైన శరీర సౌష్టవం కనిపిస్తాయి. ఈ రెండు శిల్పాలు ఆ శైలికి ఉదాహరణలు.
ఈ ఆలయానికి తొలి రాతి కట్టడాలు పాండ్యుల కాలంలో వచ్చాయి. 14వ శతాబ్దంలో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ దండయాత్రల వల్ల ఆలయం దెబ్బతింది. 1378లో విజయనగర సేనాని కుమార కంపణ మదురైని విముక్తి చేసి ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించాడు. నేడు ఈ ఆలయంలో 14 గోపురాలు ఉన్నాయి. 33 వేలకు పైగా శిల్పాలు ఉన్నాయి. మీనాక్షి సుందరేశ్వరుల తిరుకల్యాణం ఈ ఆలయంలోని అతి పెద్ద ఉత్సవం.
శంకర నారాయణ శిల్పంలో కుడి సగభాగం పరమశివుడిని సూచిస్తుంది. ఎడమ సగభాగం మహావిష్ణువును సూచిస్తుంది. తలపై కుడివైపు శివుని జటామకుటం ఉంటుంది. ఎడమవైపు విష్ణువు కిరీటమకుటం ఉంటుంది. కుడి పైచేతిలో పరశువు లేదా త్రిశూలం ఉంటుంది. కుడి కింది చేతిలో అభయ ముద్ర ఉంటుంది. ఎడమ పైచేతిలో శంఖం లేదా చక్రం ఉంటుంది. ఎడమ కింది చేతిలో గద ఉంటుంది. కుడి చెవికి సర్ప కుండలం ఉంటుంది. వక్షస్థలం మీద యజ్ఞోపవీతం ఉంటుంది. నడుముకు మేఖల ఉంటుంది. ఈ రూపం శైవ వైష్ణవ సంప్రదాయాల ఐక్యతకు ప్రతీక. శైవులు శివుడే గొప్ప అని చెప్పేవారు. వైష్ణవులు విష్ణువే గొప్ప అని చెప్పేవారు. ఈ భేదం వల్ల సమాజంలో గొడవలు వచ్చేవి. శంకర నారాయణ రూపం ఆ గొడవలను తొలగించింది.
సృష్టి స్థితి లయ కార్యాలు వేరు వేరుగా కనిపించినా వాటి వెనుక ఉన్న శక్తి ఒక్కటే అని ఈ రూపం చెబుతుంది. శివుడు లయకారుడు అని విష్ణువు రక్షకుడు అని చెబుతారు. కానీ ఇద్దరూ ఒకే పరబ్రహ్మం యొక్క రెండు ముఖాలు అని ఈ రూపం తెలియజేస్తుంది. భక్తుడు ఏ దేవుడిని పూజించినా ఫలితం ఒక్కటే అనే భావన ఈ రూపం కలిగిస్తుంది. మత సామరస్యానికి ఇది గొప్ప ఉదాహరణ. నాయక రాజులు శైవ వైష్ణవ ప్రజలందరినీ కలిపి ఉంచడానికి ఈ రూపాన్ని ప్రోత్సహించారు. శంకరనారాయణుడు అనే పేరుతో తమిళనాడులోని సంకరన్ కోయిల్ లో ప్రత్యేక ఆలయం కూడా ఉంది. అక్కడ శివుడు విష్ణువు ఒకే గర్భగుడిలో కనిపిస్తారు. అక్కడ పుట్ట మన్ను ప్రసాదంగా ఇస్తారు. ఆ మన్ను రోగాలను నయం చేస్తుందని భక్తులు నమ్ముతారు.
అర్ధనారీశ్వర శిల్పంలో కుడి సగభాగం శివుడిని సూచిస్తుంది. ఎడమ సగభాగం పార్వతీదేవిని సూచిస్తుంది. కుడివైపు దృఢమైన పురుషఛాతీ ఉంటుంది. ఎడమవైపు స్త్రీ వక్షోజం సన్నని నడుము ఉంటాయి. కుడి సగంలో శివుని జటామకుటం ఉంటుంది. ఎడమ సగంలో పార్వతీ దేవి కరండ మకుటం ఉంటుంది. కుడి పైచేతిలో శివుని ఆయుధం ఉంటుంది. కుడి కింది చేతిలో అభయ ముద్ర ఉంటుంది. ఎడమ చేయి స్త్రీ సహజ లావణ్యంతో కిందికి వాలి ఉంటుంది. కుడి కాలు భాగంలో పులిచర్మం లేదా ధోవతి ఉంటుంది. ఎడమ కాలు భాగంలో చీర మడతలు పాదాలకు అందెలు ఉంటాయి.
రెండు విగ్రహాల వెనుక పైభాగాన కీర్తిముఖంతో కూడిన తోరణం ఉంటుంది. రెండు విగ్రహాలు కొద్దిగా ఒంపు తిరిగిన త్రిభంగ భంగిమలో ప్రశాంతమైన చిరునవ్వుతో నిలబడి ఉంటాయి. ఈ రూపం విశ్వంలో పురుష ప్రకృతి శక్తుల సమానత్వాన్ని సూచిస్తుంది. శక్తి లేకుండా శివుడు కదలలేడని శివుడు లేకుండా శక్తికి ఆధారం ఉండదని ఈ రూపం చెబుతుంది. పురుషుడు ప్రకృతి కలిస్తేనే సృష్టి జరుగుతుందని ఈ రూపం తెలియజేస్తుంది. స్త్రీ పురుషులు సమానమని ఈ రూపం ప్రాచీన కాలంలోనే చెప్పింది. స్త్రీని తక్కువగా చూడకూడదని స్త్రీ శక్తిని గౌరవించాలని ఈ రూపం బోధిస్తుంది. మదురై ఆలయంలో అమ్మవారికి అధిక ప్రాధాన్యత ఉండటానికి ఈ తత్వమే కారణం. మీనాక్షి అమ్మవారు సుందరేశ్వరుడి కంటే ముందు పూజ అందుకుంటారు. శరీరంలో కుడి భాగం పురుష తత్వం అని ఎడమ భాగం స్త్రీ తత్వం అని యోగశాస్త్రం చెబుతుంది. ఇడా పింగళ నాడులు కలిస్తేనే మనిషి సంపూర్ణుడు అవుతాడని చెబుతుంది. అర్ధనారీశ్వర రూపం ఆ యోగ సత్యాన్ని కంటికి కనిపించేలా చేస్తుంది.
భక్తుడు తనలోని కఠినత్వం సున్నితత్వం జ్ఞానం ప్రేమ ధైర్యం కరుణ అన్నీ సమానంగా పెంచుకోవాలని ఈ రూపం చెబుతుంది.
భార్య భర్తలు ఒకరినొకరు గౌరవించుకోవాలని ఒకరి లోపాన్ని ఒకరు పూరించాలని ఈ రూపం సూచిస్తుంది. అందుకే అర్ధనారీశ్వర రూపాన్ని దర్శిస్తే కుటుంబంలో ఐక్యత పెరుగుతుందని నమ్ముతారు. తమిళనాడులోని తిరుచెంగోడులో అర్ధనారీశ్వరుడికి ప్రత్యేక ఆలయం ఉంది. అక్కడ శివుడు పార్వతి ఒకే విగ్రహంలో దర్శనం ఇస్తారు.
[సేకరణ]
...........
కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యస్వామి క్షేత్రం.
..........................................
కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యస్వామి క్షేత్రం కర్ణాటకలో దక్షిణ కన్నడ జిల్లాలో ఉంది. మంగళూరు నుండి సుమారు 105 కిలోమీటర్ల దూరంలో పశ్చిమ కనుమల మధ్యలో కుమారధార నది ఒడ్డున ఉంది. చుట్టూ అడవులు కొండలు ఉంటాయి.
కుక్కే అంటే గుహ అని అర్థం. సుబ్రహ్మణ్యస్వామి ఇక్కడ గుహలో వెలిశాడు కనుక ఈ పేరు వచ్చింది. తారకాసురుడు లోకాలను బాధపెడుతుంటే దేవతలు శివుని వేడుకున్నారు. శివుని కుమారుడైన కుమారస్వామి పుట్టి తారకాసురుని సంహరించాడు. ఆ తరువాత ఆయన తన వేల్ అంటే శూలంతో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చాడు.
ఇక్కడ వాసుకి అనే సర్పరాజు తపస్సు చేస్తున్నాడు. సుబ్రహ్మణ్యస్వామి వాసుకికి అభయం ఇచ్చి ఆయనతో కలిసి ఇక్కడ వెలిశాడు. అందుకే ఇక్కడ స్వామి సర్ప రూపంలో కూడా పూజలు అందుకుంటాడు. ఇది సర్పదోష నివారణకు అత్యంత ప్రసిద్ధ క్షేత్రం. కాలసర్ప దోషం సర్ప శాపం రాహు కేతు దోషం ఉన్నవారు ఇక్కడకు వస్తారు. ఇక్కడ సర్ప సంస్కార పూజ ఆశ్లేష బలి పూజ నాగ ప్రతిష్ఠ చేస్తారు.
ఈ పూజలు చేస్తే సంతానం కలుగుతుందని పెళ్ళి అవుతుందని రోగాలు తగ్గుతాయని భక్తులు నమ్ముతారు. గుడిలో స్వామి లింగ రూపంలో ఉంటాడు. పైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామి కింద వాసుకి శేషుడు ఉంటారు. ఇది వేరే ఎక్కడా లేని ప్రత్యేకమైన రూపం.
స్వామికి అభిషేకం చేయాలంటే ముందు కుమారధార నదిలో స్నానం చేసి రావాలి. కుమారధార నదిలో స్నానం చేస్తే పాపాలు పోతాయని నమ్మకం. కుమారస్వామి తారకాసురుని చంపిన తరువాత తన వేల్ ను కడిగిన చోటే కుమారధార పుట్టిందని పురాణం చెబుతుంది. ఇక్కడ ప్రతి రోజూ అన్నదానం జరుగుతుంది. వేల మంది భక్తులు భోజనం చేస్తారు.
కార్తీక మాసంలో మార్గశిర మాసంలో ఇక్కడ చాలా రద్దీ ఉంటుంది. షష్ఠి రోజున ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయి. చంపా షష్ఠి అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగ.
ఈ క్షేత్రానికి పురాణం ఒక్కటే ఆధారం కాదు. స్కంద పురాణంలో సహ్యాద్రి ఖండంలో కుక్కే గురించి ప్రస్తావన ఉంది. ఆది శంకరాచార్యులు 8 వ శతాబ్దంలో ఇక్కడకు వచ్చి సుబ్రహ్మణ్య భుజంగ స్తోత్రం రాశారని స్థల పురాణం చెబుతుంది. ఆ స్తోత్రమే ఈ క్షేత్రానికి పెద్ద సాహిత్య ఆధారం. కుక్కే గుడిలో అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి విజయనగర రాజుల కాలం నాటివి. 15 వ శతాబ్దం నుండి 16 వ శతాబ్దం వరకు గుడికి దానాలు ఇచ్చినట్లు శాసనాలలో ఉంది.
తులునాడును పాలించిన చౌట రాజులు అజిల రాజులు ఈ గుడిని పోషించారు. వారు భూములు దానం చేశారు. దీపం కోసం నూనెకు భూమి ఇచ్చారు. నిత్య పూజ కోసం ధనం ఇచ్చారు. ఆ శాసనాలు ఇప్పటికీ గుడి గోడల మీద ఉన్నాయి. 1690 నాటి ఒక శాసనంలో కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యునికి కుమారధార తీరంలో భూమి దానం చేసినట్లు ఉంది. తులు భాషలో పాడే పాడ్దనాలలో వాసుకి సుబ్రహ్మణ్యుని కథలు ఉన్నాయి.
అంటే వేల సంవత్సరాల నుండి ఈ ప్రాంతంలో ఈ ఆరాధన ఉందని తెలుస్తుంది. గుడి నిర్మాణ శైలి కేరళ తులునాడు శైలిలో ఉంది.
చెక్కతో కట్టిన పైకప్పు రాతి స్తంభాలు ఇది చాలా పాతదని చెబుతాయి. బ్రిటిష్ వారు దక్షిణ కన్నడ జిల్లా గెజిటీర్ లో కుక్కే గుడి గురించి రాశారు. 19 వ శతాబ్దంలోనే ఈ గుడికి వేల మంది భక్తులు వచ్చేవారని అందులో ఉంది. సర్పదోష నివారణకు ఇది ప్రసిద్ధమని బ్రిటిష్ అధికారులు కూడా రాశారు. కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని తలచుకుంటే భయం పోతుంది. సర్ప భయం పోతుంది. శత్రు భయం పోతుంది. మనసుకు ధైర్యం వస్తుంది.
[సేకరణ]
............
కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యస్వామి క్షేత్రం.
..........................................
కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యస్వామి క్షేత్రం కర్ణాటకలో దక్షిణ కన్నడ జిల్లాలో ఉంది. మంగళూరు నుండి సుమారు 105 కిలోమీటర్ల దూరంలో పశ్చిమ కనుమల మధ్యలో కుమారధార నది ఒడ్డున ఉంది. చుట్టూ అడవులు కొండలు ఉంటాయి.
కుక్కే అంటే గుహ అని అర్థం. సుబ్రహ్మణ్యస్వామి ఇక్కడ గుహలో వెలిశాడు కనుక ఈ పేరు వచ్చింది. తారకాసురుడు లోకాలను బాధపెడుతుంటే దేవతలు శివుని వేడుకున్నారు. శివుని కుమారుడైన కుమారస్వామి పుట్టి తారకాసురుని సంహరించాడు. ఆ తరువాత ఆయన తన వేల్ అంటే శూలంతో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చాడు.
ఇక్కడ వాసుకి అనే సర్పరాజు తపస్సు చేస్తున్నాడు. సుబ్రహ్మణ్యస్వామి వాసుకికి అభయం ఇచ్చి ఆయనతో కలిసి ఇక్కడ వెలిశాడు. అందుకే ఇక్కడ స్వామి సర్ప రూపంలో కూడా పూజలు అందుకుంటాడు. ఇది సర్పదోష నివారణకు అత్యంత ప్రసిద్ధ క్షేత్రం. కాలసర్ప దోషం సర్ప శాపం రాహు కేతు దోషం ఉన్నవారు ఇక్కడకు వస్తారు. ఇక్కడ సర్ప సంస్కార పూజ ఆశ్లేష బలి పూజ నాగ ప్రతిష్ఠ చేస్తారు.
ఈ పూజలు చేస్తే సంతానం కలుగుతుందని పెళ్ళి అవుతుందని రోగాలు తగ్గుతాయని భక్తులు నమ్ముతారు. గుడిలో స్వామి లింగ రూపంలో ఉంటాడు. పైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామి కింద వాసుకి శేషుడు ఉంటారు. ఇది వేరే ఎక్కడా లేని ప్రత్యేకమైన రూపం.
స్వామికి అభిషేకం చేయాలంటే ముందు కుమారధార నదిలో స్నానం చేసి రావాలి. కుమారధార నదిలో స్నానం చేస్తే పాపాలు పోతాయని నమ్మకం. కుమారస్వామి తారకాసురుని చంపిన తరువాత తన వేల్ ను కడిగిన చోటే కుమారధార పుట్టిందని పురాణం చెబుతుంది. ఇక్కడ ప్రతి రోజూ అన్నదానం జరుగుతుంది. వేల మంది భక్తులు భోజనం చేస్తారు.
కార్తీక మాసంలో మార్గశిర మాసంలో ఇక్కడ చాలా రద్దీ ఉంటుంది. షష్ఠి రోజున ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయి. చంపా షష్ఠి అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగ.
ఈ క్షేత్రానికి పురాణం ఒక్కటే ఆధారం కాదు. స్కంద పురాణంలో సహ్యాద్రి ఖండంలో కుక్కే గురించి ప్రస్తావన ఉంది. ఆది శంకరాచార్యులు 8 వ శతాబ్దంలో ఇక్కడకు వచ్చి సుబ్రహ్మణ్య భుజంగ స్తోత్రం రాశారని స్థల పురాణం చెబుతుంది. ఆ స్తోత్రమే ఈ క్షేత్రానికి పెద్ద సాహిత్య ఆధారం. కుక్కే గుడిలో అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి విజయనగర రాజుల కాలం నాటివి. 15 వ శతాబ్దం నుండి 16 వ శతాబ్దం వరకు గుడికి దానాలు ఇచ్చినట్లు శాసనాలలో ఉంది.
తులునాడును పాలించిన చౌట రాజులు అజిల రాజులు ఈ గుడిని పోషించారు. వారు భూములు దానం చేశారు. దీపం కోసం నూనెకు భూమి ఇచ్చారు. నిత్య పూజ కోసం ధనం ఇచ్చారు. ఆ శాసనాలు ఇప్పటికీ గుడి గోడల మీద ఉన్నాయి. 1690 నాటి ఒక శాసనంలో కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యునికి కుమారధార తీరంలో భూమి దానం చేసినట్లు ఉంది. తులు భాషలో పాడే పాడ్దనాలలో వాసుకి సుబ్రహ్మణ్యుని కథలు ఉన్నాయి.
అంటే వేల సంవత్సరాల నుండి ఈ ప్రాంతంలో ఈ ఆరాధన ఉందని తెలుస్తుంది. గుడి నిర్మాణ శైలి కేరళ తులునాడు శైలిలో ఉంది.
చెక్కతో కట్టిన పైకప్పు రాతి స్తంభాలు ఇది చాలా పాతదని చెబుతాయి. బ్రిటిష్ వారు దక్షిణ కన్నడ జిల్లా గెజిటీర్ లో కుక్కే గుడి గురించి రాశారు. 19 వ శతాబ్దంలోనే ఈ గుడికి వేల మంది భక్తులు వచ్చేవారని అందులో ఉంది. సర్పదోష నివారణకు ఇది ప్రసిద్ధమని బ్రిటిష్ అధికారులు కూడా రాశారు. కుక్కే సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని తలచుకుంటే భయం పోతుంది. సర్ప భయం పోతుంది. శత్రు భయం పోతుంది. మనసుకు ధైర్యం వస్తుంది.
[సేకరణ]
...........
ప్యాకెట్ పాలు మంచివా కాదా ?
..........................................
నిజానికి మంచి కంపెనీలు తయారు చేసే ప్యాకెట్ పాలు ఆరోగ్యానికి మంచివే. పాడి నుండి సేకరించిన పాలను ఫ్యాక్టరీలో శుభ్రపరచి వేడి చేసి చల్లబరచి ప్యాకెట్లలో నింపుతారు. ఈ విధానాన్ని పాశ్చరైజేషన్ అంటారు. దీనివల్ల పాలలో ఉండే హానికరమైన క్రిములు చాలా వరకు నశిస్తాయి. అందువల్ల ప్యాకెట్ పాలు సాధారణంగా సురక్షితంగా ఉంటాయి.
పచ్చి పాలతో పోలిస్తే ప్యాకెట్ పాలలో వ్యాధులు కలిగించే క్రిములు ఉండే అవకాశం తక్కువ. అందుకే పిల్లలు, పెద్దలు, వృద్ధులు కూడా వీటిని నమ్మకంగా వాడవచ్చు. అయితే పాలు నాణ్యమైన కంపెనీకి చెందినవై ఉండాలి.
ప్యాకెట్ పాలలో ఫుల్ క్రీమ్ పాలు, స్టాండర్డైజ్డ్ పాలు, టోన్డ్ పాలు, డబుల్ టోన్డ్ పాలు వంటి రకాలు ఉంటాయి. వీటిలో కొవ్వు శాతం మాత్రమే వేరుగా ఉంటుంది. ఫుల్ క్రీమ్ పాలలో కొవ్వు ఎక్కువగా ఉంటుంది. టోన్డ్, డబుల్ టోన్డ్ పాలలో కొవ్వు తక్కువగా ఉంటుంది. బరువు పెరగకుండా చూసుకోవాలనుకునేవారు టోన్డ్ పాలు తీసుకోవడం మంచిది.
పాలలో కాల్షియం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇది ఎముకలు, పళ్లు దృఢంగా ఉండేందుకు సహాయపడుతుంది. పాలలో ఉండే ప్రోటీన్లు కండరాల పెరుగుదలకు ఉపయోగపడతాయి. అలాగే విటమిన్ బి12, విటమిన్ డి, ఫాస్ఫరస్ వంటి పోషకాలు కూడా లభిస్తాయి. ఇవి శరీర ఆరోగ్యానికి మేలు చేస్తాయి.
అయితే ప్యాకెట్ పాలను సరైన విధంగా వాడాలి. ప్యాకెట్ తెరిచిన తర్వాత ఎక్కువసేపు బయట ఉంచకూడదు. వెంటనే ఫ్రిజ్ లో పెట్టాలి. తెరిచిన పాలను ఒక రోజులోపే వాడేయడం మంచిది. పాలు పులిసినట్లుగా వాసన వచ్చినా, గడ్డ కట్టినా వాటిని వాడకూడదు.
కొంతమందికి పాలలో ఉండే లాక్టోజ్ జీర్ణం కాదు. అలాంటి వారు పాలు తాగితే కడుపు ఉబ్బరం, గ్యాస్, అసౌకర్యం కలగవచ్చు. ఇది పాలలో లోపం కాదు. వారి శరీర తత్వం వల్ల వచ్చే సమస్య.
ప్యాకెట్ పాలను పదేపదే వేడి చేయడం మంచిది కాదు. అవసరమైనంత మాత్రమే వేడి చేసుకోవాలి. అలాగే ప్యాకెట్ పై ఉన్న తయారీ తేదీ, గడువు తేదీ తప్పనిసరిగా చూడాలి. గడువు ముగిసిన పాలను తాగకూడదు.
చాలామంది ప్యాకెట్ పాలు అంటే కెమికల్స్ కలిపిన పాలు అనుకుంటారు. ఇది సరైన అభిప్రాయం కాదు. గుర్తింపు పొందిన మంచి కంపెనీలు నాణ్యత పరీక్షలు చేసిన తర్వాతే పాలను విక్రయిస్తాయి. అయితే నకిలీ ఉత్పత్తుల విషయంలో జాగ్రత్త అవసరం. అందుకే ఎఫ్ ఎస్ ఎస్ ఏ ఐ గుర్తు ఉన్న పాలను కొనడం మంచిది.
రోజుకు 200 నుంచి 300 మిల్లీలీటర్ల పాలు చాలా మంది ఆరోగ్యవంతులైన పెద్దలకు సరిపోతాయి. పిల్లలు, గర్భిణీలు, పాలిచ్చే తల్లులు, క్రీడాకారులకు అవసరం కొంచెం ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. ఫుల్ క్రీమ్ పాలను ఎక్కువగా తీసుకుంటే అదనపు కొవ్వు, కేలరీలు శరీరంలో చేరి బరువు పెరగడానికి కారణం కావచ్చు.
మొత్తం మీద ప్యాకెట్ పాలు ఆరోగ్యానికి మంచివే. అవి పరిశుభ్రమైనవి, పోషకాలు కలిగినవి. సాధారణంగా సురక్షితమైనవి.
అయితే గడువు తేదీ చూడడం, ఫ్రిజ్ లో నిల్వ చేయడం, తెరిచిన తర్వాత త్వరగా వాడడం, నమ్మకమైన కంపెనీల పాలను మాత్రమే కొనడం వంటి జాగ్రత్తలు పాటిస్తే మరింత ప్రయోజనం పొందవచ్చు. పచ్చి పాలతో పోలిస్తే ప్యాకెట్ పాలు చాలా సందర్భాల్లో సురక్షితమైన మరియు నమ్మదగిన ఎంపికగా చెప్పవచ్చు.
[సేకరణ]
............
వైశ్య ప్రముఖుడు అవచి తిప్పయ్య శెట్టి.
.........................................
రెడ్డి రాజుల కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన వర్తకుడు కూడా.
ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో రెడ్డి రాజుల పాలన రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా, సాంస్కృతికంగా ప్రాధాన్యం కలిగిన కాలం. ముఖ్యంగా కొండవీడు రెడ్డి రాజుల కాలంలో అంతర్గత వాణిజ్యంతో పాటు సముద్ర వాణిజ్యం కూడా అభివృద్ధి చెందింది. ఆ రాజ్యానికి ఆర్థికంగా, వాణిజ్యపరంగా అండగా నిలిచిన ప్రముఖ వర్తక కుటుంబాలలో అవచి కుటుంబం ఒకటి. ఈ కుటుంబానికి చెందిన అవచి దేవయ్య శెట్టి, ఆయన కుమారుడు అవచి తిప్పయ్య శెట్టి చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం పొందారు.
తిప్పయ్య శెట్టి గురించి తెలుసుకోవడానికి ప్రధాన సాహిత్య ఆధారం శ్రీనాథుడు రచించిన హరవిలాసం. శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యాన్ని ఆయనకే అంకితం చేశాడు. మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ రచించిన రెడ్డి రాజ్యాల చరిత్రలో, ఎపిగ్రాఫియా ఇండికా ఎనిమిదవ సంపుటిలోని రెడ్డి రాజుల శాసనాలలో కూడా ఈ కుటుంబం గురించిన విలువైన సమాచారం లభిస్తుంది.
అవచి దేవయ్య శెట్టి సింహవిక్రమపట్టణానికి చెందిన సంపన్న వర్తకుడు. ఆయన తల్లి పేరు పావని అని హరవిలాసంపై జరిగిన చారిత్రక పరిశీలనలో ఉంది. ప్రోలయ వేమారెడ్డి రాజ్య స్థాపనకు, విస్తరణకు దేవయ్య ఆర్థికంగా తోడ్పడినట్లు చారిత్రక గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి. ఆయన కుమారుడు తిప్పయ్య తండ్రి వాణిజ్య కార్యకలాపాలను కొనసాగించి, గొప్ప వర్తకుడిగా పేరు పొందాడు.
కుమారగిరి రెడ్డి పాలనాకాలంలో తిప్పయ్య శెట్టి రాజుకు అవసరమైన వస్తువులను సమకూర్చే ప్రముఖ సరఫరాదారుగా వ్యవహరించాడు. అయితే ఆయనను కేవలం రాజాస్థానానికి వస్తువులు అందించే వ్యాపారిగా మాత్రమే చూడరాదు. ఆయనకు విస్తృతమైన వాణిజ్య సంబంధాలు ఉండేవి. వివిధ దేశాలు, దీవుల నుంచి విలువైన వస్తువులను దిగుమతి చేసుకుని, రాజులకు, రాజాస్థానాలకు అందించేవాడు.
శ్రీనాథుడు హరవిలాసంలో ఈ వాణిజ్యాన్ని వివరించాడు. సింహళ ద్వీపం నుంచి ఏనుగులు, చైనా నుంచి పట్టువస్త్రాలు, హోర్ముజ్ ప్రాంతం నుంచి గుర్రాలు, ఇంకా అనేక ప్రాంతాల నుంచి కస్తూరి, కర్పూరం, ముత్యాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు ఆయన వ్యాపార మార్గాల ద్వారా వచ్చేవి. ఈ వివరాలు ఆనాటి ఆంధ్రదేశానికి ఇతర ప్రాంతాలతో ఉన్న వాణిజ్య సంబంధాలను తెలియజేస్తాయి.
కుమారగిరి రెడ్డి వసంతోత్సవాలకు కావలసిన వస్తువులను తిప్పయ్య శెట్టి ప్రత్యేకంగా సమకూర్చేవాడు. కర్పూరం, కస్తూరి, కుంకుమపువ్వు, పునుగు, గులాబీ నీరు, అగరు, చందనం వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలను అందించేవాడు. ఉత్సవాల సమయంలో కొండవీడులో సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారశాలను ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసేవాడని హరవిలాసం ద్వారా తెలుస్తోంది. ఆయన కుటుంబ సభ్యులు కూడా ఇందులో సహకరించేవారు, ముఖ్యంగా తిరుమలనాథ శెట్టి ఈ ఉత్సవాల నిర్వహణలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించినట్లు సాహిత్య ఆధారాలు తెలుపుతున్నాయి. ఈ ఉత్సవాలకు లభించిన ప్రాధాన్యం వల్లే సాహిత్య ఆధారాలు కుమారగిరి రెడ్డిని వసంతరాయుడు, కర్పూర వసంతరాయుడు అనే బిరుదులతో పేర్కొంటాయి.
తిప్పయ్య శెట్టి వాణిజ్య సంబంధాలు కొండవీడు రాజ్యానికే పరిమితం కాలేదు. విజయనగర రాజులు, బహమనీ సుల్తానులు, ఒడిశా గజపతుల ఆస్థానాలకు కూడా ఆయన కుటుంబం వస్తువులు సరఫరా చేసినట్లు చారిత్రక పరిశోధనల్లో ప్రస్తావన ఉంది. సముద్ర మార్గాల ద్వారా, భూమార్గాల ద్వారా విస్తృతమైన వ్యాపార సంబంధాలను కొనసాగించిన ఈ కుటుంబం, ఆనాటి దక్షిణ భారతదేశ వాణిజ్య చరిత్రలో ప్రముఖ స్థానాన్ని సంపాదించింది.
ఆయనకు శ్రీనాథుడితో ఉన్న సంబంధం కూడా ముఖ్యమైనదే. హరవిలాసం ఆయనకు అంకితం కావడం, ఆ కాలంలో సంపన్న వర్తకులు సాహిత్యకారులను ఎలా ఆదరించారో చూపిస్తుంది. రాజులే కాకుండా వ్యాపారవేత్తలు కూడా సాహిత్యం, కళలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డారని ఈ ఉదాహరణ తెలియజేస్తుంది.
ఆయన రాజుకు విశ్వసనీయమైన సరఫరాదారుగా, ప్రముఖ వర్తకుడిగా ఉన్నాడనేది మాత్రం సాహిత్య, చారిత్రక ఆధారాలతో తెలుస్తోంది. కుమారగిరి రెడ్డి పాలనాకాలాన్ని సాధారణంగా 1386 నుంచి 1402 వరకు అంటారు, కానీ పాలనా సంవత్సరాల విషయంలో చరిత్రకారుల మధ్య కొంత భేదాభిప్రాయం ఉంది.
మొత్తంగా చూస్తే, మధ్యయుగ ఆంధ్రదేశంలో వర్తకులు కేవలం కొనుగోళ్లు, అమ్మకాలకే పరిమితం కాలేదు. వారు రాజ్యాల ఆర్థిక వ్యవస్థకు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సంబంధాలకు, సాహిత్య పోషణకు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు కూడా తమ వంతు సహకారం అందించారు. అందుకే అవచి కుటుంబ చరిత్ర, రెడ్డి రాజుల కాలంలో ఆంధ్రదేశ వాణిజ్య వైభవాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఒక ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది.
[సేకరణ]
......
ఉరుమి, కఠారి, చక్రం అనే మూడు ఆయుధాలు.
......................................
భారతీయ యుద్ధ చరిత్రలో కొన్ని ఆయుధాలు కేవలం చంపడానికి మాత్రమే పుట్టలేదు.అవి ఆ ప్రాంతపు సంస్కృతికి, శరీర శక్తికి, యుద్ధ తెలివికి గుర్తులుగా నిలిచాయి. వాటిలో ఉరుమి, కటారి, చక్రం అనే మూడు ఆయుధాలు ఇప్పటికీ ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరుస్తాయి.
ఉరుమి కేరళలోని కళరిపయట్టు నుండి వచ్చిన అత్యంత ప్రమాదకరమైన ఆయుధం, దీన్ని చుట్టువాల్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది సాధారణ కత్తిలా గట్టిగా ఉండదు, సన్నని స్టీలు పట్టీలా వంగుతూ తిరుగుతుంది, ఒక్కో ఉరుమిలో నాలుగు నుండి ఐదు పదునైన పట్టీలు ఉంటాయి, దీన్ని నడుముకు బెల్టులా చుట్టుకుని తీసుకువెళ్ళవచ్చు, యుద్ధంలో దీన్ని తిప్పినప్పుడు చుట్టూ ఎనిమిది నుండి పది అడుగుల వరకు ఎవరూ దగ్గరకు రాలేరు, కానీ దీన్ని వాడటం చాలా కష్టం, కొంచెం పొరపాటు జరిగినా అది తిప్పేవాడినే గాయపరుస్తుంది, అందుకే దీన్ని నేర్చుకోవడానికి ముందు కర్రసాము, కత్తిసాము, కుస్తీ వంటి మెట్లన్నీ దాటాలని, ఆ తర్వాతే గురువు ఉరుమిని చేతికి ఇస్తాడని చెబుతారు, శత్రువు కత్తిని అడ్డుకుని ఒక్కసారిగా మెడకు, కాళ్ళకు చుట్టుకుని గాయపరచడమే దీని ప్రత్యేకత. శత్రువు డాలును కూడా చుట్టుకుని లాగేయగల శక్తి దీనికి ఉంది.
కటారి రాజస్థాన్, మధ్యభారతంలో పుట్టిన ముందుకు పొడిచే ఆయుధం, దీన్ని జమధర్ అని కూడా అంటారు, దీనికి రెండు పక్కలా పట్టుకునే పిడి ఉంటుంది, దీన్ని పిడికిలితో గట్టిగా పట్టుకుని శత్రువు గుండెల్లోకి పొడుస్తారు, కవచాన్ని కూడా చీల్చేంత శక్తి దీనికి ఉంది, కొన్ని కటార్లలో మధ్యలో మరో చిన్న కత్తి దాగి ఉంటుంది, పిడిని నొక్కగానే ఆ కత్తి ముందుకు దూసుకువస్తుంది, రాజపుత్ర యోధులు దీన్ని గౌరవానికి చిహ్నంగా భావించేవారు. విజయనగర రాజుల కాలంలో కూడా దీన్ని విరివిగా వాడేవారు. దేవుళ్ళ విగ్రహాల చేతుల్లో కూడా కటారి కనిపిస్తుంది, దీన్ని దాచిపెట్టి దాడి చేయడానికి దగ్గరి యుద్ధానికి ఎక్కువగా వాడేవారు. శత్రువు కత్తిని పక్కకు నెట్టి ఒక్క పోటుతో యుద్ధాన్ని ముగించడమే దీని వ్యూహం.
చక్రం పంజాబ్ సిక్కు యోధులు ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన గుండ్రని ఆయుధం. ఇది విష్ణువు చేతిలోని సుదర్శన చక్రం నుండి స్ఫూర్తి పొందింది. చుట్టూ పదునుగా ఉన్న ఇనుప వలయాన్ని వేళ్ళ మీద తిప్పి గిరాటు వేస్తారు. ఇది గాలిలో తిరుగుతూ వెళ్ళి శత్రువు మెడను తెగగొడుతుంది. చిన్న చక్రాన్ని చేతితో విసిరితే పెద్ద చక్రాన్ని కర్ర మీద పెట్టి విసిరేవారు. నిహంగ్ సిక్కులు ఒకేసారి పది నుండి పదిహేను చక్రాలను తలపాగాలో నడుముకు పెట్టుకుని యుద్ధానికి వెళ్ళేవారు. దూరం నుండి దాడి చేయడానికి ఇది బాణం కంటే వేగంగా పనిచేసేది.
తమిళనాడులో కూడా వట్టు వంటి చక్రాయుధాలను వాడిన ఆధారాలు ఉన్నాయి. గురి తప్పకుండా విసరడానికి రోజూ వందలసార్లు సాధన చేయాల్సి వచ్చేది.
కళింగ రాజుల నౌకాదళం భారతీయ సముద్ర యుద్ధ చరిత్రలోనే గొప్ప అధ్యాయం, కళింగ అంటే ఇప్పటి ఒడిశా ఉత్తరాంధ్ర తీర ప్రాంతం ఇక్కడి రాజులు కేవలం భూమి మీదనే కాకుండా సముద్రం మీద కూడా రాజ్యం చేశారు. తామ్రలిప్తి పలూర మచిలీపట్టణం కళింగపట్టణం విశాఖపట్టణం వంటి ఓడరేవుల నుండి వందలాది బోయిటా అనే పెద్ద తెరచాప నౌకలు బయలుదేరేవి. ఈ నౌకలను టేకు వెదురు కలపతో తయారుచేసేవారు. వాటిలో ఇనుప మేకుల బదులు కొబ్బరి పీచు తాళ్ళను వాడేవారు. తద్వారా సముద్రపు అలలకు నౌక వంగి విరగకుండా ఉండేది. ఈ నౌకల్లో వర్తకులు, సైనికులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, ధాన్యం, వస్త్రాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, రత్నాలు ఉండేవి. వీరిని సాధబులు అనేవారు, సాధబుల భార్యలు నౌక తిరిగి వచ్చే వరకు దీపం వెలిగించి ఎదురుచూసేవారు, దీని నుండే తపోయి కథ పుట్టిందని చెబుతారు.వీరు జావా, సుమత్రా, బాలి, బర్మా, శ్రీలంక, చైనా వరకు వెళ్ళి వాణిజ్యం చేసి అక్కడ రాజ్యాలు స్థాపించారు అందుకే ఒడిశాలో ఇప్పటికీ కార్తీక పౌర్ణమి రోజున బోయిటా బందాణ అనే పండుగను, బాలి యాత్ర అనే ఉత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు.
కళింగ నౌకాదళంలో మూడు రకాల నౌకలు ఉండేవి వేగంగా వెళ్ళే గూఢచారి నౌకలు బరువైన సరుకులు మోసే వాణిజ్య నౌకలు ముందు భాగంలో ఇనుప కొమ్ములు ఉన్న యుద్ధ నౌకలు యుద్ధ సమయంలో శత్రు నౌకను ఢీకొట్టి ముంచేయడం నిప్పు బాణాలు వేసి తగలబెట్టడం నౌక మీద నుండి నౌక మీదకు దూకి కత్తియుద్ధం చేయడం వీరి వ్యూహం, శత్రు నౌకలను చుట్టుముట్టి ఒక్కసారిగా దాడి చేసే చక్రవ్యూహాన్ని సముద్రంలో కూడా వాడేవారు.
కళింగ చక్రవర్తి ఖారవేలుడు హాతీగుంఫా శాసనంలో తన నౌకాదళ బలాన్ని గొప్పగా చెప్పుకున్నాడు. తూర్పు గంగ రాజు నరసింహదేవుడు, గజపతి కపిలేంద్రదేవుడు వంటి రాజులు బలమైన నౌకాదళాన్ని నిర్వహించారు. రుతుపవనాలను లెక్కించి నౌకలను నడపడంలో నక్షత్రాలను చూసి దారి కనుక్కోవడంలో కళింగ నావికులు ప్రపంచంలోనే నిపుణులుగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. వారి నౌకాదళ శక్తి వల్లే కళింగను జయించడం అశోకుడికి కూడా చాలా కష్టమైందని చరిత్రకారులు చెబుతారు.
[సేకరణ]
..........
జెండాపై కపిరాజు, మన జెండా పై సింహరాజు.
..........................................
చరిత్రలో ప్రతి రాజవంశానికి ఒక ప్రత్యేక జెండా ఉండేది. అది కేవలం గుడ్డ ముక్క కాదు, ఆ వంశం గర్వానికి, ఇలవేల్పుకు, యుద్ధ నినాదానికి ప్రతీక. గుడ్డ వేయి సంవత్సరాలు నిలవదు కాబట్టి, ఇప్పుడు మనకు తెలిసిన జెండాలు చాలావరకు నాణేలు, శాసనాలు, ముద్రలు, సాహిత్యం ఆధారంగా చరిత్రకారులు పునర్నిర్మించినవే.
తమిళ చోళుల జెండా మీద గాండ్రిస్తున్న పులి ఉండేది. పులి శౌర్యానికి, వేగానికి గుర్తు. రాజరాజ చోళుడు, రాజేంద్ర చోళుడు శ్రీలంక, ఆగ్నేయాసియా వరకు దండయాత్రలు చేసినప్పుడు ఈ పులి జెండానే ఎగిరింది.
పాండ్యుల జెండా మీద రెండు చేపలు ఎదురెదురుగా ఉండేవి. దీన్ని మీన ధ్వజం అంటారు. చేప సముద్రం మీద ఆధిపత్యానికి, ముత్యాల వ్యాపారానికి సంకేతం, మధురై మీనాక్షి అమ్మవారి చిహ్నం కూడా అదే.
చేర రాజుల జెండా మీద విల్లు, అమ్ము ఉండేవి. ఈ ముగ్గురి చిహ్నాల గురించి సంగం సాహిత్యంలో, శిలప్పదికారంలో స్పష్టమైన ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి.
దక్షిణాపథంలో శాతవాహనుల నాణేల మీద సింహం, ఉజ్జయినీ చిహ్నం కనిపిస్తాయి.
కాకతీయుల రాజ చిహ్నం వరాహం, ఎందుకంటే వరాహస్వామి వారి ఇలవేల్పు. గణపతిదేవుడు, రుద్రమదేవి కాలంలో ఈ చిహ్నం ఓరుగల్లు కోట నుంచి సామ్రాజ్యమంతా పరిచయమైంది.
విజయనగర రాజుల వరాహ ధ్వజం అన్నింటికంటే ప్రసిద్ధమైనది. వరాహం విష్ణువు అవతారం, దాని పైన ఉండే సూర్యచంద్రులు సూర్యచంద్రులు ఉన్నంత కాలం ఈ రాజ్యం నిలుస్తుందనే విశ్వాసాన్ని సూచిస్తాయి. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో ఈ చిహ్నం హంపి నుంచి కటక్ వరకు వ్యాపించింది.
బాదామి చాళుక్యులు, కళ్యాణి చాళుక్యులు కూడా వరాహాన్నే చిహ్నంగా స్వీకరించారు.
రాష్ట్రకూటుల చిహ్నం గరుడుడు, అది వేగానికి, విష్ణు భక్తికి సూచన.
పల్లవుల శిల్పాల్లో, ముఖ్యంగా మహాబలిపురంలో, సింహ స్తంభాలు కనిపిస్తాయి, వారి ముద్రల మీద నంది కూడా ఉంటుంది.
ఉత్తర భారతంలో మౌర్యుల చిహ్నం నెమలి అని కొందరు చరిత్రకారులు భావిస్తారు, ఎందుకంటే మౌర్య అనే పదానికి నెమలితో సంబంధం ఉంది. అయితే ఇది చర్చనీయాంశమే. అశోకుని స్తంభాల మీది సింహాలు, ధర్మచక్రం తర్వాత మన జాతీయ చిహ్నంగా మారాయి.
గుప్తులను గరుడ ధ్వజులు అనేవారు, సముద్రగుప్తుని నాణేల మీద గరుడుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తాడు.
మేవాడ్ సిసోదియాలు తమ సూర్యవంశ మూలానికి గుర్తుగా సూర్యుడి చిహ్నాన్ని ధరించారు.
మధ్యయుగంలో మొఘలుల జెండా ఆకుపచ్చ రంగులో సూర్యుడు, సింహం గుర్తుతో ఉండేది, దీన్ని ఆలం అంటారు.
*ఛత్రపతిశివాజీ* జెండా కాషాయ రంగులో ఎలాంటి బొమ్మ లేకుండా ఉండేది. దీన్ని భగవా ధ్వజం అంటారు, ఇది త్యాగానికి, ధర్మానికి, హిందవీ స్వరాజ్యానికి చిహ్నం.
సిక్కుల నిశాన్ సాహిబ్ మీద ఖండా గుర్తు ఉంటుంది, అది గురుద్వారాల మీద ఎగురుతుంది.
మైసూరు వడయార్ల జెండా మీద రెండు తలల గండభేరుండ పక్షి ఉండేది, అదే ఇప్పుడు కర్ణాటక ప్రభుత్వ చిహ్నంలో కూడా ఉంది.
మొత్తంగా చూస్తే, పాత రోజుల్లో జెండా మీద రాజు ఇలవేల్పు లేదా వంశ మూలానికి గుర్తు ఉండేది. రాజు మారినా, రాజధాని మారినా జెండా మారేది కాదు, ఎందుకంటే జెండా రాజుకు కాదు వంశానికి ప్రతీక.
(సేకరణ)
............
జౌహర్, శాకా,రతన్సింగ్,రాణా విక్రమాదిత్య ,రాణా ఉదయ్సింగ్.
………………………………………….
మధ్యయుగ భారతదేశ చరిత్రలో రాజపుత్ర రాజ్యాల పోరాటాలు, కోటల ముట్టడులు, జౌహర్, శాకా సంఘటనలు ముఖ్యమైన స్థానం కలిగి ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా రాజస్థాన్లోని చిత్తోర్గఢ్ కోట 1303, 1535, 1568 సంవత్సరాల్లో జరిగిన మూడు ప్రధాన ముట్టడులకు ప్రసిద్ధి చెందింది.
1303లో ఢిల్లీ సుల్తాన్ అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ చిత్తోర్గఢ్పై దండెత్తాడు. అప్పట్లో గుహిల రాజవంశానికి చెందిన రతన్సింగ్ అక్కడి పాలకుడు. అలావుద్దీన్ సైన్యం కోటను ముట్టడించి చివరకు స్వాధీనం చేసుకుంది. ఈ యుద్ధానికి సంబంధించి రాణి పద్మిని లేదా పద్మావతి కథ ప్రసిద్ధి చెందింది. రతన్సింగ్ భార్య పద్మిని సౌందర్యం గురించి విన్న అలావుద్దీన్ ఆమెను చూడాలని కోరాడని, అద్దంలో ఆమె ప్రతిబింబాన్ని చూసిన తర్వాత ఆమెను పొందాలని ప్రయత్నించాడని కథనం చెబుతుంది. రతన్సింగ్ను బంధించి, పద్మినిని అప్పగించాలని కోరాడని, గోరా, బాదల్ అనే రాజపుత్ర వీరులు మహిళల వేషంలో వెళ్లి రతన్సింగ్ను విడిపించారని కూడా కథల్లో పేర్కొంటారు.
పద్మిని కథకు సంబంధించిన తొలి విస్తృతమైన సాహిత్య ఆధారం మాలిక్ మహమ్మద్ జాయసీ రచించిన పద్మావత్ అనే సూఫీ కావ్యం. ఇది సుమారు 1540లో రచించబడింది. చిత్తోర్గఢ్ ముట్టడి జరిగిన 1303 చాలా సంవత్సరాల తర్వాత ఈ రచన వెలువడింది.
జౌహర్ అనేది కోట శత్రువుల చేతికి చిక్కే పరిస్థితి ఏర్పడినప్పుడు మహిళలు సామూహికంగా అగ్నిప్రవేశం చేసి ప్రాణత్యాగం చేసే ఆచారం. శత్రువుల చేతిలో బందీలుగా చిక్కడం, బానిసత్వం, ఇతర హింసలకు గురికాకుండా ఉండేందుకు ఈ చర్య చేపట్టేవారు. జౌహర్ను సతీసహగమనంతో కలిపి చూడకూడదు. భర్త మరణించినప్పుడు అతని చితిపై భార్య ప్రాణత్యాగం చేయడాన్ని సతీసహగమనం అంటారు. జౌహర్ మాత్రం కోట పతనం సమయంలో సామూహికంగా జరిగేది.
శాకా అనేది జౌహర్ అనంతరం రాజపుత్ర పురుషులు చేసే చివరి పోరాటం. పురుషులు కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, కోట ద్వారాలు తెరిచి శత్రుసైన్యంపై దాడి చేసేవారు. ఈ పోరాటంలో విజయం సాధించి తిరిగి రావడం కంటే చివరి వరకు పోరాడి ప్రాణాలు విడవడమే ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉండేది.
చిత్తోర్గఢ్లో రెండవ జౌహర్ 1535లో జరిగింది. గుజరాత్ సుల్తాన్ బహదూర్ షా చిత్తోర్గఢ్పై దండెత్తినప్పుడు మేవార్ పాలకుడు రాణా విక్రమాదిత్య సింగ్ పాలనలో ఉన్నాడు. రాణా సంగ భార్య రాణి కర్ణావతి రాజ్య వ్యవహారాల్లో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. బహదూర్ షా సైన్యం కోటను ముట్టడించి తీవ్రంగా దాడి చేయడంతో కోట పతనం తప్పదని భావించిన మహిళలు జౌహర్ ఆచరించారు. ఈ సంఘటనతో రాణి కర్ణావతి పేరు ముడిపడి ఉంది. ఆమె మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయూన్కు రాఖీ పంపి సహాయం కోరిందనే కథ కూడా ప్రచారంలో ఉంది.
మూడవ జౌహర్ 1567–1568లో మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ చిత్తోర్గఢ్పై దండెత్తినప్పుడు జరిగింది. మేవార్ పాలకుడు రాణా ఉదయ్సింగ్ కోటను విడిచి వెళ్లిన తర్వాత జైమల్ రాథోడ్, ఫత్తా సిసోడియా కోట రక్షణ బాధ్యతలు చేపట్టారు. అక్బర్ సైన్యం ఫిరంగులు, తుపాకులతో కోటపై దాడి చేసింది. కోట పతనం సమీపించినప్పుడు మహిళలు జౌహర్ ఆచరించగా, పురుషులు శాకా చేస్తూ చివరి పోరాటం చేశారు.
1301లో అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ రణతంబోర్ కోటపై దండెత్తాడు. అప్పట్లో హమ్మీరదేవ చౌహాన్ అక్కడి పాలకుడు. సుదీర్ఘ ముట్టడి అనంతరం కోటను ఖిల్జీ సైన్యం స్వాధీనం చేసుకుంది. హమ్మీరదేవుడు చివరి వరకు పోరాడి మరణించాడు. కోటలోని మహిళలు జౌహర్ ఆచరించినట్లు చారిత్రక గ్రంథాలు పేర్కొంటున్నాయి. హమ్మీరదేవుని రాణి రంగాదేవి పేరు ఈ సంఘటనతో ముడిపడి ఉంది.
జైసల్మేర్ కోట చరిత్రలో కూడా జౌహర్, శాకా సంఘటనలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. అక్కడ జరిగిన సంఘటనలను స్థానిక చరిత్ర సంప్రదాయంలో రెండున్నర శాకాలు అని పిలుస్తారు. మొదటి రెండు శాకాలు ఢిల్లీ సుల్తానుల దండయాత్రలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. ఈ సందర్భాల్లో కోటలోని మహిళలు జౌహర్ ఆచరించగా, పురుషులు చివరి పోరాటం చేశారు. మూడవ సంఘటన 1550లో రావల్ లూణకరణ్ పాలనలో అమీర్ అలీ దాడితో సంబంధం కలిగి ఉంది. ఈ సందర్భంలో పురుషులు శాకా చేసినప్పటికీ పూర్తిస్థాయి జౌహర్ జరగలేదని, అందువల్ల దీనిని అర్ధ శాకా అని పిలుస్తారని స్థానిక చరిత్ర కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.
1528లో మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ చందేరి కోటపై దండెత్తాడు. అప్పట్లో మేదినీ రాయ్ అక్కడి పాలకుడు. బాబర్ సైన్యం కోటను స్వాధీనం చేసుకున్న సమయంలో రాజపుత్ర మహిళలు జౌహర్ ఆచరించినట్లు చరిత్ర కథనాల్లో పేర్కొనబడింది. ఈ సంఘటనతో రాణి మణిమాల పేరు కూడా ప్రచారంలో ఉంది.
చిత్తోర్గఢ్, రణతంబోర్, జైసల్మేర్, చందేరి కోటలు మధ్యయుగ భారతదేశంలోని ప్రధాన సైనిక కేంద్రాలుగా నిలిచాయి. వాటి చరిత్రలో అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ, బహదూర్ షా, అక్బర్, బాబర్ వంటి పాలకుల దండయాత్రలు, రాజపుత్ర పాలకుల ప్రతిఘటనలు, జౌహర్, శాకా సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి.
(సేకరణ)
..........
గడ్డంతో జటాజూటంతో కూర్చున్న వ్యక్తి విశ్వామిత్ర మహర్షి.
..........................................
ఈ అద్భుతమైన రాతి శిల్పం ఆంధ్రప్రదేశ్, అనంతపురం జిల్లాలోని తాడిపత్రి పట్టణంలో ఉన్న ప్రసిద్ధ శ్రీ చింతల వేంకటరమణ స్వామి దేవాలయంలోనిది. ఈ శిల్పం రామాయణంలోని విశ్వామిత్ర యజ్ఞ సంరక్షణ ఘట్టాన్ని అద్భుతంగా తెలియచేస్తున్నది.
శిల్పంలో కుడివైపున విల్లును ఎక్కుపెట్టి బాణాన్ని సంధించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న వీర ముద్రలో శ్రీరాముడు కనిపిస్తున్నాడు. ఎడమవైపున గడ్డంతో జటాజూటంతో కూర్చున్న వ్యక్తి విశ్వామిత్ర మహర్షి కాగా ఆయన ముందు యజ్ఞ గుండం వెలుగుతోంది.
పైభాగంలో ఆకాశంలో ఎగురుతున్న రూపాలు యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి వచ్చిన మారీచుడు సుబాహుడు వంటి రాక్షసులను సూచిస్తున్నాయి. బాలరాముడు విశ్వామిత్రుని యజ్ఞాన్ని రాక్షసుల నుండి కాపాడి వారిని సంహరించిన ఘట్టం ఈ రాతి శిల్పంలో అత్యంత నైపుణ్యంతో చెక్కబడింది.
ఈ ఆలయం పెన్నా నది ఒడ్డున విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో పెమ్మసాని తిమ్మనాయుడు ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడింది. దాదాపు 1510 నుండి 1525 మధ్య కాలంలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం విజయనగర శిల్పకళకు అద్భుతమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది. ఆలయ గోడలు స్తంభాలు మంటపాలలో రామాయణం మహాభారతం భాగవతంలోని అనేక ఘట్టాలు అతి సూక్ష్మంగా చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఇక్కడ శ్రీరాముడు విల్లు ధరించిన రూపం వేణువు పట్టిన కృష్ణుని రూపం జటాయు మోక్షం వంటి అరుదైన శిల్పాలు కూడా కనిపిస్తాయి.
ఈ ఆలయంలోని గరుడ మంటపం రథం ఆకారంలో నిర్మించబడి తిరిగే రాతి చక్రాలతో హంపిలోని విఠ్ఠల ఆలయ రథాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. ఈ ఆలయం పురావస్తు శాఖ దృష్టిలో జాతీయ ప్రాధాన్యత కలిగిన స్మారకంగా గుర్తింపు పొందింది.
తాడిపత్రిలోని చింతల వేంకటరమణ స్వామి ఆలయం బుగ్గ రామలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం రెండూ తమ అద్భుతమైన రాతి శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఈ రెండు ఆలయాలు విజయనగర నిర్మాణ శైలిని అద్భుతంగా ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ శిల్పం కేవలం కళాఖండం మాత్రమే కాదు రామాయణ కథను రాతిపై చిత్రించిన అపురూప శిల్పకళా నైపుణ్యానికి సజీవ సాక్ష్యం.
[సేకరణ]
........
చరిత్ర మరచిన మరో ఛత్రపతి బిరుదాంకితుడు - ఛత్రసాల మహారాజు.
.........................................
భారతదేశ చరిత్రలో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు పాలనను సవాలు చేసి తన సొంత సైనిక బలంతో స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించిన ప్రముఖ రాజులలో మహారాజా ఛత్రసాల ఒకరు. దక్షిణ భారతదేశంలో ఛత్రపతి శివాజీ మొఘలులను ఎదుర్కొంటే ఉత్తర భారతదేశంలో బుందేల్ఖండ్ ప్రాంతంలో ఛత్రసాల మొఘల్ ఆధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటం సాగించాడు.
1649 మే 4న ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్లోని ఛతర్పూర్ సమీపంలో ఛత్రసాల జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి చంపత్ రాయ్ బుందేలా వంశానికి చెందిన పాలకుడు. తల్లి లాల కున్వర్. చంపత్ రాయ్ మొఘల్ అధికారానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన వీరుడు. 12 ఏండ్ల చిన్నతనంలోనే ఛత్రసాల తల్లిదండ్రులను కోల్పోయాడు. ఈ సంఘటనలు ఆయన జీవితంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపాయి. పగను రేపాయి.
యుక్తవయస్సులో ఛత్రసాల యుద్ధవిద్యలో శిక్షణ పొందాడు. ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజును కలుసుకుని ఆయనతో కొంతకాలం పనిచేశాడని చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి. శివాజీ అనుసరించిన యుద్ధ వ్యూహాలు, ముఖ్యంగా వేగవంతమైన దాడులు, గెరిల్లా యుద్ధ పద్ధతులు ఛత్రసాలపై ప్రభావం చూపాయని భావిస్తారు.
1671 ప్రాంతంలో ఛత్రసాల మొఘల్ అధికారానికి వ్యతిరేకంగా స్వతంత్ర పోరాటాన్ని ప్రారంభించాడు. ప్రారంభంలో 20 (కొద్ది) మంది సైనికులు, కొద్దిపాటి అశ్విక దళంతోనే తన సైనిక కార్యకలాపాలను సాగించాడు. క్రమంగా స్థానిక బుందేలా నాయకులను తనవైపు ఆకర్షించి సైనిక బలాన్ని పెంచుకున్నాడు. మొఘల్ సైన్యాలతో అనేక యుద్ధాలు చేసి బుందేల్ఖండ్ ప్రాంతంలో తన ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించాడు.
ఛత్రసాల పోరాటంలో దోరి యుద్ధం ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంగా చెప్పబడుతుంది. మొఘల్ సైన్యాధికారులను ఎదుర్కొంటూ ఆయన అనేక విజయాలు సాధించాడు. తన సైనిక జీవితంలో సుమారు 52 యుద్ధాల్లో పాల్గొని విజయాలు సాధించాడనే ప్రస్తావన బుందేల్ఖండ్ చరిత్రలో వుంది. ఆయన సైనిక విజయాలకు గెరిల్లా యుద్ధపద్ధతులు, స్థానిక భౌగోళిక పరిస్థితులపై అవగాహన, ప్రజల మద్దతు ప్రధాన కారణాలుగా నిలిచాయి.
మహాకవి భూషణ్ ఛత్రసాల వీరత్వాన్ని తన కవిత్వంలో ప్రశంసించాడు. ఆయన రచనల్లో ఛత్రసాల పరాక్రమం, మొఘల్ సైన్యాలతో చేసిన పోరాటాలు ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి.
ఛత్రసాల తన సుదీర్ఘ పోరాటం ద్వారా బుందేల్ఖండ్లో స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. పన్నా ఆయన రాజ్యానికి ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది. ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్లోని పన్నా, ఛతర్పూర్, సాగర్, దమోహ్ ప్రాంతాలతో పాటు ఉత్తరప్రదేశ్లోని బుందేల్ఖండ్ ప్రాంతాల్లోనూ ఆయన అధికారం విస్తరించింది. పన్నా ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థకు ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరుగా నిలిచాయి.
ఛత్రసాల జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన సంఘటన 1728లో జరిగింది. అప్పటికి ఆయన వయస్సు సుమారు 79 సంవత్సరాలు. మొఘల్ చక్రవర్తి తరఫున పనిచేస్తున్న అలహాబాద్ సుబేదార్ మహమ్మద్ ఖాన్ బంగష్ బుందేల్ఖండ్పై దండెత్తి ఛత్రసాల రాజ్యాన్ని ఆక్రమించడానికి ప్రయత్నించాడు. బంగష్ సైన్యం ఛత్రసాలను చుట్టుముట్టడంతో ఆయన తీవ్ర ఇబ్బందుల్లో పడ్డాడు.
ఈ పరిస్థితుల్లో ఛత్రసాల మరాఠా పేష్వా బాజీరావు మొదటి సహాయం కోరాడు. ఆయన పంపిన సందేశంలోని ప్రసిద్ధ పంక్తులు ఇలా ఉన్నాయి.
"జో గతి గజేంద్రకి, సో గతి భయీ హై ఆజ్, బాజీ జావో, బుందేల్ కీ రాఖో లాజ్."
అంటే, మొసలి చేతిలో చిక్కుకున్న గజేంద్రుడికి ఎదురైన పరిస్థితి నేడు నాకు ఎదురైంది. బాజీ, నీవు వచ్చి బుందేల్ఖండ్ గౌరవాన్ని కాపాడాలి అని అర్థం.
ఛత్రసాల విజ్ఞప్తికి స్పందించిన బాజీరావు తన సైన్యంతో బుందేల్ఖండ్కు చేరుకున్నాడు. 1729లో జరిగిన యుద్ధాల్లో బంగష్ సైన్యాన్ని ఓడించి ఛత్రసాలకు సహాయం చేశాడు. ఈ సహాయానికి కృతజ్ఞతగా ఛత్రసాల తన రాజ్యంలో కొంత భాగాన్ని బాజీరావుకు అప్పగించాడు. ఈ ప్రాంతం ద్వారా మరాఠాలకు ఉత్తర భారతదేశంలో తమ ప్రభావాన్ని విస్తరించుకునే అవకాశం లభించింది.
1731 డిసెంబర్ 20న ఛత్రసాల మరణించాడు. ఆయన వయస్సు సుమారు 82 సంవత్సరాలు. ఆయన మరణానంతరం రాజ్యం వారసుల మధ్య విభజించబడింది. అయినప్పటికీ బుందేల్ఖండ్ చరిత్రలో ఆయన స్థాపించిన స్వతంత్ర రాజ్యానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
ఆయన పేరుమీదనే మధ్యప్రదేశ్లో ఛతర్పూర్ నగరం, జిల్లా ఏర్పడ్డాయి. బుందేల్ఖండ్ ప్రాంతంలో ఛత్రసాలను ఇప్పటికీ గొప్ప వీరుడిగా గౌరవిస్తారు. ఆయన స్మారకాలు, కోటలు, చారిత్రక కట్టడాలు ఆయన పాలనకు గుర్తులుగా నిలిచాయి.
ఛత్రసాల మహారాజు జీవితం మొఘల్ సామ్రాజ్యం అత్యంత శక్తివంతంగా ఉన్న కాలంలోనూ ప్రాంతీయ పాలకులు తమ స్వాతంత్ర్యం కోసం ఎలా పోరాడారో తెలియజేస్తుంది. ఢిల్లీలో ఔరంగజేబు సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరిస్తున్న సమయంలో, ఉత్తర భారతదేశంలోని బుందేల్ఖండ్లో ఛత్రసాల తన స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని నిర్మించుకుని దశాబ్దాల పాటు పాలించడం ఆయన రాజకీయ, సైనిక ప్రతిభకు నిదర్శనం.
ఇంతగోప్ప వీరుడి చరిత్ర భారతచరిత్ర పుస్తకాలలో చోటులేకపోవడం మన దుస్థికి కారణం.
[సేకరణ]
..........
*"!సాటి కండక్టర్ మృతికి అక్షరాంజలి""
నేను తెనాలి డిపో కండక్టర్ ని,
నా చేతిలో కూడా అదే టికెట్ మెషిన్,
నా నోటిలో కూడా అదే "టికెట్, టికెట్" పిలుపు.
ప్రవళ్లికా...
నువ్వు నా సాటి ఉద్యోగివి కాదు,
నా సహోదరీవి.
పొద్దున్నే డిపోలో సంతకం పెట్టి,
యూనిఫాం వేసుకుని,
బస్సు ఎక్కినప్పుడు మనమంతా ఒకే కుటుంబం.
రోడ్డు మీద రద్దీలో, ఎండలో, వానలో
ప్రయాణికుల చిరాకును, కోపాన్ని భరిస్తూ
చిరునవ్వుతో టికెట్ ఇచ్చే మన బతుకు
ఎంత కఠినమో మనకే తెలుసు.
కానీ ఆ రోజు...
రూ. 90 చిల్లర కోసం జరిగిన వాదన
నీ ప్రాణాన్ని బలి తీసుకుంటుందని
ఎవరు ఊహించారు తల్లీ?
బస్సు దిగి ఇంటికి వెళ్ళాల్సిన నువ్వు
ఆసుపత్రి మంచం మీదకు చేరావు,
చిల్లర లెక్క చెప్పాల్సిన నువ్వు
ఇక లెక్కలకు అందని లోకానికి వెళ్ళిపోయావు.
ప్రవళ్ళికా,
నీ చిరునవ్వు ఇంకా నా కళ్ళ ముందే ఉంది,
నీ గొంతు ఇంకా డిపోలోనే మోగుతోంది
నీ కోసం నా కలం కన్నీరు కారుస్తోంది,
నీ కోసం నా గుండె అక్షరాలతో అర్చన చేస్తోంది.
సాటి కండక్టర్ గా నేను నీకు ఇచ్చే మాట ఇదే,
నీ త్యాగాన్ని మేము మరవము,
నీ కుటుంబానికి మేము అండగా నిలుస్తాము,
ప్రయాణికుల్లో మానవత్వం కోసం మేము పోరాడుతూనే ఉంటాము!!!!
💐
మానవముఖముపై నివసించే సూక్ష్మజీవులను తొలగించడం సాధ్యం కాదు. అవసరo లేదు కూడా.
..........................................
డేమోడెక్స్ మైట్స్ (Demodex mites) అనేవి మానవ చర్మంపై సహజంగా నివసించే అత్యంత సూక్ష్మమైన జీవులు. ఇవి అరాక్నిడా (Arachnida) తరగతికి చెందినవి. సాలీళ్లు, పేలుల జాతులకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. కంటికి కనిపించనంత చిన్నవిగా ఉండే ఈ జీవులు ప్రధానంగా ముఖంపై ఉన్న వెంట్రుకల కుదుళ్లలో, నూనె గ్రంథుల్లో నివసిస్తాయి. మానవ చర్మంపై నివసించే డేమోడెక్స్లో ప్రధానంగా డేమోడెక్స్ ఫాలిక్యులోరమ్ (Demodex folliculorum), డేమోడెక్స్ బ్రెవిస్ (Demodex brevis) అనే రెండు జాతులు ఉన్నాయి.
డేమోడెక్స్ ఫాలిక్యులోరమ్ సాధారణంగా వెంట్రుకల కుదుళ్లలో నివసిస్తుంది. ముఖ్యంగా ముక్కు, బుగ్గలు, నుదురు, గడ్డం ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. డేమోడెక్స్ బ్రెవిస్ మాత్రం చర్మంలోని సేబేషియస్ గ్రంథులు, కనురెప్పల మీబోమియన్ గ్రంథుల్లో నివసిస్తుంది. ఈ గ్రంథులు చర్మానికి, కనురెప్పలకు అవసరమైన సహజ నూనెలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ సూక్ష్మజీవులు చర్మంపై పేరుకుపోయే చనిపోయిన కణాలు, గ్రంథుల నుంచి వెలువడే నూనెలను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి.
ఈ మైట్లు సాధారణంగా రాత్రివేళల్లో ఎక్కువ చురుగ్గా ఉంటాయి. చర్మంపై వెలుతురు తగ్గినప్పుడు వెంట్రుకల కుదుళ్ల నుంచి బయటకు వచ్చి జతకడతాయి. ఆడ మైట్లు కుదుళ్లలోనే గుడ్లు పెడతాయి. గుడ్ల నుంచి కొన్ని రోజుల్లో లార్వాలు బయటకు వస్తాయి. ఆ తర్వాత వివిధ అభివృద్ధి దశలను దాటి వయోజన మైట్లుగా మారతాయి. వీటి జీవన చక్రం సుమారు 14 నుంచి 18 రోజులు ఉంటుంది. మొత్తం జీవితకాలం కొన్ని వారాలే.
దాదాపు ప్రతి వయోజన మానవుని చర్మంపై ఈ మైట్లు ఉండే అవకాశం ఉంది. అయితే అందరి ముఖాలపై వీటి సంఖ్య ఒకే విధంగా ఉండదు. వయస్సు పెరిగే కొద్దీ వీటి ఉనికి ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా యుక్తవయస్సు నుంచి చర్మంలోని నూనె గ్రంథులు చురుకుగా పనిచేయడం వల్ల వీటికి ఆహారం లభిస్తుంది. తల్లి నుంచి బిడ్డకు దగ్గరి శారీరక సంబంధం ద్వారా ఇవి చేరే అవకాశం ఉంది. పుట్టిన వెంటనే శిశువులలో సాధారణంగా ఇవి కనిపించవు.
ఆరోగ్యవంతులైన వ్యక్తుల్లో ఈ మైట్లు సాధారణంగా ఎలాంటి సమస్యలను కలిగించవు. చర్మంపై సహజంగా నివసించే సూక్ష్మజీవుల సమూహంలో ఇవి ఒక భాగం. అయితే కొన్ని సందర్భాల్లో వీటి సంఖ్య అసాధారణంగా పెరిగితే డెమోడికోసిస్ (Demodicosis) అనే చర్మ సమస్య ఏర్పడవచ్చు. ముఖంపై ఎర్రదనం, దురద, మంట, చిన్న చిన్న పొక్కులు, చర్మం పొలుసులుగా ఊడిపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. రోసేసియా (Rosacea) అనే దీర్ఘకాలిక చర్మవ్యాధితో కూడా వీటి అధిక సంఖ్యకు సంబంధం ఉన్నట్లు పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే రోసేసియాకు ఇవే ఏకైక కారణం కావు.
కనురెప్పల వెంట్రుకల కుదుళ్లలో వీటి సంఖ్య పెరిగితే బ్లెఫరైటిస్ (Blepharitis) అనే కనురెప్పల వాపు సమస్య రావచ్చు. కళ్లలో దురద, కనురెప్పల అంచుల్లో పొలుసులు, వెంట్రుకల మొదళ్ల వద్ద తెల్లటి పొరలు, కళ్లలో మంట వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. ఇలాంటి సమస్యలు ఎక్కువకాలం కొనసాగితే నేత్ర వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
వీటిని పూర్తిగా తొలగించడం సాధారణంగా సాధ్యం కాదు. అవసరం కూడా లేదు. రోజుకు రెండుసార్లు మృదువైన క్లెన్సర్తో ముఖాన్ని శుభ్రం చేసుకోవడం, అధిక జిడ్డును కలిగించే సౌందర్య ఉత్పత్తులను తగ్గించడం, వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత పాటించడం ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. టీ ట్రీ ఆయిల్ను నేరుగా ముఖంపై లేదా కళ్ల దగ్గర ఉపయోగించడం వల్ల చర్మానికి, కళ్లకు మంట కలగవచ్చు. కాబట్టి వైద్యుల సలహా లేకుండా ఉపయోగించకూడదు. వీటి సంఖ్య అధికంగా ఉండి చర్మ సమస్యలు కలిగిస్తే చర్మ వైద్యులు అవసరాన్ని బట్టి ఐవర్మెక్టిన్, పెర్మెత్రిన్ వంటి మందులను సూచించవచ్చు.
మానవ శరీరంపై నివసించే ఈ అతి సూక్ష్మ జీవులు మనకు తెలియకుండానే తమ స్వల్ప జీవితకాలాన్ని గడుపుతుంటాయి. మన చర్మంతో కలిసి జీవించే ఈ జీవుల గురించి ఆధునిక సూక్ష్మజీవశాస్త్ర పరిశోధనలు ఆసక్తికరమైన విషయాలను వెల్లడిస్తున్నాయి.
[సేకరణ]
.......
ఆరాధ్యులు అట్టడుగు వర్గాలైన మాల మాదిగలకు దీక్షనిచ్చి శివశరణులుగా మార్చి సమసామరస్యాన్నిచాటారు.
........................................
హిందూమతంలో ముఖ్యంగా శైవ సంప్రదాయంలో నందీశ్వరునికి అత్యంత విశిష్టమైన పవిత్రమైన స్థానం ఉంది. పరమశివునికి నందీశ్వరుడు కేవలం వాహనం మాత్రమే కాదు, ఆయనకు అత్యంత ప్రియమైన భక్తుడు, సేవకుడు మరియు శైవ తత్వానికి ప్రతీక కూడా. నందీశ్వరుడు శివుని అధికారిక వాహనం అవ్వడంతో పాటు, శివపార్వతుల నివాస స్థానమైన కైలాస పర్వతానికి ఆయనే ముఖ్య ద్వారపాలకుడు. శివపార్వతులను దర్శించుకోవాలంటే ముందుగా నంది అనుమతి పొందాలని పురాణాలు చెబుతాయి. ఏ శివాలయానికి వెళ్లినా నంది ఎల్లప్పుడూ శివలింగానికి అభిముఖంగా, తన చూపును పూర్తిగా శివునిపైనే నిలిపి కూర్చుంటాడు. దీనిని బట్టి జీవాత్మ ఎల్లప్పుడూ పరమాత్మ వైపే మనస్సును లగ్నం చేయాలనే పరమ సత్యాన్ని, అచంచల భక్తిని నంది ప్రతీకగా నిలుస్తాడు.
సనాతన ధర్మంలో వృషభాన్ని ధర్మానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. నంది నాలుగు కాళ్లు సత్యం, ధర్మం, శాంతి, ప్రేమ అనే నాలుగు ధర్మ స్తంభాలను సూచిస్తాయి. అలాగే శివుని సైన్యమైన శివగణాలన్నింటికీ నందీశ్వరుడే ముఖ్య నాయకుడు. శైవ సిద్ధాంతం ప్రకారం శివపార్వతుల నుండి నేరుగా దైవిక జ్ఞానాన్ని పొందిన పరమ సిద్ధుడు నందీశ్వరుడు. ఆయన ఆ జ్ఞానాన్ని పతంజలి, తిరుమూలర్ వంటి తన శిష్యులకు బోధించి లోకంలో శైవ తత్వాన్ని వ్యాప్తి చేశారు. అందువల్ల ఆయనను ఆదిగురువు అంటారు. శివాలయాలలో భక్తులు తమ కోరికలను నందీశ్వరుని చెవిలో గుసగుసగా చెప్పే సాంప్రదాయం కూడా ఉంది. శివుడు ఎల్లప్పుడూ ధ్యానంలో ఉంటాడు కాబట్టి, నిరంతరం శివసన్నిధిలో ఉండే నందికి తమ మనసులోని మాట చెబితే అది తప్పకుండా ఈశ్వరునికి చేరుతుందని భక్తుల నమ్మకం.
మధ్యయుగంలో అంటే 12వ శతాబ్దం నుండి దక్షిణ భారతదేశంలో, ప్రత్యేకించి తెలుగు నేలపై నందీశ్వరుని తత్త్వం అత్యంత విప్లవాత్మకమైన మార్పులకు లోనైంది. విస్తరించిన వీరశైవ ఉద్యమంలో నందీశ్వరుని కేవలం వాహనంగా కాకుండా సాక్షాత్తు పరమశివుని అవతారంగా, భక్తి తత్వానికి నిలువెత్తు రూపంగా ఆరాధించారు. ఈ కాలంలో మధ్యయుగ శైవ సిద్ధాంతం ప్రకారం నంది అంటే గురు రూపాంతరం. భూమిపై అధర్మం పెరిగిపోయి శైవ మార్గం క్షీణిస్తున్నప్పుడు భక్తులను రక్షించడానికి పరమశివుడు తన ప్రధాన గణాధిపతిని భూలోకానికి పంపాడని నమ్మేవారు. అందుకే వీరశైవ సమాజ స్థాపకుడైన బసవేశ్వరుడిని నందీశ్వరుని అవతారంగా శైవ కవులు కీర్తించారు. ఈ నంది తత్త్వంలో కులమత భేదాలు లేని సమానత్వం, నిరంతర కాయక సాధన, దాసోహ భావం అనే సూత్రాలు దాగి ఉన్నాయి.
శివకవి త్రయంలో ఒకరైన మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు తెలుగునాట ఆరాధ్య శైవ శాఖకు మూలపురుషుడు. ఆయన రచించిన శివతత్వసారము అనే గ్రంథం ద్వారా శైవ సిద్ధాంతాలను సామాన్యులకు అర్థమయ్యేలా ప్రచారం చేశారు. కర్ణాటకలోని బసవేశ్వరుని కీర్తిని విని ఆయన తత్వానికి ఆకర్షితుడై ఆంధ్రదేశంలో శైవభక్తి ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. భక్తుడే దేవుడు అనే సూత్రాన్ని నంది యొక్క అచంచల భక్తితో పోల్చుతూ ప్రచారం చేశారు. అలాగే బౌద్ధ, జైన మరియు ఇతర వైదిక మతకర్మలను తిరస్కరిస్తూ కేవలం శివభక్తి, శరణు మార్గమే మోక్షదాయకమని ఊరూరా తిరుగుతూ వాదోపవాదాల ద్వారా ప్రచారం చేశారు.
తెలుగు సాహిత్యంలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చిన పాల్కురికి సోమనాథుడు నందీశ్వర తత్వాన్ని గ్రంథస్థం చేసి ప్రజల్లోకి బలంగా తీసుకెళ్లిన మహాకవి. ఆయన బసవ పురాణము, పండితారాధ్య చరిత్రము అనే రెండు గ్రంథాల ద్వారా ఈ ప్రచారం నిర్వహించారు. బసవ పురాణం పూర్తిగా నందీశ్వరుని అవతారమైన బసవేశ్వరుని జీవిత విశేషాలు, మహిమల చుట్టూ సాగుతుంది. ఈ గ్రంథంలో నందీశ్వరుడు కైలాసం వదిలి భూమిపై భక్తిని నిలపడానికి ఎలా జన్మించాడో అద్భుతంగా వర్ణించారు. అలాగే తన గురుసమానుడైన పండితారాధ్యుని జీవితాన్ని పండితారాధ్య చరిత్ర పేరుతో ద్విపద కావ్యంగా రాసి ప్రచారంలో పెట్టారు.
ఈ కవుల ప్రచార పద్ధతులు చూస్తే, సంస్కృత భూయిష్ఠమైన చంపూ కావ్యాలను కాదని సామాన్య ప్రజలు పాడుకోవడానికి వీలుగా ఉండే ద్విపద ఛందస్సును సోమనాథుడు ఎంచుకుని నంది బసవ చరిత్రను ప్రచారం చేశారు. నందీశ్వరుని తత్వంలో అందరూ సమానులే అని భావించి ఆరాధ్యులు, సోముడు అట్టడుగు వర్గాల వారికి కూడా శివలింగ దీక్షనిచ్చి వారిని శివశరణులుగా మార్చి మతసామరస్యాన్ని చాటారు. నందీశ్వరుని కరుణ పొందిన సామాన్య భక్తులైన కన్నప్ప, సిరియాళుడు, గొల్లయ్య కథలను వీధి నాటకాలు, బుర్రకథల వంటి కళారూపాల ద్వారా పల్లెపల్లెకూ చేర్చారు. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే మధ్యయుగంలో నందీశ్వరుని తత్త్వం అంటే కేవలం గుడిలో పూజలందుకునే విగ్రహం కాదు, అది సమాజ సంస్కరణకు, కులరహిత భక్తి విప్లవానికి ఒక సజీవ ప్రతీక. ఆ తత్వాన్ని ఆరాధ్యులు తమ సిద్ధాంతంతోను, సోముడు తన అమృత కవిత్వంతోను జనం గుండెల్లో నిలిపారు.
(సేకరణ)
............
బుద్ధత్వం పొందే అర్హత ఉన్నా సమస్త ప్రాణులను ఉద్ధరించడం కోసం దాన్ని వాయిదా వేసుకున్న మహాత్ముడు.
.......................................
మైత్రేయ బోధిసత్వుడు బౌద్ధంలో భవిష్యత్తు బుద్ధుడిగా పూజించబడతాడు. మైత్రేయ అనే పదానికి మైత్రి, ప్రేమ కలవాడు అని అర్థం, పాళీలో ఇతన్ని మెత్తేయ్య అంటారు. బౌద్ధ గ్రంథాల ప్రకారం ఈ లోకంలో నాలుగవ బుద్ధుడు గౌతమ బుద్ధుడు, ఆయన తర్వాత ధర్మం క్షీణించిన చాలా వేల సంవత్సరాలకు ధర్మాన్ని మళ్ళీ బోధించడానికి వచ్చే ఐదవ, చివరి బుద్ధుడే మైత్రేయుడు. ప్రస్తుతం ఆయన తుషిత స్వర్గంలో బోధిసత్వునిగా ఉన్నాడు, అంటే బుద్ధత్వం పొందే అర్హత ఉన్నా సమస్త ప్రాణులను ఉద్ధరించడం కోసం దాన్ని వాయిదా వేసుకున్న మహాత్ముడు. సమయం ఆసన్నమైనప్పుడు ఆయన కేతుమతి నగరంలో బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించి జ్ఞానోదయం పొందుతాడని నమ్ముతారు. శిల్పాలలో ఆయనను రెండు కాళ్ళు కిందకు వేలాడేసి కుర్చీలో కూర్చున్న భంగిమలో చూపిస్తారు, ఇది ఆయన భూమికి రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడని సూచిస్తుంది, తలపై చిన్న స్తూపం, చేతిలో ధర్మచక్ర ముద్ర లేదా కలశం ఉంటుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అమరావతి, నాగార్జునకొండ స్థూపాలపై కూడా ఇతని శిల్పాలు లభించాయి. మహాయాన, వజ్రయాన బౌద్ధంలో చాలా ముఖ్యుడైన మైత్రేయుడిని టిబెట్, చైనా, జపాన్ లాంటి దేశాల్లో పెద్ద విగ్రహాల రూపంలో పూజిస్తారు, సులభంగా చెప్పాలంటే గౌతమ బుద్ధుడు గత బుద్ధుడు అయితే మైత్రేయుడు రాబోయే బుద్ధుడు.
//సేకరణ/
భారతదేశంలో మొదటి పురపాలక సంఘం ఏది ?
...............................................
మద్రాసు ప్రావిన్స్లో పురపాలక సంఘాల చరిత్రను తెలుసుకోవాలంటే బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వర్తక కేంద్రంగా మద్రాసును అభివృద్ధి చేసిన కాలం నుంచి చూడాలి.
1688లో ఏర్పడిన మద్రాసు కార్పొరేషన్ భారతదేశంలోని అత్యంత పురాతన పురపాలక సంస్థగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ సంస్థకు మేయర్, ఆల్డర్మెన్లు, బర్జెస్లు ప్రతినిధులుగా ఉండేవారు. పట్టణ వీధులు, మార్కెట్లు, పారిశుధ్యం, స్థానిక పన్నులు, సంక్షేమ కార్యక్రమాల బాధ్యతలను ఇది నిర్వహించింది. అయితే ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారుల అదుపులోనే పనిచేసింది. లండన్ కార్పొరేషన్ వంటి ఐరోపా నగర సంస్థలతో పోలిస్తే దీని అధికారాలు పరిమితమే అయినప్పటికీ, భారతదేశంలో పట్టణ పరిపాలనకు ఇది తొలి నమూనాగా నిలిచింది.
18వ శతాబ్దం చివరికి మద్రాసు జనాభా పెరిగింది. అంటువ్యాధులు, మురుగునీరు, రహదారుల దుస్థితి, తాగునీటి కొరత తీవ్రమయ్యాయి. కంపెనీ పాలన ప్రధానంగా లాభాలపైనే దృష్టి పెట్టినా, పట్టణ అవసరాల కోసం పారిశుధ్య సంఘాలు, అభివృద్ధి కమిటీలు వంటి తాత్కాలిక ఏర్పాట్లు చేశారు.
ఈ నేపథ్యంలో 1865 నాటి మద్రాసు టౌన్స్ ఇంప్రూవ్మెంట్ చట్టం ఈ చరిత్రలో ముఖ్యమైన మలుపు అయింది. కార్పొరేషన్ లేని పట్టణాల్లో కమిషనర్లు, ప్రభుత్వ అధికారులు, ప్రజా ప్రతినిధులు కలిసి పనిచేయడానికి ఇది చట్టపరమైన ఆధారాన్ని ఇచ్చింది. దీని ప్రభావంతో రాజమహేంద్రవరం, మచిలీపట్నం, కాకినాడ, బాపట్ల, విశాఖపట్టణం, గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు వంటి పట్టణాల్లో పురపాలక సంస్థలు విస్తరించాయి. అయితే అన్ని పట్టణాల్లో సంస్థ ఏర్పడిన తేదీ ఒకేలా లేదు. కొన్ని చోట్ల మొదట పరిమిత అధికారాలతో ఇంప్రూవ్మెంట్ ట్రస్ట్ వంటి రూపం ఉండి, తరువాత పూర్తి పురపాలక హోదా వచ్చింది. కాబట్టి స్థాపన సంవత్సరాన్ని చరిత్ర పుస్తకాల్లో కనిపించే తేదీ ఆధారంగా కాకుండా, అధికారిక గెజిట్ నోటిఫికేషన్లు, పురపాలక రికార్డుల ఆధారంగా నిర్ధారించాలి.
19వ శతాబ్దం మధ్య నుంచి స్థానిక పరిపాలన కేవలం పాలనా సౌలభ్యానికే కాదు, పాలన స్థిరత్వానికి కూడా అవసరమని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గ్రహించింది. కలరా, ప్లేగు వ్యాధులు, మద్రాసు ప్రావిన్స్లో పదేపదే వచ్చిన కరువులు పట్టణ పారిశుధ్యాన్ని ప్రధాన అంశంగా మార్చాయి. గ్రామాలు, పట్టణాల మధ్య సమన్వయం కోసం జిల్లా బోర్డులు, లోకల్ బోర్డులు ఏర్పడ్డాయి. పట్టణాల్లో పురపాలక సంఘాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో జిల్లా బోర్డులు బాధ్యత వహించే విధానం ఏర్పడింది. నీరు, మురుగు కాలువలు, మార్కెట్లు, శ్మశానాలు, రహదారుల విస్తరణ వంటి అంశాలతో పురపాలక సంస్థలు నేరుగా ముడిపడి ఉండేవి.
ఈ దశలో లార్డ్ రిప్పన్ 1882లో తెచ్చిన తీర్మానం స్థానిక స్వపరిపాలనకు మరింత ప్రజాస్వామ్య పునాది వేసింది. స్థానిక సంస్థలను ప్రభుత్వ శాఖల కంటే భిన్నంగా చూడాలని, వాటిపై నియంత్రణ కంటే మార్గదర్శనమే ఉండాలని, భారతీయ ప్రతినిధులకు నిజమైన భాగస్వామ్యం ఇవ్వాలని అది సూచించింది. ఆచరణలో ఇది అన్ని చోట్లా పూర్తిగా అమలు కాలేదు. ఆస్తి, పన్ను చెల్లింపుల ఆధారంగానే ఓటు హక్కు ఉండేది. మహిళలు, పేదలు, దళితులకు పాల్గొనే అవకాశాలు చాలా తక్కువగా ఉండేవి. యూరోపియన్ అధికారుల ప్రభావం కూడా కొనసాగింది. అయినా ఎన్నికైన సభ్యులను గౌరవించాలనే భావన ఈ కాలంలో బలపడింది. మద్రాసు ప్రావిన్స్లో ఇది జిల్లా పురపాలక చట్టాలు, లోకల్ బోర్డు చట్టాలు, గ్రామ స్థాయి సంస్థల అభివృద్ధిలో కనిపించింది.
1884 నాటి మద్రాసు జిల్లా పురపాలక చట్టం పట్టణ పరిపాలనకు ఒక ఏకీకృత చట్టరూపం ఇచ్చింది. సంఘం ఏర్పాటు, పరిధి, సభ్యుల అర్హతలు, పన్నుల విధింపు, బడ్జెట్ విధానం, ప్రభుత్వ ఆమోదం, కలెక్టర్ పర్యవేక్షణ వంటి అంశాలు ఇందులో ఉన్నాయి. 1920 నాటి మద్రాసు జిల్లా పురపాలక చట్టం ఈ క్రమాన్ని మరింత స్పష్టంగా కొనసాగించింది. పెద్ద పట్టణాల్లో ఎన్నికైన సభ్యుల సంఖ్య పెరిగింది. అధ్యక్షుడిని కమిషనర్లు ఎన్నుకోవడం, కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రభుత్వం నియమించడం వంటి వేర్వేరు పద్ధతులు సంస్థ హోదాను బట్టి ఉండేవి. అందువల్ల అన్ని పురపాలక సంఘాల్లో అధ్యక్షుడిని ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకునే పద్ధతి ఒకేసారి వచ్చిందని చెప్పలేము. అది సవరణల ద్వారా క్రమంగా మారింది.
1920 చట్టం కింద పన్ను వసూలు, పారిశుధ్యం, రహదారులు, మార్కెట్లు, తాగునీరు, మురుగునీరు, వీధి దీపాలు, అగ్నిమాపకం, ప్రజారోగ్య నియంత్రణ వంటి బాధ్యతలు ఉండేవి. అయితే ప్రజా ప్రాతినిధ్యం ఇప్పటిలా విస్తృతంగా లేకపోవడం, నిర్ణయాలపై జిల్లా కలెక్టర్, ప్రావిన్స్ ప్రభుత్వాల ఆధిపత్యం కొనసాగడం ఆ కాలపు పరిమితులు. స్వాతంత్ర్య పోరాటం, రాజ్యాంగ నిర్మాణం, భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ఈ చరిత్రను మళ్లీ మలిచాయి.
1953 అక్టోబరు 1న మద్రాసు రాష్ట్రం నుంచి తెలుగు ప్రాంతాలు వేరై ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది. కర్నూలు దాని తాత్కాలిక రాజధానిగా ఉంది. ఈ రాష్ట్రంలో పురపాలక సంఘాలు మద్రాసు చట్టాల సంప్రదాయాన్నే కొనసాగించాయి.
1956 నవంబరు 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతం కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది. అప్పుడు హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో అమలులో ఉన్న పురపాలక చట్టం, మద్రాసు సంప్రదాయంలోని చట్టం పక్కపక్కనే కొనసాగడం రాష్ట్రమంతటా ఒకే విధానం తేవడానికి అడ్డంకి అయింది. రెండు ప్రాంతాల పట్టణాల్లో సంఘ నిర్మాణం, పదవీకాలం, పన్నులు, అధికారాల పంపిణీ, నియంత్రణ విధానాల్లో తేడాలు ఉండేవి. పట్టణీకరణ వేగంగా సాగుతున్న ఆ సమయంలో ఒకే చట్టం ద్వారా సమాన ప్రమాణాలు తేవాల్సిన అవసరం రాష్ట్ర నాయకత్వానికి స్పష్టమైంది.
ఈ అవసరం నుంచే 1965 చట్టం పుట్టింది.1965 ఏప్రిల్ 2 నుంచి అమలులోకి వచ్చిన ఈ చట్టం రాష్ట్రమంతటికీ ఏకీకృత పురపాలక నియమాలను నిర్దేశించింది.
ఆంధ్ర, తెలంగాణ ప్రాంతాల్లో అప్పటివరకు అమలైన చట్టాల స్థానంలో ఒక సమగ్ర వ్యవస్థ వచ్చింది. ఈ చట్టం పురపాలక సంఘానికి గుర్తింపు ఇచ్చే విధానాన్ని, నోటిఫికేషన్ ద్వారా పరిధి నిర్ణయాన్ని, గ్రేడ్ల విభజనను, కౌన్సిల్ ఏర్పాటును, కమిషనర్ లేదా చీఫ్ ఆఫీసర్ నియామకాన్ని, స్టాండింగ్ కమిటీలను, సాధారణ సమావేశ నిర్ణయాలను, ప్రభుత్వ ఆమోదాన్ని, పట్టణ ప్రణాళికను, నిధుల సమీకరణను, ఆస్తి పన్ను, వృత్తి పన్ను, ప్రకటనల పన్ను, మార్కెట్ రుసుములు, లైసెన్సులు, జరిమానాల వంటి ఆదాయ వనరులను నియంత్రించింది. గ్రేడ్ నిర్ణయంలో జనాభా, ఆదాయం, పట్టణ ప్రాధాన్యం, ప్రాంతీయ పాత్ర వంటి ప్రమాణాలను పరిగణించే పద్ధతి ఏర్పడింది. రాజ్యాంగ సవరణలకు ముందే వచ్చిన చట్టం కావడంతో ఇందులో ప్రభుత్వ నియంత్రణకు విస్తృత స్థానం ఉండేది. రాజకీయ అస్థిరత, ఆర్థిక అసమర్థత, నిబంధనల ఉల్లంఘన ఉన్న సంస్థల పాలకవర్గాన్ని రద్దు చేసి ప్రత్యేక అధికారిని నియమించే అధికారం కూడా ప్రభుత్వానికి ఉండేది. అత్యవసర సమయాల్లో ఇలాంటి చర్యలు అవసరమైనప్పటికీ, స్థానిక ప్రాతినిధ్యాన్ని దుర్వినియోగం చేయకూడదనే సూత్రాన్ని తరువాతి రాజ్యాంగ పరిణామాలు బలంగా నొక్కిచెప్పాయి.
1992లో ఆమోదం పొంది, 1993 జూన్ 1 నుంచి అమలులోకి వచ్చిన 74వ రాజ్యాంగ సవరణ పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు కొత్త పునాది వేసింది.
రాజ్యాంగంలో తొమ్మిదో భాగం తరువాత తొమ్మిది-ఎ భాగంలో అధికరణలు 243P నుంచి 243ZG వరకు చేరాయి. పన్నెండో షెడ్యూల్లో పద్దెనిమిది విధులు చేరాయి. దీంతో పురపాలక సంస్థలు కేవలం చట్టాల ద్వారా ఏర్పడినవి కాకుండా, రాజ్యాంగబద్ధమైన పాలనా వ్యవస్థలుగా మారాయి. నగర పంచాయతీ, పురపాలక సంఘం, నగరపాలక సంస్థ అనే మూడు స్థాయిలకు గుర్తింపు లభించింది. ఐదేళ్ల పదవీకాలం, కాలపరిమితి ముగిసేలోపు ఎన్నికలు, సంస్థ రద్దయితే ఆరు నెలల్లోపు ఎన్నికలు జరగాలన్న నిబంధనలు వచ్చాయి. ఎన్నికల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగింత అయింది. ఎస్సీ, ఎస్టీలకు జనాభా నిష్పత్తి ప్రకారం రిజర్వేషన్లు, మహిళలకు కనీసం మూడో వంతు స్థానాలు, బీసీలకు రాష్ట్ర చట్టం నిర్దేశించిన మేరకు రిజర్వేషన్లు కల్పించబడ్డాయి. మూడు లక్షలకంటే ఎక్కువ జనాభా ఉన్న పట్టణాల్లో వార్డు కమిటీలు ఏర్పాటు కావాలని నిబంధించారు. మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలకు మెట్రోపాలిటన్ ప్లానింగ్ కమిటీలు, జిల్లా స్థాయిలో జిల్లా ప్రణాళికా కమిటీలు పట్టణ, గ్రామీణ ప్రణాళికల అనుసంధానం కోసం ఏర్పడ్డాయి. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం ఏర్పాటు, దాని సిఫార్సుల ద్వారా రాష్ట్రం నుంచి స్థానిక సంస్థలకు నిధుల పంపిణీ వంటి ఏర్పాట్లు ఆర్థిక వైశాల్యానికి దారిచూపాయి.
ఈ సవరణకు ముందు అనేక రాష్ట్రాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం చాలా తక్కువగా ఉండేదని ఇక్కడ గుర్తు చేయవచ్చు.
74వ సవరణ తరువాత ఆంధ్రప్రదేశ్ 1965 చట్టానికి అనేక సవరణలు జరిగాయి. చైర్పర్సన్, వార్డు సభ్యుల ఎన్నిక విధానం, ఎన్నికల గడువులు, రిజర్వేషన్ల వివాదాలు, పట్టణ పరిధుల విస్తరణ, గ్రామ పంచాయతీలను పురపాలక సంఘాలుగా మార్చడం, సరిహద్దులు మారినప్పుడు కింది స్థాయి సంస్థల రద్దు లేదా విలీనం వంటి అంశాలు వీటిలో ఉన్నాయి.
పెద్ద నగరాల కోసం 1994లో ఆంధ్రప్రదేశ్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ల చట్టం ప్రత్యేకంగా రూపొందింది. విశాఖపట్టణం, విజయవాడ, గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు, రాజమహేంద్రవరం వంటి నగరాలు కాలక్రమంలో కార్పొరేషన్లుగా ఎదిగాయి, కొన్ని జనాభా విస్తరణతో పరిధులు పెంచుకున్నాయి. నగర సరిహద్దులు పెరిగే కొద్దీ పురపాలక సేవలు గ్రామీణ ప్రాంతాలు, కొత్త కాలనీలు, పారిశ్రామిక ప్రాంతాలకు చేరాయి. దీంతో పారిశుధ్యం, నీరు, రవాణా, పార్కులు, హరిత విస్తరణ, విద్య, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ వంటి పనుల భారం పెరిగింది. సమాచార యుగంలో ఆన్లైన్ పన్ను చెల్లింపులు, జియో-ట్యాగింగ్ ఆధారిత ఆస్తి నమోదు, ఈ-గవర్నెన్స్ సేవలు, స్మార్ట్ సిటీ పథకాలు, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ, మురుగునీటి నిర్వహణ పథకాలు పురపాలక పరిపాలనలో సాంకేతికతను చేర్చాయి. ఇవి సేవల వేగాన్ని పెంచినా, పట్టణ విస్తరణ వల్ల ప్రాథమిక సమస్యలు పూర్తిగా తీరలేదు.
2014 జూన్ 2న రాష్ట్ర విభజన జరిగి తెలంగాణ వేరైనా, ఆంధ్రప్రదేశ్లో 1965 చట్టం సవరణలతో కొనసాగింది. పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం కింద ఆస్తులు, ఉద్యోగులు, నిధులు, రికార్డుల పంపిణీ జరిగింది. అయినా పురపాలక సంస్థల రోజువారీ పని ప్రజల జీవితంలో నేరుగా కొనసాగింది.
అమరావతి చుట్టూ కొత్త పట్టణీకరణ, ఓడరేవు నగరాల విస్తరణ, పర్యాటక ప్రాంతాల్లో పురపాలక సంఘాల ఏర్పాటు, పంచాయతీలను పురపాలక సంస్థలుగా మార్చడం వంటి పరిణామాలు రాష్ట్ర పట్టణ స్వరూపాన్ని మారుస్తున్నాయి. ఈ ప్రయాణం ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది.
బ్రిటిష్ వర్తక కంపెనీ సౌకర్యాల కోసం మొదలైన మద్రాసు కార్పొరేషన్ నుంచి, పారిశుధ్యం, పన్ను వసూలు లక్ష్యంగా ఏర్పడిన పురపాలక సంఘాల వరకు సాగిన పరిణామం, నేడు ప్రజల హక్కులు, రిజర్వేషన్లు, రాజ్యాంగ హామీలు, ప్రణాళికా బాధ్యతలు కలిసిన సమగ్ర పట్టణ ప్రభుత్వ వ్యవస్థగా రూపుదిద్దుకుంది. కాబట్టి నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక వ్యవస్థను కేవలం వీధులు శుభ్రం చేసే లేదా పన్ను వసూలు చేసే సంస్థగా చూడటం సరైన అవగాహన కాదు. ఇది పట్టణ ప్రజల దైనందిన జీవితానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉండే ప్రభుత్వ వ్యవస్థ. తాగునీటి సరఫరా, మురుగునీటి వ్యవస్థ, పారిశుధ్యం, వ్యర్థాల సేకరణ, రహదారులు, ఫుట్పాత్లు, వీధి దీపాలు, పార్కులు, మార్కెట్లు, మురికివాడల అభివృద్ధి, ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలు, అగ్నిమాపక భద్రత, పట్టణ ప్రణాళిక వంటి బాధ్యతలన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటాయి. ఒకప్పుడు కొద్దిమంది ఆస్తిపరులు, కంపెనీ అధికారుల చుట్టూ తిరిగిన ఈ పాలన, ఇప్పుడు సామాజిక న్యాయం, ప్రాతినిధ్యం, పారదర్శకత, స్థానిక పాలనా సామర్థ్యం అనే విలువలతో కొత్త అర్థం సంతరించుకుంది. అయితే సవాళ్లు ఇంకా ఉన్నాయి. వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, నిధుల కొరత, సిబ్బంది లేమి, రాజకీయ జోక్యం, ప్రణాళికల అమలులో జాప్యం, కాలుష్యం, నీటి పంపకాల వివాదాలు, మురుగునీటి పునర్వినియోగం, హరిత విస్తరణ, భూమి వినియోగ నియంత్రణ వంటివి వాటిలో ప్రధానమైనవి. వీటికి పరిష్కారం పురపాలక చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడంలోనే ఉంది.
మద్రాసు కార్పొరేషన్ నుంచి 74వ సవరణ వరకు సాగిన ఈ సుదీర్ఘ ప్రయాణం ఇచ్చే సందేశం స్పష్టం. పట్టణ సుఖశాంతులు పెద్ద వాగ్దానాల్లో కాదు, ప్రతిరోజూ శుభ్రమయ్యే కాలువలో, సురక్షిత తాగునీటిలో, పిల్లలు ఆడుకునే పార్కులో, మహిళలు భయం లేకుండా తిరిగే వీధిలో, పేద కుటుంబానికి చేరే సేవలో, అంటే చిన్న చిన్న అమలులోనే నిజమవుతాయి. అందుకే ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక వ్యవస్థ చరిత్ర చట్టాల్లో నిక్షిప్తమైన గతం మాత్రమే కాదు, ఇంకా రాస్తున్న పట్టణ భవిష్యత్తు బాధ్యత.
(సేకరణ)
.............
శివాజీ మహారాజ్ పాత్రను పట్టుకుని ఉండగా రాణి మల్లమ్మ తన నాలుగు నెలల పసిబిడ్డను ఆయన తొడపై కూర్చోబెట్టి బువ్వ
తినిపిస్తున్న అరుదైన దృశ్యం.
............................................
కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని ధార్వాడ్ జిల్లాకు చెందిన యాదవాడ్ అనే గ్రామంలో ఉన్న ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయంలో ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ జీవితకాలంలోనే చెక్కబడిన అత్యంత అరుదైన చారిత్రక రాతి శిల్పం ఇప్పటికీ భద్రంగా ఉంచబడింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శివాజీ మహారాజ్ సమకాలీన శిల్పాలు చాలా తక్కువగా లభిస్తున్న తరుణంలో ఈ శిల్పం ఆయన కాలానికే చెందిన ప్రామాణిక ఆధారంగా చారిత్రక నిపుణులచే గుర్తించబడింది. 1678 ప్రాంతంలో దక్షిణ భారతదేశంలో సామ్రాజ్య విస్తరణ దండయాత్ర ముగించుకుని మరాఠా రాజ్యానికి తిరిగి ప్రయాణమవుతున్న సమయంలో శివాజీ మహారాజ్ సైన్యం ధార్వాడ్ ప్రాంతంలో శిబిరం ఏర్పాటు చేసింది. ఆ సమయంలోనే నల్లటి గ్రానైట్ రాయిపై సుమారు మూడు అడుగుల ఎత్తు మరియు రెండున్నర అడుగుల వెడల్పుతో ఈ అద్భుతమైన శిల్పాన్ని నైపుణ్యంతో చెక్కారు. ఈ అమూల్యమైన శిల్పం వెనుక ఒక వీరనారి ఆత్మగౌరవానికి ఒక మహోన్నతమైన మరాఠా చక్రవర్తి న్యాయపాలనకు నిదర్శనంగా నిలిచే ఒక అపూర్వమైన చారిత్రక ఘట్టం దాగి ఉంది.
పదిహేడవ శతాబ్దంలో కర్ణాటకలోని బెళవడి సంస్థానాన్ని పాలించిన రాణి బెళవడి మల్లమ్మ గురించి ప్రాచీన గ్రంథాలలో నాటి ప్రాంతీయ ఆధారాలలో విశేషంగా ప్రస్తావించబడింది. ఆమె భర్త ఇశప్రభు దేశాయి యుద్ధంలో మరణించినప్పటికీ రాణి మల్లమ్మ అధైర్యపడకుండా రాజ్య బాధ్యతలను తన భుజస్కంధాలపై వేసుకుంది. మరాఠా సైన్యాలు తమ సంస్థానంపై దాడి చేసిన సమయంలో ఆమె ఏమాత్రం భయపడకుండా మహిళలతో ప్రత్యేక సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేసి స్వయంగా రణరంగంలోకి దిగింది. ప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు జదునాథ్ సర్కార్ తమ పరిశోధనా రచనలలో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం రాణి మల్లమ్మ తన వీర సైన్యంతో కలిసి దాదాపు ఇరవై ఏడు రోజుల పాటు మరాఠా సైన్యాలను నిరోధిస్తూ కోటను అత్యంత వీరోచితంగా రక్షించుకుంది. నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వర్తక రికార్డులలో కూడా ఈ సుదీర్ఘమైన పోరాటం గురించి స్పష్టమైన నమోదులు లభిస్తున్నాయి.
పోరాటం ముగిసిన తరువాత పట్టుబడిన రాణి మల్లమ్మ ధైర్యసాహసాలను దేశభక్తిని తెలుసుకున్న శివాజీ మహారాజ్ ఆమె పట్ల ఎంతో ఆదరాభిమానాలు ప్రదర్శించారు. ఆమెను స్వంత చెల్లెలుగా ప్రకటించాడు.శత్రువు అని చూడకుండా ఒక వీరనారిగా ఆమె చూపిన పరాక్రమాన్ని ప్రశంసిస్తూ ఆమె స్వాధీనం చేసుకున్న బెళవడి రాజ్యాన్ని తిరిగి ఆమెకే అప్పగించారు. అంతేకాకుండా యుద్ధ సమయంలో లేదా తరువాత ఆమె పట్ల ప్రవర్తనలో సరిగా వ్యవహరించని తన సొంత సైన్యాధికారులను మరియు సైనికులను తీవ్రంగా మందలించి తగిన విధంగా శిక్షించారు. మహిళల పట్ల మర్యాదగా నడుచుకోవడం ధర్మాన్ని నిలబెట్టడం విషయంలో శివాజీ మహారాజ్ ప్రదర్శించిన ఈ ఉన్నతమైన వైఖరి రాణి మల్లమ్మ మనస్సును తీవ్రంగా కలచివేసి ఆయనపై ఎనలేని గౌరవాన్ని పెంచింది.
శివాజీ మహారాజ్ చూపిన ఈ మహోన్నత స్పందనకు మరియు ఔదార్యానికి కృతజ్ఞతగా రాణి మల్లమ్మ తన రాజ్యంలో నాలుగు ప్రధాన దిక్కులలో శివాజీ మహారాజ్ జ్ఞాపకార్థం శిల్పాలు చెక్కించాలని నిర్ణయించింది. అలా చెక్కించిన నాలుగు శిల్పాలలో కాలక్రమేణా దెబ్బతినకుండా నేటికి మిగిలి ఉన్న ఏకైక శిల్పం ఈ యాదవాడ్ శిల్పం మాత్రమే. ఈ శిల్పాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తే రెండు ప్రధాన భాగాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. పై భాగంలో శివాజీ మహారాజ్ గుర్రంపై దర్పంగా కూర్చుని కుడి చేతిలో పదునైన ఖడ్గాన్ని మరియు ఎడమ చేతిలో డాలును పట్టుకుని ధీరత్వంతో ముందుకు సాగుతున్నట్లు చెక్కబడింది. ఆయన వెనుక మరాఠా సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించిన పరివార సభ్యులు రాజ ఛత్రం మరియు ఇతర సంకేతాలు పట్టుకుని అనుగమిస్తుండగా ఆయన పక్కన జూలుతో ఉన్న ఒక విశ్వసనీయమైన కుక్క నడుస్తున్న దృశ్యం శిల్పానికి అత్యంత వాస్తవికతను చేకూరుస్తోంది.
ఈ శిల్పంలోని కింది భాగంలో చెక్కిన దృశ్యం మానవ సంబంధాలకు మరియు కరుణకు అరుదైన నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. శివాజీ మహారాజ్ ఒక పాత్రను పట్టుకుని ఉండగా రాణి మల్లమ్మ తన నాలుగు నెలల పసిబిడ్డను ఆయన తొడపై కూర్చోబెట్టి పాలు తినిపిస్తున్న అరుదైన దృశ్యం అందులో రూపుదిద్దుకుంది. ఆ సమయంలో కూడా మల్లమ్మ మరొక చేతిలో విల్లు బాణంతో అప్రమత్తంగా నిలబడి ఉండటం ఆమె క్షత్రియ ధర్మాన్ని మరియు వీరత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ శిల్పపు ప్యానెల్ పైభాగంలో ప్రాచీన కన్నడ భాషలో చెక్కబడిన శాసనాక్షరాలు ఉన్నప్పటికీ అవి కాలక్రమేణా వాతావరణ ప్రభావం వల్ల అరిగిపోయి ప్రస్తుతం చదవడానికి వీలులేని విధంగా క్షీణించిపోయాయి.
(సేకరణ)
.............
హర్షవర్ధనుడిని రెండవ పులకేశి నర్మదా నది ఒడ్డున జరిగిన హోరాహోరి యుద్ధంలో ఘోరంగా ఓడించాడు.
........................................................
ఐహోల్ శిలాశాసనం దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రలోనూ ముఖ్యంగా బాదామి చాళుక్యుల వైభవాన్ని చాటిచెప్పే అత్యంత కీలకమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. దీనిని రెండవ పులకేశి అనే పరాక్రమవంతమైన చాళుక్య రాజు ACE 634వ సంవత్సరంలో శక సంవత్సరం 556కి చెందినదిగా వేయించాడు. ఆయన ఆస్థాన కవియూ జైన పండితుడూ అయిన రవికీర్తి ఈ శాసనాన్ని ప్రాచీన కన్నడ లిపిలో కావ్యశైలి కలిగిన అత్యంత అద్భుతమైన సంస్కృత భాషలో రచించాడు. ఇది కర్ణాటకలోని బాగల్కోట్ జిల్లాలో ఉన్న ఐహోల్ ప్రసిద్ధ మేగుతి జైన దేవాలయ తూర్పు గోడపై చెక్కబడి ఉంది. ఈ శాసనం భారతదేశ చరిత్రలోనే అరుదైన ఘట్టాన్ని నిరూపిస్తుంది. ఉత్తర భారతదేశాన్ని ఏకఛత్రాధిపత్యంగా పాలిస్తూ దక్షిణానికి దిగ్విజయంగా దూసుకువస్తున్న వర్ధన వంశ చక్రవర్తి హర్షవర్ధనుడిని రెండవ పులకేశి నర్మదా నది ఒడ్డున జరిగిన హోరాహోరి యుద్ధంలో ఘోరంగా ఓడించాడు. ఈ విజయం తరువాతే రెండవ పులకేశికి పరమేశ్వర దక్షిణాపథేశ్వర అనే బిరుదులు వచ్చాయి. హర్షవర్ధనుడి సకలోత్తరాపథనాథ అనే అహంకారాన్ని పులకేశి అణచివేసినట్లు రవికీర్తి ఇందులో వర్ణించాడు. పులకేశి పల్లవ రాజు మొదటి మహేంద్రవర్మను ఓడించి పల్లవుల రాజధాని కాంచీపురం వరకు దూసుకెళ్లిన విషయాన్ని ఇది ప్రస్తావిస్తుంది. రవికీర్తి ఈ శాసనం చివరలో తనను తాను మహాకవులైన కాళిదాసు భారవిలతో పోల్చుకున్నాడు. దీనివల్ల కాళిదాసు ACE 7వ శతాబ్దానికి ముందే జీవించాడని నిర్ణయించుకోవడానికి ఈ శాసనం పెద్ద ఆధారంగా నిలిచింది. మహాభారత యుద్ధం జరిగిన కాలాన్ని లెక్కించడానికి చరిత్రకారులకు ఈ శాసనంలోని తేదీలు కీలక ఆధారమయ్యాయి. బాదామి చాళుక్యులకు సంబంధించిన ఇతర విశేషాలు చూస్తే ఈ వంశ స్థాపకుడు జయసింహుడు క్రీశం 6వ శతాబ్ది మధ్యకాలంలో బాదామిని రాజధానిగా చేశాడు. వంశ పితామహుడు మొదటి పులకేశి అనే పులకేశిన్ ACE
543లో రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఈ వంశీయులు సంగీతం నృత్యం శిల్పకళలకు పట్టభద్రులు. వారు బాదామిలో చక్కటి రాతి గుహాలయాలను పట్టడకల్ లోని విశ్వనాథ నాగనాథ మల్లికార్జున పాపనాథ దేవాలయాల వంటి అద్భుతమైన కట్టడాలను నిర్మించారు. శిల్పులు ఇక్కడ ఉత్తర నాగర ద్రవిడ వాస్తుశైలుల మధ్య ఒకదానితో ఒకటి కలిసిన శైలిని అభివృద్ధి చేశారు. ఈ శైలి కర్ణాటకలోని మరిన్ని ఆలయాలకు ప్రేరణగా నిలిచింది. బాదామి చాళుక్యుల సామ్రాజ్యం క్షీణించిన తరువాత వారి అనుచర వంశమైన రాష్ట్రకూటులు ఎల్లోరాలోని కైలాసనాథ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. మేగుతి జైన దేవాలయం శిల్పకళాశైలి విషయానికి వస్తే ఇది బాదామి చాళుక్యుల కాలానికి చెందినది. ఇది పశ్చిమ భారతదేశంలో ఉన్న అత్యంత పురాతనమైన నిర్మాణాలలో ఒకటిగా పేరుపొందింది. ఇది అసంపూర్ణ రూపంలో ఉన్నా దీని నిర్మాణం చాళుక్యుల ప్రారంభ దశలోని వాస్తు కళాత్మకతను చాటి చెబుతుంది. ఆలయ గోడపై చెక్కిన శాసన శిలా ఫలకం కాలంతో ముద్రపడిన నిలకడగా ఉండి తన పురాతనత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
[సేకరణ]
చాలా మందికి తెలియదు భారతదేశపు మొదటి కుట్టుమిషన్ ఉషా అని.
..........................................
భారతదేశ పారిశ్రామిక చరిత్రలో ఉషా కుట్టు మిషన్కు ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. భారతీయ పారిశ్రామిక స్వావలంబన, స్వదేశీ ఉత్పత్తుల అభివృద్ధి, మహిళల స్వయం ఉపాధి వంటి అంశాలతో ఉషా కుట్టు మిషన్ చరిత్ర ముడిపడి ఉంది. ఒకప్పుడు భారతీయ గృహాలలో దాదాపు ప్రతి ఇంటిలో కనిపించిన నల్లటి కుట్టు మిషన్, కేవలం ఒక గృహోపకరణంగా కాకుండా అనేక కుటుంబాలకు జీవనోపాధి సాధనంగా మారింది.
ఉషా కుట్టు మిషన్ ప్రస్థానం 1935లో కలకత్తా సమీపంలోని పహాడ్పూర్లో లాలా శ్రీరామ్ స్థాపించిన జయ ఇంజనీరింగ్ వర్క్స్తో ప్రారంభమైంది. ఆ సంస్థ డీసీఎం గ్రూప్కు చెందిన పారిశ్రామిక సంస్థగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆ కాలంలో భారతదేశ కుట్టు మిషన్ మార్కెట్లో విదేశీ సంస్థల ఆధిపత్యం ఉండేది. ముఖ్యంగా సింగర్ వంటి విదేశీ బ్రాండ్లు విస్తృతంగా ప్రాచుర్యంలో ఉండేవి. ఈ పరిస్థితిలో భారతదేశంలోనే కుట్టు మిషన్లను తయారు చేయాలనే లక్ష్యంతో జయ ఇంజనీరింగ్ వర్క్స్ స్వదేశీ ఉత్పత్తి ప్రయత్నాలను ప్రారంభించింది. బిష్ణు దాస్ బసు వంటి ఇంజనీర్ల కృషితో కుట్టు మిషన్ తయారీకి అవసరమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి.
ప్రారంభ దశలో ఉషా కుట్టు మిషన్లు చేతితో తిప్పే నమూనాలలో ఉండేవి. తరువాత పెడల్ సహాయంతో నడిచే ట్రెడిల్ మిషన్లు విస్తృతంగా ప్రజాదరణ పొందాయి. నల్లటి కాస్ట్ ఐరన్ బాడీ, దానిపై బంగారు రంగు అలంకరణలు, స్పష్టంగా కనిపించే USHA పేరు ఈ మిషన్లకు ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని ఇచ్చాయి. బలమైన నిర్మాణం, సులభమైన నిర్వహణ, దీర్ఘకాలిక ఉపయోగం వంటి లక్షణాల వల్ల ఇవి భారతీయ కుటుంబాలలో విశ్వసనీయతను సంపాదించాయి. అనేక ఇళ్లలో దశాబ్దాల పాటు ఒకే మిషన్ ఉపయోగించబడటం ఉషా కుట్టు మిషన్లకు ఏర్పడిన నమ్మకానికి నిదర్శనం.
ఉషా కుట్టు మిషన్ భారతీయ మహిళల ఆర్థిక జీవితంలో కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ఇంటి వద్దనే బట్టలు కుట్టడం, పిల్లల దుస్తులు తయారు చేయడం, పొరుగువారికి కుట్టు పని చేయడం ద్వారా అనేక మంది మహిళలు ఆదాయం సంపాదించగలిగారు. ముఖ్యంగా గ్రామీణ, పట్టణ మధ్యతరగతి కుటుంబాలలో కుట్టు మిషన్ ఇంటి ఆధారిత ఉపాధికి ఒక సాధనంగా మారింది. తరువాత ఉషా సంస్థ కుట్టు శిక్షణా కేంద్రాల ద్వారా మహిళలకు కుట్టు విద్యను అందించే కార్యక్రమాలను విస్తరించింది. ఈ శిక్షణ ద్వారా కుట్టు పనిని వృత్తిగా స్వీకరించడానికి అనేక మంది మహిళలకు అవకాశం లభించింది.
కాలక్రమేణా ఉషా కుట్టు మిషన్ల మార్కెట్ భారతదేశానికే పరిమితం కాలేదు. భారతదేశంలో తయారైన కుట్టు మిషన్లు విదేశీ మార్కెట్లకు కూడా చేరాయి. ఆసియా, ఆఫ్రికా వంటి ప్రాంతాలతో పాటు ఇతర అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో భారతీయ తయారీ ఉత్పత్తిగా ఉషా పేరు గుర్తింపు పొందింది. ఇది భారతదేశంలో తయారీ సామర్థ్యం పెరుగుతున్న దశకు ఒక ఉదాహరణగా నిలిచింది.
కుట్టు మిషన్లతో ఏర్పడిన బ్రాండ్ గుర్తింపును ఆధారంగా చేసుకుని ఉషా సంస్థ తరువాత గృహోపకరణాల రంగంలోకి కూడా విస్తరించింది. ఫ్యాన్లు, ఇస్త్రీ పెట్టెలు, మిక్సర్లు, వాటర్ కూలర్లు, వంటగది ఉపకరణాలు వంటి అనేక ఉత్పత్తులు మార్కెట్లోకి వచ్చాయి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందడంతో సాధారణ మెకానికల్ కుట్టు మిషన్లతో పాటు ఎలక్ట్రిక్, కంప్యూటరైజ్డ్, ఎంబ్రాయిడరీ వంటి ఆధునిక కుట్టు మిషన్లు కూడా అందుబాటులోకి వచ్చాయి.
అయితే ఉషా కుట్టు మిషన్కు సంబంధించిన జ్ఞాపకం ఆధునిక సాంకేతికతను మించి ప్రత్యేకమైనది. నల్లటి కాస్ట్ ఐరన్ బాడీ, బంగారు అలంకరణలతో కూడిన ఆ పాత మిషన్ భారతీయ కుటుంబ జీవనంలో ఒక ప్రత్యేకమైన గుర్తుగా నిలిచిపోయింది. ఒకప్పుడు ఇంటి అవసరాలకు ఉపయోగించిన ఈ మిషన్, తరువాత అనేక మహిళలకు స్వయం ఉపాధి సాధనంగా మారింది. భారతదేశంలో స్వదేశీ తయారీ విస్తరణకు, గృహ ఆధారిత ఉపాధి అభివృద్ధికి, మహిళల ఆర్థిక సాధికారతకు ఉషా కుట్టు మిషన్ తనదైన ముద్ర వేసింది. నేడు ఆధునిక కంప్యూటరైజ్డ్ కుట్టు యంత్రాలు అందుబాటులోకి వచ్చినప్పటికీ, పాత ఉషా కుట్టు మిషన్ భారతీయ పారిశ్రామిక చరిత్రలోనూ, అనేక కుటుంబాల జ్ఞాపకాలలోనూ ఒక ప్రత్యేక స్థానం కలిగి ఉంది.
//సేకరణ//
..........
భారతదేశం డైనోసార్ల స్వర్గంగా ఉండేదని తెలియని ఒక ఆసక్తికరమైననిజం.
........................................
సుమారు పదహారున్నర కోట్ల నుండి ఆరు కోట్ల యాభై లక్షల సంవత్సరాల క్రితం వరకు మన దేశం ఆఫ్రికా, మడగాస్కర్ లతో కలిసి గోండ్వానా ఖండంలో భాగంగా ఉండేది. ఆరు కోట్ల యాభై లక్షల ఏళ్ల క్రితం ఉల్కాపాతం వల్ల డైనోసార్లు అంతరించే సమయానికి భారతదేశం గోండ్వానా నుండి విడిపోయి ఆసియా వైపు ప్రయాణిస్తూ ఉండటం వల్ల మన డైనోసార్లు ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల డైనోసార్ల కంటే కొంచెం భిన్నంగా పరిణామం చెందాయి. భారతదేశంలో డైనోసార్ అవశేషాలు ప్రధానంగా మూడు పెద్ద ప్రాంతాల్లో లభ్యమయ్యాయి. గుజరాత్ లోని నర్మదా లోయ ప్రాంతం ఇందులో అత్యంత ముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా రాయోలి గ్రామంలో ప్రపంచంలోనే మూడవ అతిపెద్ద డైనోసార్ గుడ్ల పొదిగే ప్రదేశం కనుగొనబడింది. ఇక్కడ పదమూడు వేలకు పైగా డైనోసార్ గుడ్లు లభించడం విశేషం. ఈ ప్రాంతాన్ని యునెస్కో గుర్తించగా ప్రస్తుతం ఇది ఇండ్రోడా డైనోసార్ అండ్ ఫాసిల్ పార్క్ గా రాయోలి మ్యూజియంగా అభివృద్ధి చేయబడింది. మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్ మరియు రాజస్థాన్ లోని జైసల్మేర్ ప్రాంతాలలో కూడా పురాతన శాకాహార డైనోసార్ల అడుగుజాడలు ఎముకలు కనుగొనబడ్డాయి.
భారతదేశానికి చెందిన ప్రసిద్ధ డైనోసార్లలో రాజాసారస్ నర్మదెన్సిస్ మొదటి స్థానంలో నిలుస్తుంది. దీనిని భారత రాజు అని కూడా పిలుస్తారు.
ఇది సుమారు తొమ్మిది మీటర్ల పొడవున్న మాంసాహారి డైనోసార్ దీని తలపై కిరీటం వలె ఉండే చిన్న కొమ్ము ఉంటుంది. టైటానోసారస్ ఇసిసారస్ లు పద్దెనిమిది మీటర్ల పొడవున్న విశాలమైన శాకాహార డైనోసార్లు. బరాపసారస్ టాగోరై అనేది భారతదేశంలో శాస్త్రీయంగా వివరించబడిన తొలి డైనోసార్లలో ఒకటి. ఇది ప్రారంభ జురాసిక్ యుగానికి చెందినది, దీని పేరు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గౌరవార్థం పెట్టబడింది. కోటాసారస్ దండకోసారస్ లు కూడా మన దేశంలో కనుగొనబడిన ఇతర ముఖ్యమైన జాతులు. ఈ డైనోసార్ల అంతానికి ప్రధానంగా రెండు కారణాలు దోహదపడ్డాయి. మెక్సికోలోని చిక్సులూబ్ ప్రాంతంలో పడిన భారీ ఉల్కాపాతం ఒక కారణం కాగా మరొకటి మహారాష్ట్రలోని సహ్యాద్రి పర్వత ప్రాంతంలో జరిగిన విస్తృతమైన డెక్కన్ అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు. ఈ అగ్నిపర్వతాల నుండి వెలువడిన లావా, పొగ బూడిద వేల సంవత్సరాల పాటు సూర్యకాంతిని అడ్డుకోవడం వల్ల వాతావరణం చల్లబడి డైనోసార్లు అంతరించాయని శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు.
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ గా ఉన్నప్పుడు ఈ ప్రాంతం డైనోసార్ల పుట్టుకకు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. ప్రాణహిత గోదావరి నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలోని కోటా ఫార్మేషన్ ఇందుకు ప్రధాన ఉదాహరణ. మాలేరి, ధర్మారం కోటా గ్రామాల వద్ద లభించిన శిలాజాలు సుమారు ఇరవై రెండు కోట్ల నుండి పదిహేను కోట్ల ఏళ్ల క్రితం నాటివి. ఇక్కడ కనుగొనబడిన అల్వాకేరియా మలేరియెన్సిస్ ఆసియాలోనే అత్యంత పురాతనమైన డైనోసార్లలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది లేట్ ట్రయాసిక్ యుగానికి చెందినది.
అలాగే తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ ఆసిఫాబాద్ జిల్లాల పరిధిలోని యమనపల్లి పోచంపల్లి ప్రాంతాలలో బరాపసారస్ మరియు కోటాసారస్ అవశేషాలు విస్తృతంగా లభ్యమయ్యాయి. దండకారణ్యం పేరు మీద పెట్టబడిన దండకోసారస్ అనే పది మీటర్ల మాంసాహారి డైనోసార్ కూడా ఈ కోటా ఫార్మేషన్ లోనే కనుగొనబడింది.
ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ లో తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని రాజమండ్రి దుద్దుకూరు గ్రామాలు అత్యంత కీలకమైన శిలాజ ప్రదేశాలుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ డెక్కన్ అగ్నిపర్వతాల లావా పొరల మధ్య సముద్రపు మట్టి పొరల్లో ప్లాంక్టానిక్ ఫోరమినిఫెరా అనే సూక్ష్మ శిలాజాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ సూక్ష్మ శిలాజాలు అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల వల్ల సముద్ర జీవరాశి పర్యావరణం ఎలా దెబ్బతిన్నాయో స్పష్టమైన శాస్త్రీయ ఆధారాలను అందిస్తున్నాయి. తిరుపతి, చిత్తూరు కర్నూలు బేసిన్ ప్రాంతాలలో డైనోసార్ ఎముకల కంటే ఆ కాలం నాటి వృక్ష శిలాజాలు నత్తగుల్లలు ఎక్కువగా లభ్యమయ్యాయి.
ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్ లో గుజరాత్ లోని ఇండ్రోడా పార్క్ వంటి పెద్ద డైనోసార్ పార్కు లేనప్పటికీ ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో లభించిన అసలైన కోటాసారస్ అస్థిపంజరం ఇతర శిలాజాలు హైదరాబాద్ లోని బిర్లా సైన్స్ మ్యూజియం మరియు వరంగల్ మ్యూజియాలలో భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. ఇవి మన తెలుగు రాష్ట్రాలు ప్రపంచ డైనోసార్ చరిత్రలో ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషించాయని చాటిచెప్పే గర్వకారణమైన నిదర్శనాలు.
[సేకరణ]
.........
ఈరోడ్ జిల్లా కొడుముడి గ్రామంలోని సర్వే నంబర్ల 36/4, 36/5, 41/2లో విస్తరించిన ఒక ఎకరం పది సెంట్ల భూమి ఆలయానికి చెందిన ఇనాం ఆస్తి. ఆ దేవాలయ నిర్వహణ బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్న తాత్కాలిక ట్రస్టీ ఎస్. భూపతి 2017 ఆగస్టు 30న దానపత్రం ద్వారా ఆ భూమిని జిల్లా కలెక్టర్, తహసీల్దార్ ప్రాతినిధ్యంలో తమిళనాడు ప్రభుత్వానికి అప్పగించారు. తహసీల్దార్ దానిని అంగీకరించి తాలూకా కార్యాలయ నిర్మాణానికి అనుమతించారు. దీనిని ఎం. పెరియసామి మరియు మరో ముగ్గురు భక్తులు సవాలు చేయగా, మద్రాస్ హైకోర్టు 2019 మార్చిలో రిట్ పిటిషన్ను తిరస్కరించింది. కానీ వారు దాఖలు చేసిన అప్పీల్పై విచారణ చేపట్టిన సుప్రీంకోర్టు హైకోర్టు తీర్పును పక్కన పెట్టి దానపత్రాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేసింది.
తీర్పులో ధర్మాసనం ఆలయానికి అంకితమైన ఆస్తి దేవుడికే చెందుతుందని, దానిని ట్రస్టీలు ఎవరికీ దానం చేయలేరని స్పష్టం చేసింది. తమిళనాడు హిందూ మతపరమైన మత, దానపరమైన సంస్థల యాక్టు 1959లోని సెక్షన్ 41 ప్రకారం దేవాలయ పోషణ కోసం ఇవ్వబడిన ఇనాం ఆస్తిని దానంగా ఇవ్వడం చట్టవిరుద్ధం అని, అలాంటి దానం ఆరంభం నుండే చెల్లదని, తరువాత ప్రభుత్వం లేదా కమిషనర్ అంగీకారంతో కూడా దానికి చెల్లుబాటు లేదని కోర్టు నిర్ధారించింది. దేవాదాయ చట్టం కింద ప్రభుత్వం కేవలం ఆలయ ఆస్తులకు సంరక్షకురాలు, పర్యవేక్షకురాలు మాత్రమే, యజమాని కాదని, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు లేదా మౌలిక వసతుల వంటి ప్రజా అవసరాల కోసమైనా ఆలయ ఆస్తులను రాష్ట్రం స్వాధీనం చేసుకోకూడదని ధర్మాసనం పేర్కొంది. తాలూకా కార్యాలయ నిర్మాణానికి విరుద్ధం కాదన్న ప్రభుత్వ వాదనను కూడా కోర్టు తిరస్కరించింది. అలాగే తమ స్వయం ఆస్తిని నిర్వహిస్తున్న సామాన్య మనిషి తెలివితేటలతో ట్రస్టీలు ఆస్తులను నిర్వహించాలని, ప్రతిఫలం లేకుండా జరిగే దానం సరైన నిర్వహణగా భావించలేమని కోర్టు గుర్తు చేసింది. ప్రజాధనంతో అప్పటికే తాలూకా కార్యాలయం నిర్మించి వాడుకలో ఉన్నందున భవనాన్ని కూల్చివేయకుండా కోర్టు ప్రత్యామ్నాయాన్ని సూచించింది. ప్రభుత్వం ఆ స్థలాన్ని లీజుపై ఉంచుకోవచ్చని అయితే కమిటీ నిర్ణయించిన నెలకు ₹13,235 అద్దెను పునర్విచారణకు గురి చేసి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సూత్రం ప్రకారం భూమి, భవన విలువ కలిపి ₹3.04 కోట్లుగా లెక్కకట్టి దాని నుండి నెలకు ₹31,000 అద్దెగా నిర్ణయించింది. ఈ అద్దెను 2019 మార్చి 8 నుండి వెనకంజలు చెల్లిస్తూ, బాకీలను మూడు నెలల్లో చెల్లించాలని, ఆలయానికి కోర్టు ఖర్చుల కింద ₹1 లక్షలను ఎనిమిది వారాల్లో చెల్లించాలని తమిళనాడు ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది. లీజు కాలం, పునరుద్ధరణ మరియు ఇతర నిబంధనలను ఆలయ ట్రస్ట్ ఆలయ ప్రయోజనాలను పరమావధిగా పెట్టుకుని నిర్ణయించాలని, మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి అద్దెను పరిష్కరించాలని అద్దె ₹31,000 కంటే తక్కువ కాకూడదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ఈ తీర్పు దేవాలయ ఆస్తులు సమాధానంగా ఉండాల్సినవి కానీ ట్రస్టీల ఇష్టానుసారం ఎవరికి అయినా దానం చేయదగినవి కావన్న స్పష్టమైన సందేశాన్ని ఇచ్చింది. ప్రభుత్వ నిర్వాహక సౌకర్యం కాకుండా ఆలయ ప్రయోజనమే ప్రతి నిర్ణయంలో ప్రధానంగా ఉండాలన్నది ఈ తీర్పు చాటిన ప్రధాన సూత్రం.
మినాండరే మిళిందుడు గురువు నాగసేనుడు మిళిందపన్హ- ప్రశ్నలు
..........................................
మిళిందపన్హ ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్రలో బౌద్ధ తత్వశాస్త్ర సాహిత్యంలో ఒక విశిష్టమైన గ్రంథం. గ్రీకు రాజు మిళిందుడు బౌద్ధ భిక్షువు నాగసేనుడి మధ్య జరిగిన తాత్విక సంభాషణల రూపంలో ఈ గ్రంథం రూపొందింది. ఆత్మ అంటే ఏమిటి మనిషి మరణించిన తరువాత ఏమి జరుగుతుంది పునర్జన్మ ఎలా సాధ్యమవుతుంది కర్మ ఫలితాలు ఎలా పనిచేస్తాయి నిర్వాణం అంటే ఏమిటి మనిషికి స్థిరమైన ఆత్మ లేనప్పుడు పాపపుణ్యాలకు బాధ్యత ఎవరిది వంటి లోతైన ప్రశ్నలను ఇందులో చర్చించారు. ఈ గ్రంథం కేవలం మతపరమైన బోధనల సమాహారం కాదు. తర్కం ప్రశ్నించడం విశ్లేషించడం ఉదాహరణల ద్వారా ఒక విషయాన్ని అర్థం చేయించడం వంటి పద్ధతులకు కూడా ఇది మంచి ఉదాహరణ.
మిళిందపన్హ అనే పేరు పాళీ భాషకు చెందినది. ఇందులో మిళింద అంటే గ్రీకు రాజు మెనాండర్. పన్హ అంటే ప్రశ్నలు. అందువల్ల మిళిందపన్హ అంటే మిళిందుడి ప్రశ్నలు లేదా మిళిందుడి ప్రశ్నోత్తరాలు అని అర్థం. ఆంగ్లంలో దీనిని ది క్వశ్చన్స్ ఆఫ్ కింగ్ మిలింద అని పిలుస్తారు. ఈ గ్రంథం పాళీ భాషలో రచించబడింది. రచయిత ఎవరో కచ్చితంగా తెలియదు. ఇది ఒకే సమయంలో ఒకే రచయిత చేత పూర్తిగా రచించబడిన గ్రంథం కాకుండా వివిధ కాలాల్లో అభివృద్ధి చెందిన సంభాషణలు బౌద్ధ తాత్విక చర్చల సమాహారంగా రూపొందిందని పరిశోధకుల అభిప్రాయం.
మిళిందుడిగా ఈ గ్రంథంలో పేర్కొన్న రాజును చరిత్రకారులు ఇండో గ్రీకు రాజు మొదటి మెనాండర్తో గుర్తించారు. మెనాండర్ సుమారు 165 నుంచి 130 బీసీఈ మధ్యకాలంలో జీవించినట్లు చారిత్రక పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ఆయన వాయవ్య భారతదేశంలో విస్తారమైన ప్రాంతాన్ని పాలించిన ఇండో గ్రీకు రాజు. అలెగ్జాండర్ దండయాత్రల తరువాత వాయవ్య భారతదేశంలో గ్రీకు రాజకీయ ప్రభావం ఏర్పడింది. బాక్ట్రియా కేంద్రంగా ఏర్పడిన గ్రీకు రాజ్యాలు క్రమంగా గాంధారం కాబూల్ ప్రాంతం పంజాబ్ ప్రాంతాల వైపు విస్తరించాయి. ఈ రాజకీయ నేపథ్యానికి చెందిన రాజులలో మెనాండర్ ప్రముఖుడు. ఆయన రాజధానిగా మిళిందపన్హలో పేర్కొన్న నగరం సాకల. దీనిని ప్రస్తుత పాకిస్థాన్లోని సియాల్కోట్ ప్రాంతంతో సాధారణంగా గుర్తిస్తారు.
నాగసేనుడు ఈ గ్రంథంలో ప్రధాన బౌద్ధ భిక్షువుగా కనిపిస్తాడు. ఆయన బౌద్ధ ధర్మం త్రిపిటకాలు తాత్విక విషయాలు తర్కశాస్త్రంపై లోతైన పరిజ్ఞానం కలిగినవాడిగా చిత్రించబడ్డాడు. గ్రంథంలోని కథనం ప్రకారం నాగసేనుడు హిమాలయ ప్రాంతంలోని ఒక ఆశ్రమంలో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. తరువాత ధర్మబోధనలో ప్రావీణ్యం సంపాదించి ప్రముఖ బౌద్ధ గురువుగా గుర్తింపు పొందాడు. మిళిందుడు వివిధ మతాలకు చెందిన పండితులతో చర్చలు జరిపేవాడు. తన ప్రశ్నలకు సరైన సమాధానాలు చెప్పలేని వారిని ప్రశ్నలతో ఇబ్బంది పెట్టేవాడని గ్రంథం వివరిస్తుంది. చివరకు నాగసేనుడిని కలుసుకుని ఆయనతో సుదీర్ఘమైన తాత్విక చర్చలు జరిపాడు.
ఈ గ్రంథంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన చర్చ రథం ఉదాహరణ. ఇది బౌద్ధ తత్వశాస్త్రంలోని అనాత్మ సిద్ధాంతాన్ని వివరించడానికి ఉపయోగించబడింది. ఒకసారి మిళిందుడు నాగసేనుడిని మీ పేరు ఏమిటి అని ప్రశ్నించాడు. దానికి నాగసేనుడు ప్రజలు నన్ను నాగసేనుడు అని పిలుస్తారు అయితే నాగసేనుడు అనేది ఒక పేరు మాత్రమే నిజంగా శాశ్వతమైన వ్యక్తి లేదా ఆత్మ అనే పదార్థం మనిషిలో ప్రత్యేకంగా లేదు అని బదులిచ్చాడు. అప్పుడు రాజు అలా అయితే నాగసేనుడు ఎవరు మీరు నడుస్తున్నారా మాట్లాడుతున్నారా ఆహారం తీసుకుంటున్నారా మీలో నాగసేనుడు అనే వ్యక్తి లేకపోతే ఈ పనులన్నీ ఎవరు చేస్తున్నారు అని ప్రశ్నించాడు. నాగసేనుడు వెంటనే మీరు ఇక్కడికి రథంలో వచ్చారా అని అడిగాడు. రాజు అవును అన్నాడు. రథం అంటే ఏమిటి దాని చక్రాలే రథమా దాని కాడి రథమా దాని చట్రం రథమా దాని ఆసనం రథమా అని నాగసేనుడు అడిగాడు. రాజు వాటిలో ఏ ఒక్కటీ రథం కాదు అన్నాడు. మరి వీటన్నింటినీ విడిగా తీసేస్తే రథం ఎక్కడ ఉంటుంది అని నాగసేనుడు ప్రశ్నించగా రాజు ఈ భాగాలన్నింటినీ ఒక క్రమంలో అమర్చినప్పుడు దానికి రథం అనే పేరు వస్తుంది అని బదులిచ్చాడు. అదే విధంగా శరీరం అనుభూతులు గుర్తింపు మానసిక నిర్మాణాలు చైతన్యం అనే ఐదు స్కంధాల సమాహారానికి మనిషి అనే పేరు వస్తుంది అని నాగసేనుడు వివరించాడు.
బౌద్ధమతంలోని ప్రధానమైన మూడు లక్షణాల్లో అనిచ్చ దుక్ఖ అనత్త ముఖ్యమైనవి. అనిచ్చ అంటే అనిత్యత. ప్రపంచంలోని వస్తువులు శరీరం భావాలు అనుభవాలు నిరంతరం మారుతూ ఉంటాయి. దుక్ఖ అంటే దుఃఖం లేదా అసంతృప్తి. మార్పులకు లోనయ్యే విషయాలను శాశ్వతంగా మనవిగా భావించి వాటిపై ఆధారపడటం వల్ల దుఃఖం ఏర్పడుతుంది. అనత్త అంటే అనాత్మ. మనిషిలో శాశ్వతంగా మార్పులేకుండా ఉండే స్వతంత్ర ఆత్మ లేదని బౌద్ధ తత్వం చెబుతుంది.
ఒక మనిషిలో శాశ్వతమైన ఆత్మ లేదని చెబుతున్నప్పుడు మరణించిన తరువాత మరొక జన్మ ఎలా వస్తుంది గత జన్మలో చేసిన కర్మలకు తరువాతి జన్మలో పుట్టిన వ్యక్తి ఎందుకు ఫలితాలను అనుభవించాలి అని మిళిందుడు ప్రశ్నించాడు. నాగసేనుడు దీనికి ఒక దీపం ఉదాహరణ ఇచ్చాడు. ఒక దీపం నుంచి మరొక దీపాన్ని వెలిగించినప్పుడు మొదటి దీపంలోని జ్వాల రెండవ దీపంలోకి యథాతథంగా వెళ్ళదు. అయినప్పటికీ రెండవ దీపం వెలగడానికి మొదటి దీపం కారణమవుతుంది. అలాగే ఒక జన్మలోని మానసిక కర్మ సంబంధిత ప్రక్రియలు తరువాతి జన్మకు కారణమవుతాయి. మొదటి జన్మలో ఉన్న వ్యక్తి యథాతథంగా రెండవ జన్మలోకి వెళ్ళడం లేదు. అలాగే రెండు జన్మల మధ్య ఎలాంటి సంబంధం లేదని కూడా చెప్పలేం.
మిళిందుడు కర్మ ఫలితాల గురించి కూడా అనేక ప్రశ్నలు అడుగుతాడు. మనిషి చేసే మంచి పనులు చెడు పనులు భవిష్యత్తులో ఎలాంటి ఫలితాలను ఇస్తాయి ఒక వ్యక్తి చేసిన కర్మకు మరొక జన్మలో ఫలితం రావడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది అని అడిగాడు. నాగసేనుడు కర్మను కారణఫల సంబంధం ద్వారా వివరిస్తాడు. విత్తనం నాటితే తగిన పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు మొక్క పెరుగుతుంది. విత్తనం మొక్క ఒకే రూపంలో ఉండవు. అయినప్పటికీ మొక్క ఏర్పడటానికి విత్తనమే కారణం. అదేవిధంగా కర్మల ప్రభావం కాలక్రమంలో ఫలితాలను కలిగిస్తుంది.
మిళిందుడు నాగసేనుడిని నిర్వాణం గురించి కూడా ప్రశ్నిస్తాడు. నిర్వాణం అనేది ఎక్కడైనా ఉన్న ఒక ప్రదేశమా దానిని కళ్లతో చూడగలమా దానికి రూపం పరిమాణం ఉంటాయా అని అడిగాడు. నాగసేనుడు నిర్వాణాన్ని సాధారణ భౌతిక వస్తువుగా వివరించలేమని చెబుతాడు. కోరికలు ద్వేషం అజ్ఞానం వంటి మానసిక బంధాలు పూర్తిగా తొలగిపోయిన స్థితిని నిర్వాణంగా బౌద్ధమతం వివరిస్తుంది. ఇది దుఃఖానికి కారణమయ్యే తృష్ణ నుంచి విముక్తి పొందిన స్థితి. దీనిని భౌతిక ప్రదేశంగా కాకుండా ఆధ్యాత్మిక విముక్తి స్థితిగా అర్థం చేసుకోవాలి.
మిళిందపన్హ ముగింపులో నాగసేనుడి సమాధానాలకు ప్రభావితుడైన మిళిందుడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించినట్లు నాగసేనుడి కోసం విహారాన్ని నిర్మించినట్లు చివరకు తన కుమారుడికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి సన్యాసం స్వీకరించినట్లు కథనం ఉంది. అయితే మెనాండర్ నిజంగా రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి బౌద్ధ భిక్షువుగా మారాడని నిర్ధారించే స్వతంత్ర చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. మెనాండర్ బౌద్ధమతానికి అనుకూలంగా వ్యవహరించి ఉండవచ్చనే అభిప్రాయానికి ఆయనకు సంబంధించిన కొన్ని నాణేలు బౌద్ధ సాహిత్య సంప్రదాయాలు నేపథ్యంగా ఉన్నాయి.
మొత్తం మీద మిళిందపన్హ ప్రాచీన భారతదేశంలో బౌద్ధ తత్వశాస్త్రం ఇండో గ్రీకు రాజకీయ చరిత్ర తర్కవిద్య తాత్విక సంభాషణలు కలిసిన ఒక ముఖ్యమైన పాళీ గ్రంథం.
గ్రీకు రాజు మెనాండర్ను కేంద్రంగా చేసుకుని రూపొందిన ఈ రచన నాగసేనుడి సమాధానాల ద్వారా బౌద్ధ ధర్మంలోని లోతైన సిద్ధాంతాలను వివరిస్తుంది. ప్రత్యేకించి రథ ఉపమానం దీపం ఉపమానం కర్మ పునర్జన్మ అనాత్మ నిర్వాణం గురించి ఇందులో చేసిన చర్చలు బౌద్ధ తాత్విక సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలిచాయి.
(సేకరణ)
....
No comments:
Post a Comment